Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Socjaldemokracja – lewicowy ruch społeczny wywodzący się z ruchu robotniczego, który za główny cel stawia sobie budowę ustroju i społeczeństwa socjalistycznego drogą demokratycznych reform.
Socjaldemokracja wyłoniła się po rewizji doktryny marksizmu. Obecnie wiele partii, które uważają się za socjaldemokratyczne, opowiada się za równowagą między rynkiem a państwem oraz między jednostką a społeczeństwem, czyli kompromisem między uznaniem systemu kapitalistycznego jako mechanizmu bogacenia się a dystrybucją dochodu narodowego w sposób możliwie najbardziej sprawiedliwy.
Spis treści |
Do głównych wartości socjaldemokracji można zaliczyć:
Rozwój społeczeństwa przemysłowego w XIX w. i wzrost liczebności klasy robotniczej, która żyła na bardzo niskim poziomie, stały się przyczyną powstania myśli socjalistycznej. Na ruch robotniczy największy wpływ wywarł Karol Marks, który zapowiadał utworzenie wprowadzonych drogą wywołanej przez ruch komunistyczny rewolucji dyktatury proletariatu i państwa bezklasowego[1].
Nazwa "socjaldemokracja" wiąże się z powstaniem w 1869 roku Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej (SPR) w Niemczech, która uważała za swoja powinność wprowadzenie ustroju komunistycznego[2] i pozostała pod marksistowskimi wpływami jej założycieli Wilhelma Liebknechta i Augusta Bebela oraz związku zawodowego Powszechnego Niemieckiego Związku Robotniczego. W 1889 wszystkie partie socjaldemokratyczne zrzeszała Międzynarodówka - międzynarodowa organizacja socjalistów i anarchistów (określanych w tedy jako wolnościowych socjalistów). Główną partią, która ukierunkowała inne europejskie partie była właśnie (SPR), to jej członkowie pełnili najważniejsze funkcje w Międzynarodówce[3]. Wiele partii socjalistycznych do końca XIX wieku, posługiwało się wyłącznie tłumaczeniem programu niemieckiej poprzedniczki[4].
Wyraźne różnice poglądów na łonie partii socjaldemokratycznych, pojawiły się wraz ze śmiercią Marksa i interpretacjami jego myśli przez Karla Kautskiego, którego uważa się za pierwszego demokratycznego socjalistę, choć nie kwestionował on ani rewolucji ani dyktatury proletariatu (tu dyktatura była interpretowana jako "demokracja robotnicza", w przeciwieństwie do "demokracji burżuazyjnej", co było zgodne z tezami Marksa)[5]. Jednak za ojca socjaldemokracji uważa się Eduarda Bernsteina. Jego idee były bardziej krytyczne wobec myśli marksistowskiej. W dziele Ewolucyjny Socjalizm, Bernstein krytycznie odniósł się do propagowanej przez Marksa rewolucji społecznej jak i dyktatury proletariatu. Duży wpływ na socjaldemokrację wywarła zwłaszcza teoria Bernsteina, który mówił o stopniowym wrastaniu socjalizmu w ustrój kapitalistyczny, czego ostatecznym celem miało by być utworzenie społeczeństwa socjalistycznego. Należy jednak zaznaczyć, że oboje uważali się za marksistów, a ich nauki były odbierane jako rewizja a nie zaprzeczenie idei socjalizmu.
Rozdźwięki w partiach socjalistycznych przybrały na siłę, gdy zachodnioeuropejskiej partie socjalistyczne poparły, wbrew deklaracji Zimelwaldzkiej, kredyty wojenne. Jednocześnie podział na ugrupowania socjaldemokratyczne i socjalrewolucyjne wyklarował się dopiero po rewolucji październikowej, kiedy głównie komuniści nie zgodzili się z doktryną demokratycznych reform w miejsce rewolucji. Mimo to, wiele socjaldemokratów krytykowało rewolucje bolszewicką za jej antymarksistowski charakter.
