Sobótka (powiat wrocławski)

Sobótka
Herb Sobótki
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Powiat	wrocławski
Gmina	Sobótka gmina miejsko-wiejska
Prawa miejskie	1399 / 1221
Burmistrz	Stanisław Dobrowolski
Powierzchnia	32,20 km²
Wysokość	150 – 718 m n.p.m.
Ludność (2010) • liczba • gęstość	6924 214,5 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 71
Kod pocztowy	55-050
Tablice rejestracyjne	DWR
Położenie na mapie Polski Sobótka
50°53′55″N 16°44′40″E
TERC (TERYT)	5020323074
Urząd miejski Rynek 1 55-050 Sobótka
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Sanktuarium św. Anny Samotrzeciej / Matki Nowej Ewangelizacji

Kościół św. Jakuba

Zamek Sobótka-Górka

Sobótka (niem. Zobten lub Zobten am Berge) – miasto nad Czarną Wodą w woj. dolnośląskim, w powiecie wrocławskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Sobótka, u stóp Masywu Ślęży.

Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 6924 mieszkańców.

Wraz z sąsiednimi miejscowościami (Sulistrowiczki, Będkowice) stanowi zaplecze turystyczne pobliskiego Wrocławia. Znajduje się tu Dom Turysty PTTK im. M. Stęczyńskiego „Pod Wieżycą”.

W zachodniej części Sobótki znajdują się odkrywkowe kopalnie granitu i skalenia. Na rynku – plastyczna mapa Masywu Ślęży.

Położenie

Leży u stóp Masywu Ślęży.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 32,20 km².

Miasteczko jest podzielone na części: Centrum, Strzeblów, Zachód i Górka

Historycznie leży na Dolnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.

Historia

Po raz pierwszy wzmiankowana w 1148 w bulli Eugeniusza III jako osada targowa (Sabath). Przywilej odbywania targów nadał osadzie książę Bolesław I Wysoki w 1193 roku. Od 1128 do 1134 fundacja Piotra Włosta dla zakonu augustianów (kanonicy regularni), którzy – aby wykorzenić wciąż żywe kulty pogańskie – na krótko utworzyli na szczycie Ślęży klasztor, bardzo szybko przeniesiony do wsi Górka, a potem do Wrocławia.

W 1221 Henryk Brodaty na prośbę opata Witosława nadał jej prawa miejskie na prawie średzkim. W 1353 jako wiano księżniczki śląskiej przeszła w ręce królów czeskich. W 1399 król czeski Wacław IV ponownie lokował miasto na prawie magdeburskim. Podobnie jak większość Śląska splądrowana przez husytów w 1428.

Wykupiona przez zakon augustianów w 1494. Przeżywała rozkwit w czasie habsburskich rządów w Czechach od 1526 roku. Poważnie zniszczona i wyludniona w czasie wojny 30-letniej (1618-1648) – z 1000 mieszkańców pozostało 200. Dawna zabudowa gotycka i renesansowa spłonęła w wielkim pożarze 1730.

Od 1745 wraz z większością Śląska w granicach Prus. Od 1808 własny samorząd. Do 1810 roku (sekularyzacja dóbr kościelnych w Prusach) pozostawała własnością klasztorną. Od 1885 stacja na linii kolejowej Wrocław – Świdnica – zlikwidowanej w ruchu pasażerskim latem 2000.

1 czerwca 1934 na fali germanizacji dawnych nazw słowiańskich na Śląsku organizacje Landesamt für vorgeschichtliche Denkmalpflege oraz Zobtengebirgsverein zaproponowały nadprezydentowi prowincji śląskiej zmianę nazwy miasta na Siling a góry Ślęży (niem. Zobtenberg) na Silingberg, aby utrwalić w nazwach żyjące na Śląsku w starożytności wschodniogermańskie plemię Silingów. Władze odmówiły ze względów ekonomicznych i praktycznych. Swoją nazwę zmieniła za to druga z postulujących organizacji – nazywając się Silingverein.

Zdobyta przez Armię Radziecką 7 maja 1945. W trakcie walk została zniszczona w 50%, odbudowana w latach 50.-60. W latach 70. przyłączono do Sobótki wieś Strzeblów.

Historyczne nazwy miasta

• 1148 – Sabath
• 1193 – Sobath
• 1200 – Sobat
• 1256 – Czobotha
• 1329 – Zobota
• 1336 – Zobotka
• 1343 – Czoboten
• 1399 – Czobothen
• 1404 – Czobotaw
• 1561 – Zobten
• 1938 – Zobten am Berge

Nazwa Sobótka pochodzi do odbywających się tutaj w soboty targów.

Zabytki

• sanktuarium św. Anny Samotrzeciej (od 2005 dodatkowo Diecezjalne Sanktuarium Matki Boskiej Nowej Ewangelizacji) Legenda głosi, że figura św. Anny Samotrzeciej prawdopodobnie została przywieziona z Kijowa przez żonę Piotra Włosta w XII w. historycy sztuki określają powstanie figury na przełom XIII/XIV w. rzeźbiona w drzewie lipowym w stylu romańskim z elementami gotyckimi. Dla niej zbudowano kaplicę obecnie prezbiterium. W 1511 r. dobudowano do tylnej ściany kaplicy kościół gotycki, prawdopodobnie w tym samym czasie dobudowano do ściany wschodniej prezbiterium kapliczkę św. Anny. Od 2005 roku w ołtarzu głównym znajduje się XIX-wieczny obraz Matki Boskiej namalowany przez nieznanego artystę otrzymany z Muzeum Archidiecezjalnego we Wrocławiu. Przez cały okres kościół pełnił funkcję kościoła odpustowego i pogrzebowego. W czasie kulturkampfu w 1875 r. władze pruskie odebrały katolikom kościół, w 1893 r. oddały. Wewnątrz kościoła ołtarz główny z 1720 r. w prezbiterium 5 figur św. Janów, przy filarach 4 gotyckie rzeźby (każda 2,5 m wys.):
• Matka Boska z Dzieciątkiem
• św. Anna Samotrzecia
• św. Augustyn (lub św. Mikołaj)
• św. Jadwiga Śląska.

