Stare Budkowice

	Stare Budkowice
Państwo	Polska
Województwo	opolskie
Powiat	opolski
Gmina	Murów
Sołectwo	Stare Budkowice
Liczba ludności (2012)	1130
Strefa numeracyjna	(+48) 77
Kod pocztowy	46-030
Tablice rejestracyjne	OPO
SIMC	0499353
	Położenie na mapie Polski ; Stare Budkowice
	50°51′54″N 18°03′34″E / 50.865, 50.865Na mapach: 50°51′54″N 18°03′34″E / 50.865, 50.865
	Multimedia w Wikimedia Commons

Stare Budkowice (dodatkowa nazwa w j. niem. Alt Budkowitz) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie opolskim, w gminie Murów.

W Starych Budkowicach znajduje się m.in. dyskoteka „Azteka”.

[edytuj] Administracja

Części Starych Budkowic
Część miejscowości	SIMC	Status prawny	Forma dopełniaczowa	Forma przymiotnikowa	Współrzędne	Uwagi
Morcinek	0499360	obowiązująca	Morcinka	morcinkowski	50°52′01″N 18°00′56″E / 50.86694, 18.01556	nazwa niemiecka: Martinsgrün
Podkraje^[2]	0499258	nadana 1 czerwca 1948 r./zniesiona (część miejscowości Kały)	Podkrajów	podkrajski	50°50′43″N 18°03′42″E / 50.84528, 18.06167	nazwa niemiecka: Am Waldrand^[2]
Podkraje^[3]		nadana 2 kwietnia 1949 r./zniesiona	Podkraja	podkrajski		nazwa niemiecka: Habichtswald^[3]

[edytuj] Nazwa

19 maja 1936 r. w miejsce nazwy Alt Budkowitz wprowadzono nazwę Alt Baudendorf^[4]^[5]. 12 listopada 1946 r. nadano miejscowości polską nazwę Stare Budkowice^[6].

[edytuj] Historia

Wedle hipotez, najstarsze znane wzmianki o miejscowości o nazwie Punków, należącej wówczas do klasztoru w Czarnowąsach, pochodzą z 1228 roku, natomiast najstarsze wzmianki, co których jest pewność, że dotyczą Starych Budkowic, pochodzą z 1534 roku. Urbarz z 1588 r. podaje, że mieszkańcy miejscowości byli zobowiązani do następujących świadczeń na rzecz zamku opolskiego: 1 krowa i 4 kopy raków rocznie oraz hodowla krogulców i jastrzębi. Ponadto Budkowiczanie płacili podatek mszalny proboszczowi z Jełowej i 12 groszy rocznie dziesięciny proboszczowi z Olesna^[7].

W 1713 r. wzmiankowano istnienie w Starych Budkowicach filialnego kościoła, a w 1827 r. erygowano w miejscowości parafię^[8]. W 1863 r. w Starych Budkowicach znajdowała się szkoła z nauczycielem i pomocnikiem; do placówki uczęszczali także uczniowie z Dębińca. Poza tym w miejscowości znajdowały się także m.in.: młyn wodny, warzelnia potasu, 2 smolarnie, huta żelaza i leśniczówka^[7].

Pomnik XXX-lecia PRL-u w Starych Budkowicach

Do głosowania podczas plebiscytu uprawnione były w Starych Budkowicach 1252 osoby, z czego 1008, ok. 80,5%, stanowili mieszkańcy (w tym 982, ok. 78,4% całości, mieszkańcy urodzeni w miejscowości). Oddano 1231 głosów (ok. 98,3% uprawnionych), w tym 1228 (ok. 99,8%) ważnych; za Niemcami głosowało 961 osób (ok. 78,1%), a za Polską 267 osób (ok. 21,7%)^[9].

