Statut kaliski

Statut kaliski – statut nadany Żydom przez księcia kaliskiego Bolesława Pobożnego 16 sierpnia 1264 roku w Kaliszu.

Statut stał się bazą dla położenia Żydów w Polsce, a w późniejszym czasie do powstania także częściowo autonomicznej wspólnoty żydowskiej w Polsce. Zagwarantował on Żydom istnienie sądów żydowskich i osobnych sądów dla spraw w których brali udział zarówno Żydzi, jak i chrześcijanie. Dodatkowo zapewniał on wolność osobistą i bezpieczeństwo Żydom, włączając w to swobodę wyznania, podróżowania i handlu. Postanowienia statutu zostały potwierdzone przez Kazimierza Wielkiego w 1334, Kazimierza Jagiellończyka w 1453 i Zygmunta Starego w 1539.

36 punktów wchodzących w skład Statutu kaliskiego

• 1. Kiedy jest sprawa przeciwko żydowi, nie może przeciw niemu świadczyć chrześcijanin sam, lecz razem z innym żydem.
• 2. Kiedy chrześcijanin pozywa na żyda o zastaw, żyd zaś utrzymuje, że żadnego nie wziął, wtedy żyd przysięgą się uwolni.
• 3. Kiedy chrześcijanin utrzymuje, że na zastaw od żyda mniej pieniędzy otrzymał, aniżeli żyd teraz żąda, żyd przysięgą dowód złoży.
• 4. Kiedy żyd, nie mając świadków, utrzymuje, że chrześcijanin zastaw wypożyczył chrześcijanin się odprzysięże.
• 5. Prócz rzeczy kościelnych i krwią zabarwionych wolno żydom wszystko brać w zastaw.
• 6. A gdyby zastaw jaki był kradziony, żyd się odprzysięże, że o kradzieży nie wiedział, a chrześcijanin winien mu kapitał na zastaw ten wypożyczony z procentem zapłacić.
• 7. Kiedy zastaw chrześcijanina przez ogień lub kradzież u żyda zginie, żyd od nalegającego chrześcijanina przysięgą się uwolni.
• 8. Żydzi w sporach swoich (tj. między sobą) wyłączeni są spod sądów miejskich; zostają pod opieką króla lub wojewody.
• 9. Za zranienie żyda, słuszna kara i koszta kuracji.
• 10. Za zabicie żyda słuszna kara i konfiskata majątku.
• 11. Za uderzenie żyda kara zwyczajna w kraju.
• 12. Żydzi ceł większych od mieszczan nie płacą.
• 13. Od przewożonych zmarłych nic nie płacą.
• 14. Chrześcijanin niszczący cmentarz oprócz kary zwyczajnej majątek traci.
• 15. Rzucający kamieniem na szkołę żydowską odda wojewodzie dwa funty pieprzu.
• 16. Gdy żyd u swojego sędziego ulegnie karze, która się „wandel” nazywa, zapłaci mu funt pieprzu. („Wandel” wina pieniężna).
• 17. Gdy żyd raz i drugi od swego sędziego zapozwany, nie stawi się, zapłaci karę zwyczajną, gdy się trzeci raz nie stawi zapłaci karę stosunkowo wyższą.
• 18. Za zranienie żyda, żyd płaci karę zwyczajną.
• 19. Przysięga na dziesięć przykazań nie powinna być żydowi naznaczoną, tylko o wartość przechodzącą szacunek 50 grzywien srebra, a w mniejszych rzeczach przed szkołą przysięgać będzie.
• 20. Gdyby dowodów nie było, kto zabił żyda my żydom damy przeciw podejrzanym prawną opiekę.
• 21. Za gwałt na żydzie wyrządzony, chrześcijanin będzie karany podług prawa ziemskiego.
• 22. Sędzia żydowski żadnej sprawy przed sąd nie wytoczy, jeżeli do tego przez skargę strony spowodowany nie będzie.
• 23. Gdy chrześcijanin odbierze dany żydowi zastaw, a procentu nie zapłaci w ciągu miesiąca, przybywa procent od procentu.
• 24. U żyda nikt na kwaterze być nie ma.
• 25. Nie wolno jest żydom wypożyczać pieniądze na dobra nieruchome.
• 26. Odwodzenie dziecka żydowskiego, jako kradzież uważane będzie.
• 27. Zastaw gdy rok i dzień u żyda pozostaje, staje się jego własnością.
• 28. W dnie świąt swoich, żydzi nie mogą być przymuszani do oddawania zastawu.
• 29. Zastawy od nich gwałtem biorący ściągnie na siebie karę.
• 30. Nie wolno żydów oskarżać o używanie krwi chrześcijańskiej.
• 31. Występki żydów w ich szkołach sądzone być mają.
• 32. W jakiej monecie żyd pożyczał, w takiej żądać może oddania długu z należnym procentem.
• 33. Konie żydzi w zastaw tylko we dnie brać mogą.
• 34. Mincarzom nie wolno chwytać żydów pod pretekstem, że fałszują pieniądze.
• 35. W gwałcie nocnym sąsiedzi żydowi pomoc dać winni pod kara 30 szelągów.
• 36. Wolno jest żydom wszystkie towary kupować, chleba i innych żywności dotykać się.

Zobacz też

• historia Żydów w Polsce
• prawo kaliskie