W dwudziestoleciu międzywojennym, największe osiągnięcia notowały socjaldemokratyczne partie w Skandynawii, jak Norweska Partia Robotnicza, Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza, duńska Socjaldemokracja - które potrafiły utworzyć pierwsze socjaldemokratyczne rządy. W latach 50, 60 i 70[6] większość zachodnioeuropejskich partii socjaldemokratycznych, w tym Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (1959 roku), porzuciło oficjalnie ideologię marksistowską, określając się jako partie demokratycznego socjalizmu. W 1951 roku powołały one do życia Międzynarodówkę Socjalistyczną, która według deklaracji skupiała partie które socjalistyczne poglądy wynieśli z doktryny marksizmu, humanizmu lub innych idei. Największe sukcesy odnosiły w latach powojennych współrządząca Socjalistyczna Partia Austrii, która wprowadziła idee korporacjonizmu społecznego, oraz Partia Pracy w Wielkiej Brytanii, która rozpoczęła nacjonalizację gospodarki (zrezygnowała z niej w drugiej połowie lat 60.). W latach 70. były to Socjaldemokratyczna Partia Niemiec i Socjalistyczna Partia Austrii, które zaczęły prowadzić bardziej umiarkowaną, opartą na keynesizmie politykę gospodarczą. Jednocześnie większość partii socjaldemokratycznych sprzeciwiała się dyktaturze partii komunistycznych na wschodzie, popierając niezależny i samorządny ruch robotniczy w Polsce.
W latach 90. w łonie socjaldemokracji zaczęły także wyrastać silne partie i ugrupowania nawołujące do idei tzw. trzeciej drogi, które w pewien sposób wprowadziły do tych partii elementy socjalliberalizmu.
W latach 1932 do 1976 roku oraz w latach 1982-1991 i 1994-2006 w Szwecji rządziła Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza, która stawia sobie za cel budowę społeczeństwa socjalistycznego[7]. Zmiany w organizacji ekonomicznej państwa zaszły tak daleko, że niektórzy badacze określają szwedzki system gospodarczy jako socjalistyczny. Zmiany te polegają między innymi na negocjacyjnym systemie ustalania warunków pracy przez pracowników i pracodawców, a także na tym, że zgodnie z doktryną marksistowską własność prywatna nie odgrywa tak dużej roli jak w innych krajach kapitalistycznych. Socjaldemokraci w Szwecji zradykalizowali swój profil po 1969 roku pod wpływem socjalistycznego przywódcy Olofa Palmego. Przegłosowano wtedy między innymi ustawę o współdecydowaniu w miejscu pracy, ustawę o środowisku pracy, ustawę o zatrudnieniu i inne. Mimo że po jego śmierci w 1986 roku socjaliści zaczęli stosować bardziej prokapitalistyczną politykę, to nigdy nie zrezygnowali z socjalizmu (socjalizm funkcjonalistyczny). Podobnie rozwija się Norweska Partia Robotnicza, która w latach 70. wprowadziła u siebie wiele szwedzkich socjaldemokratycznych rozwiązań (między innymi ustawę o środowisku pracy), a obecnie skupiła się na rozwiązaniu problemu dumpingu socjalnego. Tylko duńska Socialdemokraterne z trzech tych partii zrezygnowała z reprezentowania klasy robotniczej na rzecz większości społeczeństwa.
Partie deklarujące swoją ideologię jako socjaldemokratyczną w krajach postkomunistycznych są często krytykowane za neoliberalne reformy społeczne i gospodarcze, w szczególności rządy Węgierskiej Partia Socjalistyczna[8] czy polski Sojusz Lewicy Demokratycznej[9].Spośród krajów postkomunistycznych wyłącznie w Czechach (Czeska Partia Socjaldemokratyczna) udało się zbudować partię polityczną, która nie miała wcześniej większego powiązania z aparatem państwowym.
Dość niejednoznaczne i kontrowersyjne jest zaliczanie wszystkich partii, które tak same o sobie twierdzą, do grona partii socjaldemokratycznych, ponieważ jedne są za budową ustroju socjalistycznego, natomiast inne są mu przeciwne. Nawet partie, które formalnie są partiami demokratycznego socjalizmu (brytyjska Partia Pracy, Socjaldemokratyczna Partia Niemiec[10]) prowadzą politykę socjalliberalizmu (między innymi trwające do dziś reformy społeczne brytyjskiej Partii Pracy rozpoczęte w 1997 roku nie miały wymiaru socjaldemokratycznych reform gospodarczych).
Mimo to większość partii opowiada się za państwem opiekuńczym, polityką pełnego zatrudnienia, równością szans w dostępie do edukacji, kultury, opieki zdrowotnej i zwiększeniem równości dochodów (dystrybucja dochodu narodowego).
