Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
     |
Sprawa Palestyny w ONZ – artykuł dotyczy historii działań Organizacji Narodów Zjednoczonych w Palestynie. Obejmuje całość tematu dotyczącego państwa Izrael, konfliktu izraelsko-arabskiego i narodu palestyńskiego.
Spis treści |
Po zakończeniu II wojny światowej na skutek wzmożonego osadnictwa Żydów w Palestynie nasiliły się walki pomiędzy Żydami a Arabami. Skala starć powoli przybierała rozmiary wojny domowej.
Rząd brytyjski zdawał sobie sprawę, że sytuacja w Mandacie Palestyny wymyka się spod kontroli, dlatego 2 kwietnia 1947 roku oficjalnie przekazał sprawę Palestyny do Organizacji Narodów Zjednoczonych.
13 maja 1947 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych powołała specjalną komisję UNSCOP do zbadania sprawy w składzie: Australia, Czechosłowacja, Gwatemala, Holandia, Indie, Iran, Jugosławia, Kanada, Peru, Szwecja i Urugwaj.
1 września 1947 roku komisja UNSCOP opublikowała swój raport. Zalecono zakończenie brytyjskiego mandatu nad Palestyną i utworzenie dwóch państw: żydowskiego oraz arabskiego.
8 września 1947 roku na swoim dorocznym spotkaniu zebrało się Zgromadzenie Ogólne ONZ, które przyjęło raport Komisji UNSCOP w sprawie Palestyny.
29 listopada 1947 Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych przyjęło Rezolucję nr 181.
Była to decyzja w sprawie podziału Palestyny. Głosowanie:
W myśl Rezolucji:
Jednakże państwo żydowskie miało składać się z trzech kawałków, o trudnych do obrony granicach. Poza jego granicami miała być także ważne miejsce dla judaizmu – Jerozolima.
Podczas głosowanie nad rezolucją wszyscy najbliżsi sąsiedzi brytyjskiego mandatu nad Palestyną sprzeciwili się tej decyzji, jednak została ona przyjęta większością głosów. Pomimo to Żydzi przyjęli postanowienie ONZ, natomiast Arabowie odrzucili doprowadzając do wybuchu Wojny domowej w Mandacie Palestynie.
14 maja 1948 roku o godzinie 16.00, Dawid Ben Gurion odczytał na posiedzeniu Rady Ludowej (Mozet HaAm) w Tel Awiwie Deklarację Niepodległości, głoszącą o ustanowieniu Państwa Izrael.
Pierwsza wojna izraelsko-arabska wybuchła 15 maja 1948 roku, następnego dnia po wygaśnięciu brytyjskiego mandatu. Na terytorium państwa żydowskiego w Palestynie wkroczyły oddziały wojsk egipskich, irackich, syryjskich i transjordańskich, libańskich.
Państwa arabskie nie uznając decyzji ONZ o podziale Palestyny, pragnęły zniszczyć nowo powstałe państwo żydowskie. Oficjalnym powodem ich wkroczenia była obrona cywilnej ludności arabskiej przed działalnością bojówek żydowskich.
Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych Trygve Lie powiedział, że jest to "pierwsza zbrojna agresja na świecie od czasu końca wojny (II wojny światowej)".
29 maja 1948 z inicjatywy Brytyjczyków Rada Bezpieczeństwa ONZ przyjęła Rezolucję nr 50 wzywającą do zaprzestania walk w Palestynie.
Rezolucja nakazywała wszystkim walczącym stronom wprowadzenie zawieszenia broni, które miało obowiązywać od 11 czerwca 1948 przez 28 dni. W tym czasie do Palestyny miał przyjechać mediator Organizacji Narodów Zjednoczonych, który nawiąże rozmowy ze wszystkimi stronami, w celu znalezienia pokojowego rozwiązania konfliktu.