Na końcu nawy lewej ołtarz 14 św. Wspomożycieli z 1720 r. ambona z 1726 r. Obok sanktuarium dwie rzeźby średniowieczne „lew romański” oraz „grzyb” (fragment postaci ludzkiej).

• kościół św. Jakuba Apostoła (parafialny) w stylu barokowym z fragmentami gotyckimi wybudowany w 1738 roku. Badania archeologiczne w kościele przeprowadzone w latach 50. XX w. wykazały, że obecny kościół jest trzecim kościołem wybudowanym w tym samym miejscu. Obraz św. Jakuba w ołtarzu głównym z ok. 1770 r., w prezbiterium figury św. Augustyna i św. Norberta z ok. 1725 r., ołtarze boczne NMP, w stylu barokowym, św. Jana Nepomucena również w stylu barokowym, ołtarz ukrzyżowania z z 1739 r. ambona z ok. 1650 r. przy głównym wejściu po prawej stronie znajduje się lew romański. Kościół został spalony w 1945 podczas zdobywania miasta, ostatecznie odbudowany i erygowany w listopadzie 1960 r.
• kościół Najświętszego Serca Pana Jezusa wybudowany w latach 30. XX w.
• tzw. „Zamek” w Sobótce-Górce dawny klasztor augustianów (do kasaty w 1810), w którym obecnie znajduje się hotel,
• w centrum wiele domów z drugiej poł. XIX w. W najstarszym – dawnej własności augustianów – znajduje się Muzeum Ślężańskie z lapidarium,
• budynek plebanii z XVII/XVIII w.,
• nieczynny browar z poł. XIX w.
• rezerwat archeologiczny w Będkowicach.

Komunikacja

Dojazd z Wrocławia zapewniają autobusy linii 502 z firmy TRAKO oraz PKS-y. Natomiast linia kolejowa jest wyłączona z ruchu pasażerskiego.

Oświata

W Sobótce znajdują się dwie szkoły podstawowe I im. Janusza Korczaka, II im. Marii Skłodowskiej-Curie gimnazjum Gminne im. Piotra Włostowica, Liceum Ogólnokształcące, Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy (dawny dom rekolekcyjny Jezuitów), Zespół Szkolno-Opiekuńczy oraz Dom Dziecka.

Wspólnoty wyznaniowe

• Kościół Rzymskokatolicki
  • Parafia pw. Świętego Jakuba
  • Parafia pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa
• Kościół Zielonoświątkowy
  • Zbór w Sobótce
• Świadkowie Jehowy
  • zbór

Demografia

Współpraca międzynarodowa

Miasta i gminy partnerskie:

• Berga/Elster
• Gauchy
• Sobotka

Ludzie związani z Sobótką

• Piotr Włostowic (ok. 1080-1153) – legendarny możnowładca śląski, władca Ziemi Ślężańskiej
• Bolko II Mały (ok. 1309-1368) – władca Ziemi Ślężańskiej, ostatni niezależny książę piastowski
• Johannes Seviert (zm. 1706) – opat Augustianów, fundator kaplicy na szczycie góry Ślęża.
• Theodor Körner (poeta) (1791-1813) – poeta niemiecki, autor niemieckich pieśni wojennych i patriotycznych, dowódca w Bitwie Narodów
• Ludwig Adolf Wilhelm von Lützow (1782-1834) – baron pruski, oficer, uczestnik wojen napoleońskich, dowódca w Bitwie Narodów
• Roman Zmorski (1822-1867) – polski poeta, autor pięknych słów: „Na słowiańskiej góry szczycie, Pod jasną nadziei gwiazdą, Zapisuję wróżby słowa: Wróci, wróci w stare gniazdo, Stare prawo, stara mowa, I natchnione Słowian życie”.
• Władysław Kabat (1906-1980) – pułkownik Wojska Polskiego, uczestnik akcji Most III.
• Stanisław Dunajewski (1900-1985) – żołnierz Wojska Polskiego, żołnierz AK, więzień Pawiaka, założyciel Muzeum Ślężańskiego.
• Marian Kowalski – artysta rzeźbiarz, autor pomnika Janusza Korczaka w Sobótce
• Jerzy Marszał – artysta rzeźbiarz, jego charakterystyczne drewniane rzeźby można odnaleźć na terenie miasta oraz w Muzeum Ślężańskim i w Rezerwacie Archeologicznym w Będkowicach.
• Bartosz Huzarski – kolarz szosowy, zawodnik ekipy NetApp i reprezentant Polski.
• Tadeusz Dolny (ur. 7 maja 1958 r. w Sobótce) – polski piłkarz, grający na pozycji obrońcy, reprezentant Polski. Uczestnik Mistrzostw Świata w 1982 w Hiszpanii.

Zobacz też

• Sobótka

Linki zewnętrzne

• Strona Urzędu Miasta i Gminy Sobótka