Miejsce po zdemontowanym pomniku XXX-lecia PRL-u w Starych Budkowicach

W 1960 r. w Starych Budkowicach funkcjonowały m.in.: szkoła, przedszkole, sala gimnastyczna, basen kąpielowy, świetlica przyzakładowa, punkt biblioteczny, kino, ośrodek zdrowia i izba porodowa oraz poczta. W latach 60. XX wieku w miejscowości działały następujące zakłady przemysłowe: Zakłady Przemysłu Pończoszniczego, młyn, wytwórnia wód gazowych, 2 piekarnie i Zakłady Eksploatacji Zasobów Mineralnych, eksploatujące znajdujące się w miejscowości złoża piasku; w Starych Budkowicach znajdowała się także siedziba GS-u^[7]. 22 lipca 1974 r. odsłonięto w centrum miejscowości pomnik upamiętniający XXX-lecie PRL-u.

W 2012 r. zdemontowano pomnik XXX-lecia PRL-u.

[edytuj] Demografia

Wedle urbarza z 1588 r. w miejscowości mieszkał sołtys i 9 stałych mieszkańców, a w 1618 r. dodatkowo 11 zagrodników. W 1783 r. w miejscowości mieszkało 10 chłopów, 32 zagrodników i 18 chałupników, a w 1863 r. – 10 chłopów, 26 zagrodników i 91 chałupników. W 1863 r. w miejscowości było 8 rzemieślników^[7].

Rok	1783	1855	1861	1890	1900	1910	1925	1933	1939	1946	1960	1965	2007	2009	2012
Liczba mieszkańców	588	1067	1078	1438^{[lm 1]}	1609^{[lm 2]}	1690	1465^{[lm 3]}	1631^{[lm 4]}	1668	1062	1396^{[lm 5]}	1610^{[lm 6]}	1202	1317	1130

↑ W tym 1400 osób (ok. 97,4%) posługiwało się językiem polskim.
↑ W tym 1506 osób (ok. 93,6%) posługiwało się językiem polskim.
↑ Liczba budynków mieszkalnych: 257.
↑ Taka liczba jest podana na stronie Deutsche Verwaltungsgeschichte, natomiat Powiat opolski. Szkice monograficzne podaje liczbę 1632.
↑ W tym 827 osób (ok. 59,2%) to kobiety; w wieku produkcyjnym 56,4%; z rolnictwa utrzymywało 28,4% ludności. Liczba budynków mieszkalnych: 302.
↑ W tym 917 osób (ok. 57,0%) to kobiety.

(Źródła: ^[7]^[4]^[10].)

W 1902 r. prenumerowano w Starych Budkowicach po 10 egzemplarzy „Gazety Opolskiej” i „Posłańca Niedzielnego”, 5 egzemplarzy „Gazety Grudziądzkiej” 1 egzemplarz „Katolika”^[7].