Na czas obowiązywania zawieszenia broni ogłoszono embargo na eksport i import wszelkiej broni do Palestyny, Egiptu, Iraku, Libanu, Arabii Saudyjskiej, Syrii, Transjordanii i Jemenu. Warunki przestrzegania zawieszenia broni i embarga na dostawy broni mieli nadzorować obserwatorzy wojskowi, specjalnie wysłani w tym celu do Palestyny.
Rezolucja wzywała wszystkie zaangażowane w konflikt państwa, by zrobiły wszystko co w ich mocy, by zapewnić bezpieczeństwo świętym miejscom położonym na obszarze kontrolowanym przez ich wojska, ze szczególnym podkreśleniem szczególnego znaczenia Jerozolimy. Wszystkie państwa powinny zapewnić swobodny dostęp do świętych miejsc wszystkim wyznawcom innych religii.
Rezolucja postanawiała, że w przypadku złamania warunków zawieszenia broni Rada Bezpieczeństwa ONZ ponownie rozważy sprawę w zgodzie z Kartą Narodów Zjednoczonych.
11 czerwca 1948 roku w Palestynie zaczął obowiązywać rozejm narzucony przez Radę Bezpieczeństwa ONZ. Warunki zawieszenia broni oraz przestrzeganie embarga na dostawy broni nadzorował mediator Organizacji Narodów Zjednoczonych hrabia Folke Bernadotte, który wraz z oficerami belgijskimi, francuskimi, szwedzkimi i amerykańskimi przybył do Palestyny. Wojskowi stanowili korpus międzynarodowych sił nadzorujących rozejm UNTSO (United Nations Truce Supervision Organization). Ich zadaniem było nadzorowania przestrzegania warunków rozejmu i niedopuszczenie do wzmocnienia pozycji wojskowych w rejonie walk.
27 czerwca 1948 hrabia Folke Bernadotte przedstawił wstępne propozycje rozwiązania konfliktu na Bliskim Wschodzie[1].
W myśl projektu Folke Bernadotte, Palestyna miała stać się unią arabsko-żydowską, z zachowaniem granic dwóch odrębnych państw – żydowskiego i arabskiego.
Równocześnie miała być powstrzymana dalsza żydowska imigracja do Palestyny, a arabscy uchodźcy mogliby swobodnie powrócić do swoich domów.
Wspólne rozmowy nie powiodły się, gdyż Arabowie nie zgodzili się na przyjęcie propozycji Folke Bernadotte i zażądali zmniejszenia terenów będących w posiadaniu Żydów.
18 lipca 1948 roku w Palestynie zaczął obowiązywać drugi rozejm narzucony przez Radę Bezpieczeństwa ONZ. Rozejm obowiązywał do 15 października 1948 (przez 89 dni).
Warunki zawieszenia broni oraz przestrzeganie embarga na dostawy broni nadzorował Mediator Organizacji Narodów Zjednoczonych hrabia Folke Bernadotte.
3 sierpnia 1948 zostały zapoczątkowane poufne rozmowy izraelsko-transjordańskie w Paryżu. Izrael oczekiwał uznania państwa żydowskiego, zgadzając się przy tym na zmiany terytorialne, tzn. był gotów zaakceptować zdobycze transjordańskie w zamian za utworzenie korytarza łączącego Jerozolimę z wybrzeżem. Największa przeszkoda w rozmowach pojawiła się przy temacie powrotu do domów uchodźców arabskich, na co strona izraelska nie wyrażała zgody.
16 września 1948 hrabia Folke Bernadotte przedstawił drugi projekt rozwiązania konfliktu na Bliskim Wschodzie[2]. Projekt zawierał 7 głównych punktów:
Następnie propozycja przedstawiała konkretne propozycje[3]:
Projekt Folke Bernadotte został odrzucony przez obie strony konfliktu. 17 września 1948 hrabia Folke Bernadotte został zamordowany przez dwóch członków radykalnej żydowskiej organizacji Lehi.
Nowym Mediatorem Organizacji Narodów Zjednoczonych w Palestynie został amerykański dyplomata Ralph Bunche.
