Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyNa mapach:
|
|||
 Kościół Chrystusa Króla w Żywcu-Sporyszu |
|||
| Status | dzielnica | ||
| Założono | XIV wiek | ||
| W granicach Żywca | 1950 r. | ||
| Powierzchnia | ~3,0[1] km² | ||
| Ludność (2010) • liczba ludności • gęstość |
~5.500[1] ~1.833,3 os./km² |
||
| Strefa numeracyjna | 33 | ||
| Kod pocztowy | 34-330 | ||
| Tablice rejestracyjne | SZY | ||
Położenie na planie Żywca |
|||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||
Sporysz – dzielnica Żywca o charakterze mieszkalno-przemysłowym, położona w jego południowo-wschodniej części.
Spis treści |
Sporysz położony jest w sąsiedztwie Kocurowa-Koleb, Śródmieścia i Zabłocia, nad rzeką Koszarawa.
Granice dzielnicy wyznaczają:
Główną rzeką przepływającą przez Sporysz jest Koszarawa. Początek bierze w rejonie wsi o tej samej nazwie. Następnie płynie przez tereny gmin: Koszarawa, Jeleśnia, Świnna oraz przez miasto Żywiec, gdzie wpada do Soły w rejonie mostu kolejowego.
Południowo-zachodnią granicę dzielnicy, będącą również granicą oddzielającą Żywiec od wsi Trzebinia wyznacza potok Sporyszek, mający swoje źródła u podnóży wzgórza Kępa w Trzebini. Wpada on do potoku Trzebinia, który łączy się z rzeką Koszarawą w rejonie ulicy Isep.
Wzgórze Grojec znajduje się w widłach Soły i Koszarawy i ma wysokość wysokość 612 m n.p.m.
Na jego wierzchołku prowadzone były prace archeologiczne, podczas których stwierdzono istnienie wcześniej drewnianego zamku.
Przez szczyt Grojca przebiega 
szlak turystyczny z Śródmieścia do browaru oraz 
Szlak Wyzwolicieli Miasta Żywca.
Na szczycie Małego Grojca (422 m n.p.m.) ustawiono stalowy krzyż - pamiątkę po wizycie w Żywcu papieża Jana Pawła II w dniu 22 maja 1995 roku.
W północnej części dzielnicy znajduje się Rezerwat przyrody Grapa. Został powołany w 1996 roku w celu ochrony naturalnych lasów liściastych, charakterystycznych dla Kotliny Żywieckiej.
Florę rezerwatu przyrody Grapa tworzy:
w tym kilkanaście gatunków objętych ochroną prawną, m.in. parzydło leśne, kukułka Fuchsa, wawrzynek wilczełyko, skrzyp olbrzymi.
Zbiorowiska roślinne rezerwatu reprezentują trzy zespoły roślinności:
Wieś Sporysz, typowo rolnicza, powstała w XIV wieku. Jej charakter zmienił się w XIX wieku wraz z rozwojem przemysłu. Na terenie wsi powstały kuźnie, walcownia i cynkownia blachy, która została przekształcona w 1900 roku w Żywiecką Fabrykę Śrub.
Duża część Sporysza należała do rodziny Sapińskich. Teren, na którym stoi dziś Fabryka Śrub został kupiony od Antoniego Sapińskiego ok. 1832 r.
W 1869 liczył 1023 mieszkańców.
Sporysz był ulubionym miejscem na niedzielne i świąteczne wypady za miasto dla mieszkańców Żywca, polecano wycieczki po zakładach przemysłowych oraz wyjścia na Grojec.
W 1930 roku wieś zamieszkiwało 1147 osób.
Sporysz był siedzibą gminy od 1867 (do 1933 roku jednowioskowej). W 1934 roku do gminy Sporysz należały wsie: Czernichów, Isep, Moszczanica, Międzybrodzie Żywieckie, Oczków, Pewel Mała, Przyłęków, Sporysz, Świnna, Trzebinia i Zadziele.
18 stycznia 1950 roku Sporysz razem z Ispem, Zabłociem, Pawlusiem i Kocurowem został przyłączony do Żywca.
Według "Słownika geograficznego Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich" Sporysz dzielił się na:
Współczesny Sporysz jest dzielnicą o charakterze mieszkalno-przemysłowym. Zakłady przemysłowe skupiają się przy ulicy Grunwaldzkiej.
Przy ul. Grunwaldzkiej znajduje się Żywiecka Fabryka Śrub "Śrubena Unia", wywodząca się z powstałej 24 lipca 1837 Huty Fryderyka. Od 1911 r. produkuje śruby, wkręty, nakrętki i nity. Po zakończeniu II wojny światowej fabryka była systematycznie powiększana i modernizowana, a w roku 1994 stała się spółka akcyjną.