[edytuj] Zabytki

Rzymskokatolicki kościół parafialny św. Rocha z 1847 roku, murowany z cegły, neoromański, orientowany, usytuowany na wzniesieniu w centrum miejscowości. Budynek posiada krótkie prezbiterium z wydzieloną półkolistą apsydą, przy którym znajdują się przybudówki, mieszczące zakrystię i składzik oraz loże na piętrze. Korpus kościoła jest halowy, 3-nawowy, 6-przęsłowy (przęsło zachodnie mieści chór muzyczny i wydzielone klatki schodowe w narożach). Ponad kościołem znajduje się nadbudowana wieża – w dolnej części kwadratowa, w górnej 8-boczna z kondygnacjami rozdzielonymi gzymsami i gzymsem na konsolach w zwieńczeniu. Na wieży znajduje się 8-boczna iglica podbita blachą. Dach dwuspadowy, o jednej kalenicy, kryty dachówką. Elewacje zewnętrzne są opięte lizenami. Na apsydzie fryz arkadowy. Przy korpusie, od strony południa, znajduje się portyk, nakryty dachem 2-spadowym, pod którym znajduje się półkoliście zamknięte wejście. W prezbiterium sklepienie jest kolebkowe na gurtach, a w apsydzie hemisferyczne, natomiast w korpusie strop jest płaski z podciągami wzdłużnymi, wspartymi na filarach, pomiędzy którymi znajdują się półkoliste arkady międzynawowe. W pozostałych pomieszczaniach znajdują się stropy. Otwór tęczy i okna są zamknięte półkoliście. W środku kościoła znajdują się m.in. 2 ołtarze boczne z ok. połowy XIX wieku, o charakterze barokowym, z kolumnami i przerwanymi przyczółkami. W lewym ołtarzu znajdują się obrazy Matki Boskiej Różańcowej z 1854 roku (pole główne) i współczesny Józefa z Nazaretu (w zwieńczeniu), natomiast w prawym obraz Ukzyżowania z 1854 roku. W przekształconym ołtarzu głównym znajdują się obrazy z ok. połowy XIX wieku: św. Rocha (pole główne) i św. Sebastiana (w zwieńczeniu). Dalsze zabytkowe wyposażenie kościoła to: ambona (ok. połowa XIX w.), klasycystyczny prospekt organowy (ok. połowa XIX w.) z regencyjną płaskorzeźbą z 2. ćwierci XVIII w., przedstawiającą scenę zaślubin Najświętszej Maryi Panny z Józefem oraz klasycystyczna puszka z 1793 roku. W 1958 r. kościół został odnowiony^[8].
Plebania i drewniane obejście domostwa z XIX wieku.
Kapliczka murowana z cegły, w kształcie słupa, wzniesiona w 2. połowie XIX w. na skrzyżowaniu dróg; w środku znajduje się ludowa rzeźba Anny Samotrzeć z XIX wieku^[8].

Katalog zabytków sztuki w Polsce w wymienia dodatkowo chałupę przy ul. Ogrodowej 18, wybudowaną w 1812 r. przez cieślę Szymona Mikoscha dla Mateusza Wolnego. Chałupa była 2-traktowa z sienią na przestrzał z murowanym kominem pośrodku. Stropy belkowe (na jednej z belek znajdowała się data i napis fundacyjny), wejścia do sieni z obu stron były zamknięte półkoliście z mieczami i kołkowaniem. Szczyty były szalowane: południowy – pionowo, a północny – skośnie. Dach był 2-spadowy, kryty słomą^[8].

Przypisy

↑ Przemysław Wienke: Biuletyn Informacji Publicznej - Urząd Gminy w Murowie. Sołectwo Murów (pol.). Urząd Gminy w Murowie, 2012-03-13. [dostęp 2012-05-29].
↑ ^2,0 ^2,1 Rozporządzenie Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 czerwca 1948 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1948 r. Nr 59, poz. 363).
↑ ^3,0 ^3,1 Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 2 kwietnia 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości (M.P. z 1949 r. Nr 29, poz. 445).
↑ ^4,0 ^4,1 Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Oppeln (niem.). 2006. [dostęp 2012-05-03].
↑ M. Choroś, Ł. Jarczak, S. Sochacka: Słownik nazw miejscowych Górnego Śląska. Opole, Kluczbork: 1997, s. 89.
↑ Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).
↑ ^7,0 ^7,1 ^7,2 ^7,3 ^7,4 ^7,5 Poznajemy wsie. Wsie powiatu opolskiego. W: Józef Madeja: Powiat opolski. Szkice monograficzne. Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1969, s. 327–328. (pol.)
↑ ^8,0 ^8,1 ^8,2 ^8,3 Tadeusz Chrzanowski, Marian Kornecki: Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. VII: Województwo opolskie. Cz. zeszyt 11: Miasto Opole i powiat opolski. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk – Pracownia Inwentaryzacji Zabytków, 1968, s. 119–120. (pol.)
↑ Herbert Kunze: Landsmannschaft der Oberschlesier in B-W (niem.). [dostęp 2012-05-03].
↑ BDL :: Miejscowości - wszystkie cechy (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2012-05-29].