22 października 1948 roku w Palestynie zaczął obowiązywać trzeci rozejm narzucony przez Radę Bezpieczeństwa ONZ. Rozejm obowiązywał do 28 października 1948 (przez 6 dni).
Warunki zawieszenia broni oraz przestrzeganie embarga na dostawy broni nadzorował Mediator Organizacji Narodów Zjednoczonych amerykański dyplomata Ralph Bunche.
11 grudnia 1948 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ przegłosowało Rezolucję nr 194. Podczas głosowania przeciw były wszystkie państwa członkowskie Ligii Arabskiej (Egipt, Irak, Liban, Arabia Saudyjska, Syria i Jemen)[4].
Rezolucja wzywała do natychmiastowego zakończenia walk w Palestynie. Wśród 15 artykułów Rezolucji, znajdowały się punkty wzywające do demilitaryzacji Jerozolimy i przekazania miasta pod kontrolę międzynarodowych sił pokojowych UNTSO, które zapewniłyby ochronę i wolny dostęp do wszystkich świętych miejsc. Wezwano także do umożliwienia wszystkich wojennym uchodźcom powrotu do swoich domów lub wypłacenia odszkodowań tym, którzy zdecydują się nie wracać. Rezolucja udzieliła również pełnomocnictwa do utworzenia Komisji Rozjemczej Narodów Zjednoczonych[5].
13 stycznia 1949 roku rozpoczęły się tajne rozmowy izraelsko-arabskie na wyspie Rodos. Odbywały się one pod patronatem Mediatora Organizacji Narodów Zjednoczonych w Palestynie Ralpha Bunch'a.
Państwa arabskie pod żadnym pozorem nie zgadzały się na uznanie istnienia państwa żydowskiego. Nie godziły się także na żadne porozumienie kończące wojnę i odmawiały podpisania jakiejkolwiek umowy o podziale terytorium Palestyny.
23 marca 1949 zawarto porozumienie o zawieszeniu broni pomiędzy Izraelem a Libanem. W zamian za rozejm, Izrael wycofał swoje oddziały z terytorium Libanu[6].
24 lutego 1949 roku na wyspie Rodos podpisano izraelsko-egipskie porozumienie o zawieszeniu broni. W zamian za zakończenie walk Izrael zgodził się na wypuszczenie z okrążenia egipskich wojsk uwiezionych na pustyni Negew. Mogły one wycofać się na Półwysep Synaj. Linię zawieszenia broni wytyczono według granic państwowych z 1906 roku, przy czym Strefa Gazy znalazła się pod kontrolą Egiptu[7].
3 kwietnia 1949 zawarto rozejmowy układ izraelsko-jordański, na mocy którego Izrael zgodził się na zastąpienie w Samarii wojsk irackich jordańskim Legionem Arabskim. W zamian za to, Jordania zgodziła się na utrzymanie przez Izrael pustyni Negew. Nie uregulowana została sprawa Jerozolimy[8].
20 lipca 1949 zawarto rozejmowy układ izraelsko-syryjski. Ustalono linię demarkacyjną pomiędzy oboma państwami[9].
Irak i Arabia Saudyjska nie wyraziły zgody na podpisanie jakiegokolwiek porozumienia o zawieszeniu broni z Izraelem.
11 maja 1949 Zgromadzenie Ogólne ONZ przegłosowało Rezolucję nr 273 przyjmując Izrael jako członka Organizacji Narodów Zjednoczonych.
Pierwszym ambasadorem Izraela przy Organizacji Narodów Zjednoczonych został Abba Eban. W 1952 wybrano go na wiceprzewodniczącego Zgromadzenia Ogólnego ONZ.
W grudniu 1949 Zgromadzenie Ogólne ONZ przegłosowało Rezolucję nr 302 powołującą specjalną agencję do spraw uchodźców palestyńskich UNRWA. Izrael głosował przeciwko Rezolucji, gdyż nie wspominała ona ani słowa o ok. 1 milionie żydowskich uchodźców z państw arabskich i Europy, którzy również pilnie potrzebowali międzynarodowej pomocy.
