Sonety krymskie

Sonety krymskie – cykl 18 sonetów stanowiących opis podróży Adama Mickiewicza na Krym, opublikowany w 1826 r. razem z cyklem wierszy miłosnych (tzw. sonety odeskie) jako Sonety.

Cykl ten jest również wyrazem zainteresowań Mickiewicza Wschodem. Zainteresowania te były bardzo popularne wśród studentów Uniwersytetu Wileńskiego, wielu studiowało orientalistykę w Petersburgu. Poeta, przymusowo przebywający w Rosji, opuścił Odessę i wybrał się w podróż, która okazała się wyprawą do innego świata, pierwszym wtajemniczeniem twórcy w Orient.

Sonety krymskie są opisem orientalnej przyrody i kultury Wschodu oraz ukazują rozpacz poety - pielgrzyma, wygnańca stęsknionego za ojczyzną, z której wygnała go przemoc wroga. Podmiot liryczny wypowiada się zazwyczaj w pierwszej osobie liczby pojedynczej, innym razem przeżycia podróżnika przedstawia bezstronny narrator. Spotyka on mieszkańca Krymu - księcia arabskiego Mirzę, który uosabia muzułmańską religię, kulturę, a także mowę tatarską i turecką.

Podmiot liryczny

W Sonetach czytelnika uderza różnorodność postaci podmiotu lirycznego. Jest on:

• wygnańcem – tajemniczym, tęskniącym za Litwą, nasłuchującym choćby najcichszego głosu z domu; ma poczucie osamotnienia i zagubienia w nieskończenie wielkich przestworzach, izolacji od innych ludzi, cierpi z powodu niespełnionej miłości, przepełniony jest goryczą i cierpieniem; pamięć jest dla niego nośnikiem nieszczęścia, przekleństwa
• podróżnikiem – próbuje zagłuszyć ból zbieraniem nowych doświadczeń, stąd intensywność doznań, zachwyt i podziw dla wspaniałości natury (stepu, morza, gór); zajmuje postawę turysty zwiedzającego egzotyczne kraje; postrzega naturę jako żywioł, który pochłania dzieła ludzkie i niszczy ślady obcego sobie porządku-cywilizacji; pamięć jest tylko ocaleniem przed śmiercią kultury
• pielgrzymem – dla którego cierpienie, przemijanie i śmierć są źródłem pytań o metafizyczny porządek świata; poszukuje odpowiedzi na nie w kontakcie z dziką przyrodą Krymu - postrzega ją jako znak nieskończoności; Mirza - człowiek Wschodu, żyjący w stałym kontakcie z naturą, jest jego przewodnikiem wskazującym drogę ku zrozumieniu istoty natury, a natura tłumaczy mowę Boga na język widzialny. Stąd podróż wśród stepów, gór, przepaści jest pielgrzymką do miejsc świętych, w których przez "szczeliny świata" można ujrzeć jego drugą, niewidzialną zazwyczaj stronę; eksponowanie ruchu w górę; radość i groza; niemożność wyrażenia swoich doświadczeń
• poetą – poszukuje nowych środków wyrazu; poezja staje się dla niego sposobem opanowania chaosu przeżyć emocjonalnych, swoistą autoterapią i nośnikiem indywidualnej pamięci.

Sonety

• Stepy Akermańskie
• Cisza morska
• Żegluga
• Burza
• Widok gór ze stepów Kozłowa
• Bakczysaraj
• Bakczysaraj w nocy
• Grób Potockiej
• Mogiły Haremu
• Bajdary
• Ałuszta w dzień
• Ałuszta w nocy
• Czatyrdah
• Pielgrzym
• Droga nad przepaścią w Czufut-Kale
• Góra Kikineis
• Ruiny zamku w Bałakławie
• Ajudah

Przekłady na języki obce

Pierwsze w ogóle tłumaczenie jednego z Sonetów krymskich powstało z inicjatywy samego Mickiewicza. Był to przekład na język perski Widoku gór ze stepów Kozłowa dokonany przez niejakiego Mirzę Dżafara Topczybaszę, adiunkta Wydziału Wschodniego Uniwersytetu Petersburskiego. Poeta pragnął zapewne nadać tomikowi wierszy przesyconych orientalizowanymi obrazami i zapożyczeniami językowymi bardziej jeszcze orientalny charakter i zadbał o to, by przekład wszedł do późniejszej partii pierwszego wydania Sonetów krymskich.

Sonnets from the Crimea, translated by Edna Worthley Underwood, Paul Elder and Company, Tomoye Press, San Francisco, August 1917

Qazalha-je Kerime = Sonety krymskie, przekład na język perski Alireza Doulatszahi, Ivonna Nowicka, Baal Publications, Teheran-Iran 2010, ISBN 978-964-2574-27-8 (Seria: Studia polskie - IV. Poezja polska - III)

Zobacz też

• Adam Mickiewicz na Judahu skale

Linki zewnętrzne

• Sonety krymskie w serwisie Wolne Lektury