Ssaki Polski

Ssaki Polski – gatunki zwierząt z gromady ssaków (Mammalia) występujące w Polsce w stanie dzikim, w granicach swojego naturalnego obszaru występowania (gatunki rodzime), gatunki pojawiające się sporadycznie w wyniku migracji, oraz gatunki obce występujące w środowisku naturalnym. Nie ujęto w wykazie gatunków udomowionych, hodowlanych (z wyjątkiem uciekinierów z hodowli, mogących egzystować w warunkach naturalnych np. nutrii) oraz trzymanych w ogrodach zoologicznych. Łącznie, w czasach historycznych (po roku 1500), na terenie Polski odnotowano 114 (uwzględniając sobola – 115) gatunków ssaków, występujących w stanie dzikim.

Za gatunki obce uznano takie, które zostały introdukowane przez człowieka na terytorium Polski (np. muflon, jeleń sika) oraz takie, które zostały introdukowane przez człowieka do Europy z innej części świata, a następnie przywędrowały do Polski z sąsiednich krajów (np. jenot, piżmak). Znakiem (†) oznaczono gatunki całkowicie wymarłe lub wymarłe na obszarze Polski i dotychczas nie reintrodukowane.

Rząd: Erinaceomorpha – wcześniej owadożerne (Insectivora)
Rodzina	Rodzaj	Gatunek	Uwagi	Grafika
jeżowate (Erinaceidae)	Erinaceus	jeż wschodni (Erinaceus roumanicus)	objęty ochroną ścisłą
		jeż zachodni (Erinaceus europaeus)	objęty ochroną ścisłą
Rząd: Soricomorpha – wcześniej owadożerne (Insectivora)
Rodzina	Rodzaj	Gatunek	Uwagi	Grafika
kretowate (Talpidae)	Talpa	kret europejski (Talpa europaea)	objęty ochroną częściową
ryjówkowate (Soricidae)	Crocidura	zębiełek białawy (Crocidura leucodon)	objęty ochroną ścisłą
		zębiełek karliczek (Crocidura suaveolens)	objęty ochroną ścisłą
	Neomys	rzęsorek mniejszy (Neomys anomalus)	objęty ochroną ścisłą
		rzęsorek rzeczek (Neomys fodiens)	objęty ochroną ścisłą
	Sorex	ryjówka aksamitna (Sorex araneus)	objęta ochroną ścisłą
		ryjówka górska (Sorex alpinus)	objęta ochroną ścisłą
		ryjówka malutka (Sorex minutus)	objęta ochroną ścisłą
		ryjówka średnia (Sorex caecutiens)	objęta ochroną ścisłą
Rząd: nietoperze (Chiroptera)
Rodzina	Rodzaj	Gatunek	Uwagi	Grafika
podkowcowate (Rhinolophidae)	Rhinolophus	podkowiec mały (Rhinolophus hipposideros)	objęty ochroną ścisłą
		podkowiec duży (Rhinolophus ferrumequinum)	objęty ochroną ścisłą
mroczkowate (Vespertilionidae)	Barbastella	mopek (Barbastella barbastellus)	objęty ochroną ścisłą
	Eptesicus	mroczek pozłocisty (Eptesicus nilssonii)	objęty ochroną ścisłą
		mroczek późny (Eptesicus serotinus)	objęty ochroną ścisłą
	Myotis	nocek Alkatoe (Myotis alcathoe)	objęty ochroną ścisłą
		nocek Bechsteina (Myotis bechsteinii)	objęty ochroną ścisłą
		nocek Brandta (Myotis brandtii)	objęty ochroną ścisłą
		nocek duży (Myotis myotis)	objęty ochroną ścisłą
		nocek ostrouszny (Myotis blythii = M. oxygnathus)	objęty ochroną ścisłą
		nocek łydkowłosy (Myotis dasycneme)	objęty ochroną ścisłą
		nocek Natterera (Myotis nattereri)	objęty ochroną ścisłą
		nocek orzęsiony (Myotis emarginatus)	objęty ochroną ścisłą
		nocek rudy (Myotis daubentonii)	objęty ochroną ścisłą
		nocek wąsatek (Myotis mystacinus)	objęty ochroną ścisłą
	Nyctalus	borowiaczek (Nyctalus leisleri)	objęty ochroną ścisłą
		borowiec olbrzymi (Nyctalus lasiopterus)	objęty ochroną ścisłą
		borowiec wielki (Nyctalus noctula)	objęty ochroną ścisłą