Gdy w listopadzie 1956 doszło do agresji wojsk izraelskich, brytyjskich i francuskich na Egipt, Rada Bezpieczeństwa ONZ za namową Stanów Zjednoczonych podjęła próbę wymuszenia zawieszenia broni. Jednak Wielka Brytania i Francja, jako stali członkowie Radę Bezpieczeństwa ONZ zawetowali projekt Rezolucji.
Wówczas Stany Zjednoczone zaapelowały do Zgromadzenia Ogólnego ONZ proponując przyjęcie Rezolucji wzywającej do zawieszenia broni, wycofania wojsk i otwarcia Kanału Sueskiego dla powszechnej żeglugi. Zgromadzenie Ogólne zwołało nadzwyczajne posiedzenie i 2 listopada 1956 przyjęło Rezolucję.
Izrael, na prośbę Francji i Wielkiej Brytanii, poprosił Zgromadzenie Ogólne ONZ o sprecyzowanie treści Rezolucji. Było to "granie na czas", z którego korzystały europejskie mocarstwa przygotowujące swoje siły inwazyjne do lądowania w Egipcie[10].
6 listopada 1956 roku na skutek silnej presji międzynarodowej zostały wstrzymane wszystkie działania wojenne w Egipcie. 7 listopada 1956 Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło Rezolucję nr 1001 powołującą międzynarodowe siły UNEF, których zadaniem było nadzorowanie zawieszenia broni pomiędzy Izraelem a Egiptem. Zostały one jednak wycofane pod egipskim naciskiem z Półwyspu Synaj 19 maja 1967.
W lutym 1959 państwa Ligi Arabskiej wniosły protest do Organizacji Narodów Zjednoczonych przeciwko wzrostowi żydowskiej imigracji napływającej do Palestyny. Kwestię przedstawiono na forum Zgromadzenia Ogólnego ONZ. W odpowiedzi, ambasador ZSRR poinformował, że radzieccy Żydzi nie będą mogli opuścić terytorium Związku Radzieckiego aby emigrować do Palestyny. Podobne ograniczenia na żydowską emigrację nałożyły pozostałe państwa Bloku Wschodniego.
Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych Dag Hammarskjöld poszukując rozwiązania problemu arabskich uchodźców z Palestyny zaproponował, by osiedlać ich na stałe w tych krajach, w których aktualnie przebywają. Ich arabskie pochodzenie ułatwiłoby proces asymilacji. W owym czasie nie uznawano jeszcze Palestyńczyków jako odrębny naród. Palestyńczycy byli uznawani jako jedna z grup etnicznych Arabów, którzy zamieszkiwali ziemie Bliskiego Wschodu[11].
We wrześniu 1959 odbyła się sesja Rady Ligi Arabskiej w Casablance odrzucono propozycję Sekretarza Generalnego ONZ. Państwa arabskie zdecydowały się pozostawić palestyńskich uchodźców ze statutem bezpaństwowców, aby pozbawieni wszelkich praw stanowili formę stałego nacisku na Izrael, jako jeden z elementów konfliktu izraelsko-arabskiego.
W listopadzie 1959 przedstawiciel Arabii Saudyjskiej w ONZ zakwestionował prawo Izraela do korzystania z Zatoki Akaba. Zdaniem Arabii Saudyjskiej Zatoka ta stanowiła arabskie wody terytorialne i dlatego Żydzi nie mogą z nich korzystać. Równocześnie król Saud ibn Abd al-Aziz as-Saud zażądał wycofania z rejonu Zatoki Akaba międzynarodowych sił pokojowych UNEF, które zapewniały bezpieczeństwo swobodnej żeglugi przez Cieśninę Tirańską. W tym samym momencie władze egipskie zatrzymały na Kanale Sueskim dwa statki (duński i grecki) wiozące towary izraelskie.
