Sonata

Sonata - instrumentalna forma muzyczna. Pierwotnie każdy utwór instrumentalny w przeciwieństwie do wokalnego - kantaty. Z czasem wykształciła się w specyficzną formę.

Formy pokrewne sonacie to symfonia i koncert.

Sonata staroklasyczna

Na początku XVII wieku wykształcają się dwa typy sonat, pisanych zwykle na dwa instrumenty smyczkowe z akompaniamentem instrumentu basowego (np. wioli basowej, wiolonczeli, fagotu) oraz instrumentu akordowego (np. klawesynu, lutni, organów), które to instrumenty realizowały basso continuo

1. sonata da camera - sonata świecka, komnatowa (wł. camera - komnata, pokój)
2. sonata da chiesa - sonata kościelna, składająca się z czterech części: pierwsza - adagio, druga - allegro, trzecia - adagio lub andante i czwarta allegro lub presto

Sonata klasyczna

W pierwszej połowie XVIII wieku wytworzył się typ sonaty klasycznej. Tego typu sonata stała się stałym elementem twórczości klasyków wiedeńskich - Haydna, Mozarta i Beethovena.

Sonata klasyczna uzyskała czteroczęściową budowę:

1. część - allegro najczęściej w formie sonatowej czasami wariacji
2. część - adagio - utrzymane w formie: repryzowej (ABA), wariacji lub ronda
3. część - menuet lub scherzo
4. część - allegro - forma sonatowa, rondo lub wariacje

Sonata klasyczna wykonywana jest solo na instrumencie lub jest przeznaczona na zespół instrumentalny. Może być to zespół kameralny np. kwartet smyczkowy, kwintet dęty. Utwór przyjmuje wtedy nazwę od zespołu. W przypadku gdy sonata wykonywana jest przez orkiestrę symfoniczną nazywana jest symfonią. Trzyczęściowa sonata na instrument solo z towarzyszeniem orkiestry to koncert. Krótka i prosta sonata to sonatina.

Bibliografia

• ABC Form Muzycznych, Danuta Wójcik, Musica Iagellonica, Kraków 1997, ISBN 83-7099-061-4
• Mała encyklopedia muzyki, Stefan Śledziński (red. naczelny), PWN, Warszawa 1981, ISBN 83-01-00958-6