Spółgłoska zwarto-otwarta

Spółgłoski zwarto-otwarte powstają, gdy w czasie artykulacji dochodzi do zwarcia i równocześnie otwarcia innego kanału (ustnego lub nosowego), którym uchodzi powietrze lub zwarcia i otwarcia następują szybko po sobie.

Artykulacja

Można wyróżnić zasadniczo trzy typy artykulacji zwarto-otwartej:

• artykulacja nosowa - w jamie ustnej dochodzi o zwarcia, ale podniebienie miękkie jest opuszczone i powietrze może uchodzić przez jamę nosową
• artykulacja drżąca - polegająca na serii szybkich zwarć i rozwarć w jamie ustnej
• artykulacja boczna - dochodzi do częściowego zwarcia jamie ustnej, ale powietrze może wydostawać równocześnie innym torem ustnym.

Dwie ostatnie artykulacje określamy jako płynne.

Spółgłoski zwarto-otwarte są zwykle dźwięczne i w wielu językach mogą być elementem sylabotwórczym. Cechy te zbliżają spółgłoski do samogłosek.

Przykłady

W międzynarodowym alfabecie fonetycznym IPA wymienione są m.in. następujące głoski zwarto-otwarte:

• spółgłoska nosowa
  • dwuwargowe: [m] posłuchaj
  • wargowo-zębowe: [ɱ] posłuchaj
  • dziąsłowe: [n] posłuchaj
  • z retrofleksją: [ɳ] posłuchaj
  • podniebienne: [ɲ] posłuchaj
  • miękkopodniebienne: [ŋ] posłuchaj
  • języczkowe: [ɴ] posłuchaj
• drżące:
  • dwuwargowe: [ʙ] posłuchaj
  • dziąsłowe: [r] posłuchaj, [ɾ] posłuchaj
  • z retrofleksją: [ɽ] posłuchaj
  • języczkowe: [ʀ] posłuchaj
• boczna:
  • dziąsłowe: [l] posłuchaj, [ɫ] posłuchaj, [ɺ]
  • z retrofleksją: [ɭ] posłuchaj
  • podniebienne: [ʎ] posłuchaj
  • miękkopodniebienne: [ʟ]

Przykłady w języku polskim

W języku polskim występują następujące spółgłoski zwarto-otwarte:

• nosowe: [n], [ɲ], [ŋ]
• drżące: [r], [ɾ]
• boczna: [l], [ɫ]

Terminologia

Spółgłoski zwarto-otwarte to inaczej spółgłoski sonorne lub półspółgłoski. Spółgłoski zwarto-otwarte tworzą razem ze spółgłoskami półotwartymi klasę sonantów (rzadziej stosowana nazwa sonorantów). Określenie spółgłoski półotwarte używane też jest zamiennie z terminem spółgłoski zwarto-otwarte.

Linki zewnętrzne

• Spółgłoski nosowe w języku malajalam
• Spółgłoski boczne i drżące w języku toda