	Pipistrellus	karlik drobny (Pipistrellus pygmaeus)	objęty ochroną ścisłą
		karlik malutki (Pipistrellus pipistrellus)	objęty ochroną ścisłą
		karlik większy (Pipistrellus nathusii)	objęty ochroną ścisłą
		karlik średni (Pipistrellus kuhlii)	objęty ochroną ścisłą
	Plecotus	gacek brunatny (Plecotus auritus)	objęty ochroną ścisłą
		gacek szary (Plecotus austriacus)	objęty ochroną ścisłą
	Vespertilio	mroczek posrebrzany (Vespertilio murinus)	objęty ochroną ścisłą
Rząd: gryzonie (Rodentia)
Rodzina	Rodzaj	Gatunek	Uwagi	Grafika
wiewiórkowate (Sciuridae)	Marmota	świstak (Marmota marmota latirostris)	objęty ochroną ścisłą
	Sciurus	wiewiórka pospolita (Sciurus vulgaris)	objęta ochroną ścisłą
	Spermophilus	suseł moręgowany (Spermophilus citellus)	objęty ochroną ścisłą
		suseł perełkowany (Spermophilus suslicus)	objęty ochroną ścisłą
skoczkowate (Dipodidae)	Sicista	smużka leśna (Sicista betulina)	objęta ochroną ścisłą
		smużka stepowa (Sicista subtilis)	objęta ochroną ścisłą
bobrowate (Castoridae)	Castor	bóbr europejski (Castor fiber)	objęty ochroną częściową
		bóbr kanadyjski (Castor canadensis)†	gatunek obcy introdukowany ok. 1928, na obszarze Polski wyginął po roku 1970.
chomikowate (Cricetidae)	Cricetus	chomik europejski (Cricetus cricetus)	objęty ochroną ścisłą
kolczakowate (Echimyidae)	Myocastor	nutria (Myocastor coypus)	gatunek obcy, w Polsce od ok. 1960
nornikowate (Microtidae lub Arvicolinae)	Arvicola	karczownik (Arvicola terrestris)	objęty ochroną częściową
	Myodes	nornica ruda (Myodes glareolus)
	Chionomys	nornik śnieżny (Chionomys nivalis mirhanreini)	objęty ochroną ścisłą
	Microtus	nornik bury (Microtus agrestis)
		nornik północny (Microtus oeconomus)
		nornik zwyczajny (Microtus arvalis)
		darniówka pospolita (Microtus subterraneus)
		darniówka tatrzańska (Microtus tatricus)	objęta ochroną ścisłą
	Ondatra	piżmak (Ondatra zibethicus)	gatunek obcy, w Polsce od 1905, gatunek łowny
popielicowate (Gliridae)	Dryomys	koszatka (Dryomys nitedula)	objęta ochroną ścisłą
	Eliomys	żołędnica (Eliomys quercinus)	objęta ochroną ścisłą
	Glis	popielica (Glis glis)	objęta ochroną ścisłą
	Muscardinus	orzesznica (Muscardinus avellanarius)	objęta ochroną ścisłą
myszowate (Muridae)	Apodemus	mysz polna (Apodemus agrarius)
		mysz leśna (Apodemus flavicolis)
		mysz zielna (Apodemus uralensis)	objęta ochroną częściową
		mysz zaroślowa (Apodemus sylvaticus)	objęta ochroną częściową
	Micromys	badylarka (Micromys minutus)	objęta ochroną częściową
	Mus	mysz domowa (Mus musculus)
	Rattus	szczur śniady (Rattus rattus)
		szczur wędrowny (Rattus norvegicus)
Rząd: zajęczaki (Lagomorpha)
Rodzina	Rodzaj	Gatunek	Uwagi	Grafika
zającowate (Leporidae)	Oryctolagus	królik europejski (Oryctolagus cuniculus)	gatunek łowny
	Lepus	zając bielak (Lepus timidus)	objęty ochroną ścisłą
		zając szarak (Lepus europaeus)	gatunek łowny
Rząd: walenie (Cetacea)
Rodzina	Rodzaj	Gatunek	Uwagi	Grafika
wale dziobogłowe (Ziphiidae)	Mesoplodon	wal dwuzębny (Mesoplodon bidens)	objęty ochroną ścisłą
	Hyperoodon	wal butelkonosy (Hyperoodon ampullatus)	objęty ochroną ścisłą
delfinowate (Delphinidae)	Delphinus	delfin zwyczajny (Delphinus delphin)	objęty ochroną ścisłą
	Lagenorhynchus	delfin białonosy (Lagenorhynchus albirostris)	objęty ochroną ścisłą
	Tursiops	butlonos (Tursiops truncatus)	objęty ochroną ścisłą
