Stanisław Pawłowski (geograf)

Stanisław Pawłowski (ur. 16 marca 1882 w Dębowcu koło Jasła, zm. 6 stycznia 1940 w Poznaniu) – polski geograf, rektor Uniwersytetu Poznańskiego, członek PAU.

Urodził się w Dębowcu w Galicji, był synem Józefa, który większą część życia spędzał w podróżach, i Apolonii z Watulewiczów. W wieku 13 lat stracił matkę. Od 1894 uczęszczał do Gimnazjum im. arcyksiężnej Elżbiety w Samborze, następnie do gimnazjum w Jaśle, gdzie w roku 1902 złożył egzamin dojrzałości. Studia uniwersyteckie w zakresie geografii, geologii i meteorologii odbywał początkowo na Uniwersytecie Wiedeńskim, gdzie uczęszczał m.in. na wykłady Albrechta Pencka, a następnie na Uniwersytecie we Lwowie, gdzie słuchał wykładów Antoniego Rehmana i młodego wówczas docenta Eugeniusza Romera, a także wybitnego historyka Bronisława Dembińskiego. Po ukończeniu studiów pracował początkowo w szkole średniej we Lwowie. Zajmował się geografią fizyczną i ekonomiczną. Jako pierwszy opracował rzeźbę polskiego wybrzeża, twórca geografii krajobrazowej. W 1938 roku został wybrany wiceprezydentem Międzynarodowej Unii Geograficznej. Zginął tragicznie, rozstrzelany przez hitlerowców 6 stycznia 1940 roku około 15:00 w Forcie VII.

6 stycznia 2010 na Wydziale Nauk Geograficznych i Geologicznych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu odbyła się uroczystość nadania Collegium Geographicum imienia Profesora Stanisława Pawłowskiego.

Działalność naukowa

• 1910 praca doktorska pt. Temperatura wód płynących w Galicji
• 1913 rozprawa habilitacyjna pt. Zlodzenie górnej Wisły, górnego Dniestru oraz ich dopływów
• 1918 uzyskał tytuł profesora nadzwyczajnego na Uniwersytecie Lwowskim
• Od 1 kwietnia 1919 Profesor Uniwersytetu Poznańskiego, był organizatorem Instytutu Geograficznego Uniwersytetu Poznańskiego. Tu opracowano Atlas nazw geograficznych Słowiańszczyzny Zachodniej, wydany w wersjach polskiej, francuskiej i angielskiej.
• W 1928 roku z jego inicjatywy powstało w Poznaniu Towarzystwo Geograficzne.
• W 1932 wybrany rektorem Uniwersytetu Poznańskiego, z powodu napięć na tle politycznym złożył nieprzyjętą przez senat UP rezygnację; ponownego wyboru na urząd rektora w 1933 r. nie przyjął.
• Od 1936 członek Polskiej Akademii Umiejętności.
• Od 1938 wiceprezydent Międzynarodowej Unii Geograficznej, wybrany w uznaniu olbrzymiego dorobku naukowego w dziedzinie geografii, na Międzynarodowym Kongresie Geograficznym w Amsterdamie.
• 22 stycznia 1920 r., gdy dotychczasowe Towarzystwo Krajoznawcze przemianowano na oddział Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, stanął na jego czele.

Wybrane publikacje

Opublikował ponad 330 prac, m.in.:

• 1911 Niektóre kanały spławne na ziemiach polskich
• 1912 Zlodzenie górnej Wisły, górnego Dniestru i ich dopływów
• 1917 Geografia Polski
  • T. I - Geografia ogólna
  • T. II - Kraje i morza europejskie, cz. I - Polska, cz. II - Kraje europejskie
  • T. III - Kraje i morza pozaeuropejskie
• Ze studiów nad zlodowaceniem Czarnohory
• 1922 Charakterystyka morfologiczna wybrzeża polskiego
• 1924 O położeniu geograficznym Polski
• 1928 Geograficzny krajobraz i położenie Poznania
• 1934 O przyrodniczych podstawach geografii
• 1938 Geografia jako nauka i przedmiot nauczania

Zobacz też

• Lista geografów

Poprzednik Jan Sajdak

Rektor Uniwersytetu Poznańskiego 1932 - 1933

Następca Stanisław Runge