Ambasador Izraela przy Organizacji Narodów Zjednoczonych wniósł oficjalną skargę na Egipt na sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ. Jako mediator wystąpił Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych Dag Hammarskjöld. Jednak Egipt oświadczył, że znajduje się w stanie wojny z Izraelem i w związku z tym ma prawo zatrzymywać statki i ładunki izraelskie, które usiłują przepłynąć przez Kanał Sueski.
W 1967 arabskie armie zgromadziły się na granicach Izraela, przygotowując się do inwazji i zniszczenia państwa żydowskiego w Palestynie.
16 maja 1967 szef sztabu egipskiej armii generał Mohammed Fawzy zażądał wycofania międzynarodowych sił pokojowych UNEF z Półwyspu Synaj. Fawzy napisał w liście do dowódcy sił UNEF: "Do twojej wiadomości, wydałem rozkaz wszystkim siłom zbrojnym Egiptu być gotowym do działań przeciwko Izraelowi, który może przeprowadzić agresywne działania przeciwko jakiemukolwiek państwu arabskiemu. Z powodu tego rozkazu nasze wojsko już jest skoncentrowane na Synaju na naszej wschodniej granicy. Przez wzgląd na bezpieczeństwo wojsk ONZ, które stacjonują wzdłuż naszych granic, proszę abyś wydał rozkaz natychmiastowego ich wycofania[12]". Dowódca sił UNEF generał Indar Jit Rikhye odpowiedział, że musi poczekać na decyzję sekretarza generalnego ONZ.
Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych Sithu U Thant podjął próbę negocjacji z Egiptem, a następnie 18 maja zaproponował Izraelowi przegrupowanie międzynarodowych sił pokojowych UNEF na terytorium Izraela, by mogły one nadal wypełniać swoją misję rozjemczą na granicy izraelsko-egipskiej. Wobec odmowy Izraela, 18 maja 1967 Sithu U Thant wyraził zgodę na ewakuację sił UNEF z Półwyspu Synaj i ze Strefy Gazy[13].
Wojna sześciodniowa rozpoczęła się 5 czerwca 1967.
8 czerwca 1967 Rada Bezpieczeństwa ONZ wezwała wszystkie walczące strony do wstrzymania ognia. Izrael, Egipt i Jordania wyraziły gotowość do podporządkowania się zawieszeniu broni, które zaczęło obowiązywać od godziny 23,30, dnia 8 czerwca. Do 10 czerwca trwały jeszcze walki na froncie izraelsko-syryjskim[14].
22 listopada 1967 Rada Bezpieczeństwa ONZ wystosowała Rezolucję nr 242, wzywającą do "utworzenia sprawiedliwego i trwałego pokoju na Bliskim Wschodzie", który miał być osiągnięty poprzez przyjęcie następujących zasad:
Najważniejszą cechą charakterystyczną Rezolucji była formuła "ziemia za pokój", domagająca się izraelskiego wycofania z zajętych terenów w zamian za pokój z sąsiadami.
23 listopada 1967 Sekretarz Generalny Organizacji Narodów Zjednoczonych U Thant upoważnił szwedzkiego dyplomatę Gunnar Jarringa by jako specjalny wysłannik ONZ nadzorował wprowadzenie Rezolucji 242 w życie. Jarring umieścił swoją główną kwaterę na wyspie Cypr i rozpoczął konsultacje z Izraelem, Egiptem, Jordanią i Libanem. Syria odmówiła udziału w jakichkolwiek konsultacjach w sprawie porozumienia z Izraelem.
Konsultacje prowadzone przez Gunnar Jarringa były niezwykle trudne. Izrael nalegał na rozpoczęcie bezpośrednich rozmów pokojowych z państwami arabskimi twierdząc, że żadne ustępstwa terytorialne nie mogą być uczynione zanim nie powstanie perspektywa trwałego pokoju. Natomiast państwa arabskie popierane przez Związek Radziecki utrzymywały, że bezpośrednie rozmowy z Izraelem mogą rozpocząć się dopiero po wycofaniu jego wojsk z zajętych terenów. Impas doprowadził do zerwania konsultacji przez państwa arabskie.