morświnowate (Phocoenidae)	Phocoena	morświn (Phocoena phocoena)	objęty ochroną ścisłą
narwalowate (Monodontidae)	Delphinapterus	białucha (Delphinapterus leucas)	objęta ochroną ścisłą
fałdowce (Balaenopteridae)	Megaptera	długopłetwiec (Megaptera novaeangliae)	objęty ochroną ścisłą
	Balaenoptera	finwal (Balaenoptera physalus)	objęty ochroną ścisłą
		sejwal (Balaenoptera borealis)	objęty ochroną ścisłą
wieloryby gładkoskóre (Balaenidae)	Eubalaena	wal biskajski (Eubalaena glacialis)	objęty ochroną ścisłą, w polskiej części wód Morza Bałtyckiego był ostatnio obserwowany w średniowieczu
Rząd: drapieżne (Carnivora)
Rodzina	Rodzaj	Gatunek lub podgatunek	Uwagi	Grafika
psowate (Canidae)	Canis	wilk (Canis lupus)	objęty ochroną ścisłą
	Nyctereutes	jenot (Nyctereutes procyonoides)	gatunek obcy, w Polsce od 1955, gatunek łowny
	Vulpes	lis pospolity (Vulpes vulpes)	gatunek łowny
niedźwiedziowate (Ursidae)	Ursus	niedźwiedź brunatny (Ursus arctos)	objęty ochroną ścisłą
łasicowate (Mustelidae)	Lutra	wydra europejska (Lutra lutra)	objęta ochroną częściową
	Martes	kuna domowa (Martes foina)	gatunek łowny
		kuna leśna (Martes martes)	gatunek łowny
		soból (Martes zibellina)†	zobacz przypis
	Meles	borsuk (Meles meles)	gatunek łowny
	Mustela	łasica (Mustela nivalis)	objęta ochroną ścisłą
		gronostaj (Mustela erminea)	objęty ochroną ścisłą
		norka europejska (Mustela lutreola)†	objęta ochroną ścisłą, prawdopodobnie zanikła na obszarze Polski, ostatnio była stwierdzana w latach 30. XX w.
		norka amerykańska (Mustela vison)	gatunek obcy, w Polsce od ok. 1960, gatunek łowny
		tchórz zwyczajny (Mustela putorius)	gatunek łowny
		tchórz stepowy (Mustela eversmanni)	objęty ochroną ścisłą
szopowate (Procyonidae)	Procyon	szop pracz (Procyon lotor)	gatunek obcy, w Polsce od 1927, gatunek łowny
kotowate (Felidae)	Lynx	ryś (Lynx lynx)	objęty ochroną ścisłą
	Felis	żbik europejski (Felis silvestris silvestris)	objęty ochroną ścisłą
fokowate (Phocidae)	Halichoerus	foka szara (Halichoerus grypus)	objęta ochroną ścisłą
	Pusa	foka obrączkowana (Pusa hispida)	objęta ochroną ścisłą
	Phoca	foka pospolita (Phoca vitulina)	objęta ochroną ścisłą
Rząd: nieparzystokopytne (Perissodactyla)
Rodzina	Rodzaj	Gatunek lub podgatunek	Uwagi	Grafika
koniowate (Equidae)	Equus	tarpan (Equus ferus)†	wymarł całkowicie w początkach XIX w.
Rząd: parzystokopytne (Artiodactyla)
Rodzina	Rodzaj	Gatunek lub podgatunek	Uwagi	Grafika
krętorogie (Bovidae)	Bison	żubr (Bison bonasus)	objęty ochroną ścisłą
	Bos	tur (Bos primigenius)†	wymarł całkowicie w 1627
	Ovis	muflon (Ovis musimon)	gatunek obcy, w Polsce od 1899, gatunek łowny
	Rupicapra	kozica (Rupicapra rupicapra tatrica)	objęta ochroną ścisłą
świniowate (Suidae)	Sus	dzik europejski (Sus scrofa)	gatunek łowny
jeleniowate (Cervidae)	Alces	łoś (Alces alces)	gatunek łowny
	Capreolus	sarna (Capreolus capreolus)	gatunek łowny
		sarna azjatycka (Capreolus pygargus)†	gatunek obcy, introdukowany ok. 1900, wyginęła na obszarze Polski
	Cervus	jeleń szlachetny (Cervus elaphus)	gatunek łowny
		jeleń sika (Cervus nippon)	gatunek obcy, introdukowany w 1905, gatunek łowny
		wapiti (Cervus canadensis)†	gatunek obcy, wyginął na obszarze Polski
	Dama	daniel (Dama dama)	gatunek obcy, w Polsce od w XVII w., gatunek łowny