Między ul. Kopernika a rzeką Koszarawą rozciągają się osiedla domów jednorodzinnych (Osiedle Kopernika, Osiedle Reymonta).
W Sporyszu funkcjonuje ośrodek edukacji kulturalnej i promocji twórczości młodych - Klub "Śrubka", funkcjonujący od 1947 roku, a także klub środowiskowy "Globik".
Do nielicznych zabytków na terenie dzielnicy należą:
Na terenie dzielnicy znajduje się gęsta sieć szlaków turystycznych. Przez Sporysz przebiegają:
Szlak Papieża Jana Pawła II - Rynek → Park Zamkowy → kładka nad Koszarawą → ul. Grojec → Mały Grojec → ul. Grojec → ul. Sporyska Konkatedra Narodzenia NMP → Park Zamkowy → kładka nad Koszarawą → Grojec → Browar Szlak Wyzwolicieli Miasta Żywca - Dworzec kolejowy → ul. Dworcowa → Stary most na Sole → Plac Grunwaldzki → ul. Kościuszki → Park Zamkowy → kładka nad Koszarawą → ul. Grojec → Mały Grojec → Grojec → Browar Konkatedra Narodzenia NMP → Park Zamkowy → ul. Kopernika → ul. Isep → Trzebinia → Tokarka → Sopotnia Mała → Romanka
Przyrodniczy Szlak Spacerowy po Żywcu - Konkatedra Narodzenia NMP → Park Zamkowy → ul. Kopernika → ul. Klonowa → Rezerwat przyrody Grapa → ul. Turystyczna → stacja kolejowa Żywiec-Sporysz Szlak Wyzwolenia Żywca - Stary most na Sole → Osiedle Widok → Osiedle Góra Burgałowska → ul. Komonieckiego → ul. Do Kopca → ul. Kocurowska → ul. Sosnowa → Rezerwat przyrody Grapa → ul. Turystyczna → stacja kolejowa Żywiec-SporyszW Sporyszu prowadzą działalność dwie filie Miejskiego Centrum Kultury - Klub Śrubka oraz Klub Globik.
Klub Śrubka znajduje się przy ul. Grunwaldzkiej 13. Powstał w roku 1947 jako świetlica zakładowa pracowników Fabryki Śrub. W tym samym czasie powołano bibliotekę dla pracowników[2].
Obecnie klub prowadzi zajęcia takie jak[3]:
oraz jest organizatorem dorocznych imprez:
W budynku Klubu funkcjonuje biblioteka - filia nr 2 Żywieckiej Biblioteki Samorządowej (wcześniej biblioteka pracowników Fabryki Śrub) oraz Żywiecka Orkiestra Dęta (Stowarzyszenie Przyjaciół Żywieckiej Orkiestry Dętej, wcześniej Zakładowa Orkiestra Dęta Fabryki Śrub)
Klub Globik mieści się przy ul. Sporyskiej 37. Prowadzi następujące zajęcia[4]:
Wraz z rozwojem przemysłu w XIX wieku w Sporyszu ulokował się szereg zakładów przemysłowych. Były to należące do Habsburgów: fabryka kleju, mąki kostnej i kwasu siarkowego oraz fabryka wyrobów z drewna (parkiet, skrzynki i pędzle). Na terenie folwarku ulokowana była gorzelnia i rektyfikatornia[8].
W 1930 roku działały ponadto rafineria spirytusu, wytwórnia wódek i zakład produkujący dywany[9].
W 1844 przez została Karola Ludwika Habsburga została założona Huta Fryderyka. Pracowały tam kuźnice, walcownie i cynkownia blachy. W 1895 roku zakład połączono z fabrykami w Trzyńcu i kopalniami węgla w Karwinie. W 1900 roku hutę kupiło Austriackie Towarzystwo Górniczo-Hutnicze w Wiedniu[10]. W 1910 roku zakład sprzedano Pierwszej Galicyjskiej Fabryce Śrub Nitów i Nakrętek w Oświęcimiu. Od tego czasu do chwili obecnej fabryka działa w branży śrubiarskiej jako Żywiecka Fabryka Śrub Śrubena Unia.
Status drogi powiatowej posiadają także:
Przez Sporysz przebiega linia kolejowa 97 Skawina - Żywiec ze stacją kolejową Żywiec-Sporysz przy ul. Grunwaldzkiej.
Obecny budynek dworca został wybudowany w latach 1971 - 1974 w miejsce poprzedniego, zniszczonego w czasie działań wojennych w 1945 roku, pochodzącego z II połowy XIX wieku[11].
Ze stacji można dojechać do miejscowości takich jak[12]:
Na terenie dzielnicy znajduje się 21 przystanków komunikacji miejskiej[13]. Na najważniejszych zatrzymują się autobusy linii:
|
|||||||