[edytuj] Bibliografia

Chrzanowski Tadeusz, Kornecki Marian, Katalog zabytków sztuki w Polsce, tom VII: Województwo opolskie, zeszyt 11: Miasto Opole i powiat opolski; Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk – Pracownia Inwentaryzacji Zabytków, Warszawa 1968
Madeja Józef, Powiat opolski. Szkice monograficzne; Instytut Śląski w Opolu, Opole 1969

[9] W tym 1400 osób (ok. 97,4%) posługiwało się językiem polskim.

[10] W tym 1506 osób (ok. 93,6%) posługiwało się językiem polskim.

[11] Liczba budynków mieszkalnych: 257.

[12] Taka liczba jest podana na stronie Deutsche Verwaltungsgeschichte, natomiat Powiat opolski. Szkice monograficzne podaje liczbę 1632.

[13] W tym 827 osób (ok. 59,2%) to kobiety; w wieku produkcyjnym 56,4%; z rolnictwa utrzymywało 28,4% ludności. Liczba budynków mieszkalnych: 302.

[14] W tym 917 osób (ok. 57,0%) to kobiety.

[BIP-0] Przemysław Wienke: Biuletyn Informacji Publicznej - Urząd Gminy w Murowie. Sołectwo Murów (pol.). Urząd Gminy w Murowie, 2012-03-13. [dostęp 2012-05-29].

[MP1948-1] 2,0 ^2,1 Rozporządzenie Ministrów Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 1 czerwca 1948 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1948 r. Nr 59, poz. 363).

[MP1949-2] 3,0 ^3,1 Rozporządzenie Ministra Administracji Publicznej z dnia 2 kwietnia 1949 r. o przywróceniu i ustaleniu nazw miejscowości (M.P. z 1949 r. Nr 29, poz. 445).

[DVG-3] 4,0 ^4,1 Michael Rademacher: Deutsche Verwaltungsgeschichte Schlesien, Kreis Oppeln (niem.). 2006. [dostęp 2012-05-03].

[4] M. Choroś, Ł. Jarczak, S. Sochacka: Słownik nazw miejscowych Górnego Śląska. Opole, Kluczbork: 1997, s. 89.

[5] Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. Nr 142, poz. 262).

[powopszkice-6] 7,0 ^7,1 ^7,2 ^7,3 ^7,4 ^7,5 Poznajemy wsie. Wsie powiatu opolskiego. W: Józef Madeja: Powiat opolski. Szkice monograficzne. Opole: Instytut Śląski w Opolu, 1969, s. 327–328. (pol.)

[KZSzwP-7] 8,0 ^8,1 ^8,2 ^8,3 Tadeusz Chrzanowski, Marian Kornecki: Katalog zabytków sztuki w Polsce. T. VII: Województwo opolskie. Cz. zeszyt 11: Miasto Opole i powiat opolski. Warszawa: Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk – Pracownia Inwentaryzacji Zabytków, 1968, s. 119–120. (pol.)

[8] Herbert Kunze: Landsmannschaft der Oberschlesier in B-W (niem.). [dostęp 2012-05-03].

[15] BDL :: Miejscowości - wszystkie cechy (pol.). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2012-05-29].

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[lm 1]

[lm 2]

[lm 3]

[lm 4]

[lm 5]

[lm 6]

[10]

Stare Budkowice

Spis treści

[edytuj] Administracja

[edytuj] Nazwa

[edytuj] Historia

[edytuj] Demografia

[edytuj] Zabytki

Przypisy

[edytuj] Bibliografia

Osobiste

Przestrzenie nazw

Warianty

Widok

Działania

Szukaj

Nawigacja

Dla czytelników

Dla wikipedystów

Narzędzia

Drukuj lub eksportuj

W innych językach