Zobacz też

• fauna Polski
• zwierzęta łowne

Bibliografia

1. Baraniak E., Kubasik W., Pałka K. 1998. Smużka stepowa Sicista subtilis (Pallas, 1773) (Rodentia: Zapodidae) – nowy gatunek ssaka w faunie Polski. Przegląd Zoologiczny 42 (2): 241-243.
2. Bogdanowicz W., Ruprecht A. L. 1987 Przypadki stwierdzeń szopa pracza Procoyon lotor (Linnaeus, 1758) w Polsce. Przegląd Zoologiczny 31 (3): 375-383
3. Carleton M., Musser G., Pavlinov I. 2003. Myodes Pallas, 1811, is the valid name for the genus of red-backed voles. W: A. O. Averianov, N. I. Abramson (red.) Systematics, Phylogeny and Paleontology of Small Mammals. An International Conference Devoted to the 90th Anniversary of Prof. I. M. Gromov. Proceedings of the Zoological Institute, Saint Petersburg: 96-98.
4. Instytut Ochrony Przyrody PAN 2007. Gatunki obce w Polsce. Lista gatunków [dostęp 1 października 2007].
5. Mitchell-Jones A. J., Amori G., Bogdanowicz W., Kryštufek B., Reinjders P. J. H., Spitzenberger F., Stubbe M., Thissen J. B. M., Vohralik V., Zima J. 1999. The Atlas of European Mammals. Academic Press, London.
6. Niermann I., Biedermann M., Bogdanowicz W., Brinkmann R., Le Bris Y., Ciechanowski M., Dietz C., Dietz I., Estók P., Helversen O. v., Le Houédec A., Paksuz S., Petrov B. P., Özkan B., Piksa K., Rachwald A., Roué S. Y., Sachanowicz K., Schorcht W., Tereba A., Mayer F. 2007. Biogeography of the recently described Myotis alcathoe von Helversen and Heller, 2001. Acta Chiropterologica 9: 361-378.
7. Pucek Z. 1984 (red.). Klucz do oznaczania ssaków Polski. PWN, Warszawa.
8. Sachanowicz, K., Ciechanowski M., Piksa K. 2006. Distribution patterns, species richness and status of bats in Poland. Vespertilio 9-10: 151-173. (format pdf) (en)
9. Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.): Erinaceus roumanicus w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) (ang.). Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 1 grudnia 2007].
10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 11 marca 2005 r. w sprawie ustalenia listy gatunków zwierząt łownych (Dz. U. z 2005 r. Nr 45, poz. 433)