Skały osadowe

Skały osadowe (sedymentacyjne) – jeden z trzech głównych typów skał (obok skał magmowych i metamorficznych) budujących skorupę ziemską, powstają przez nagromadzenie się materiału przynoszonego przez czynniki zewnętrzne (np. wodę, lodowiec, wiatr), na skutek jego osadzania się lub wytrącania z roztworu wodnego. Nauka zajmująca się powstawaniem skał osadowych to sedymentologia.

Ze względu na sposób powstania wyróżnia się:

• skały okruchowe (klastyczne) – powstałe w wyniku nagromadzenia materiału pochodzącego z rozkruszenia starszych skał, jego przetransportowania i osadzenia przez wodę, wiatr lub lód:
  • skały bardzo drobnookruchowe (pelity): ił, iłowiec, łupek ilasty;
  • skały drobnookruchowe (aleuryty): muł, mułowiec, łupki osadowe;
  • skały średniookruchowe (psamity): piasek, piaskowiec, arkoza, szarogłaz;
  • skały grubookruchowe (psefity): gruz, żwir, brekcja, zlepieniec;
• skały piroklastyczne - powstałe z materiałów wyrzuconych w powietrze w czasie erupcji wulkanicznej, np. tuf wulkaniczny, tufit;

• skały rezydualne (alitowe, regolit) - zwietrzelina powstała "in situ" (na miejscu) w wyniku wietrzenia skał (przede wszystkim węglanowych):
  • terra rossa, lateryt, boksyt.

• skały chemogeniczne (pochodzenia chemicznego) - powstałe w wyniku rozpuszczenia składników skał starszych i ponownego wytrącenia osadu wskutek parowania lub reakcji chemicznych z udziałem (lub bez) organizmów żywych:
  • węglanowe – wapienie, dolomit, margiel - skała mieszana;
  • krzemionkowe – gejzeryt, kwarcyt, krzemień, rogowiec, martwica krzemionkowa, opoka;
  • żelaziste – żelaziak, ruda darniowa;
  • gipsowe i solne – gips, anhydryt, sól kamienna, sole potasowe;
  • fosforanowe – fosforyt, guano;
  • manganowe, siarkowe (siarka rodzima), strontowe, barytowe, fluorytowe;

• skały organogeniczne (pochodzenia organicznego, biogeniczne) – powstałe ze szczątków organizmów zwierzęcych (skały zoogeniczne) i roślinnych (skały fitogeniczne),
  • kopalne paliwa stałe: węgle kopalne – torf, lignit, węgiel brunatny, węgiel kamienny;
  • kopalne paliwa płynne: ropa naftowa, asfalt, ozokeryt (wosk ziemny);
  • łupki palne, łupki bitumiczne;
  • kreda, wapień numulitowy, wapień rafowy, radiolaryt.

Przykłady skał osadowych

• 

  Sól kamienna z Kłodawy – przykład ewaporatu

• 

  Sól kamienna z Wieliczki – przykład ewaporatu

• 

  Gips – przykład ewaporatu

• 

  Krzemienie (pasiasty i konkrecyjny) – przykład skały krzemionkowej

• 

  Krzemień – przykład skały krzemionkowej

• 

  Szarogłaz – przykład skały okruchowej

• 

  Piaskowiec glaukonitowy – przykład skały okruchowej

• 

  Mułowiec - przykład skały okruchowej, drobniziarnistej

• 

  Skała o frakcji pylasto-ilastej

• 

  Sferosyderyt – przykład skały węglanowej,konkrecyjnej

• 

  Wapień, dewon (fran) – przykład skały węglanowej organo-chemogenicznej

• 

  Wapień (fragment rdzenia wiertniczego), karbon (wizen)

• 

  Wapień, jura (kelowej)

• 

  Wapień, jura (oksford)

• 

  Węgiel kamienny – przykład skały organogenicznej, paliwo kopalne