Solipsyzm

Solipsyzm (łac. solus ipse, ja sam) – pogląd filozoficzny głoszący, że istnieje tylko jednostkowy podmiot poznający, cała zaś rzeczywistość jest jedynie zbiorem jego subiektywnych wrażeń – wszystkie obiekty, ludzie, etc., których doświadcza jednostka, są tylko częściami jej umysłu. Za twórcę owego poglądu uważany jest sofista Gorgiasz (ok. 480-385 p.n.e.), który utrzymywał, że:

1. Nic nie istnieje.
2. Nawet jeśli coś by istniało, nikt nie mógłby o tym wiedzieć.
3. Nawet jeśli ktoś by o tym wiedział, nie mógłby tego nikomu zakomunikować.

Podobnym poglądem jest materialistyczny agnostycyzm, mówiący, że nic poza umysłem jednostki nie może być absolutnie udowodnione; wszystko inne może być po prostu iluzją, wyobraźnią lub czymkolwiek mającym miejsce (egzystującym) w obrębie umysłu danej osoby.

Krytyka solipsyzmu

1. Solipsysta (zwolennik solipsyzmu) nie może całkowicie zabrać autonomiczności postrzeganym obiektom (tzn. nie potrafi nimi dowolnie sterować – np. Rysy są stale w Tatrach, bez względu na wolę solipsysty).

2. Uznawanie solipsyzmu jest mnożeniem bytów filozoficznych ponad ich niezbędną liczbę i sprowadza się np. do dawnych teorii metafizycznych o świecie-umyśle jako inteligentnym bycie (por. plotyńska Jednia), wtedy jedno z pojęć "świat" i "umysł-świat" oraz pojęcie "solipsyzm" są pojęciami nadmiarowymi.

Mniej formalnie można dodać, że „autentyczny solipsysta":

• nie istnieje,
• nie uznaje powyższej krytyki, twierdząc, iż poznaje swój rozum w sposób sprzeczny z logiką (nie uznaje więc rozumowań logicznie poprawnych – to wymaga wprowadzenia przez solipsystę logiki spoza rozumu, prócz którego, wg założeń solipsyzmu nic nie istnieje, co razem biorąc jest trudne do opisu językowego – por. iluminacja, hermeneutyka, irracjonalizm)”.

Obrona solipsyzmu

Istniały próby zdroworozsądkowych i pragmatycznych redefinicji solipsyzmu, które jednak od powyższej definicji wyraźnie się odcinały.