Stefan Florian Garczyński

Stefan Florian Garczyński
Imiona i nazwisko	Stefan Florian Garczyński
Data i miejsce urodzenia	13 października 1805 Kosmów
Data i miejsce śmierci	20 września 1833 Awinion
Narodowość	polska
Dziedzina sztuki	poezja poezja tyrtejska dramat romantyczny dramat niesceniczny
Styl	romantyzm
Ważne dzieła	Wacława dzieje Sonety wojenne
Galeria w Wikimedia Commons
Teksty na Wikiźródłach
Cytaty w Wikicytatach

Stefan Florian Garczyński (13 października 1805 w Kosmowie – 20 września 1833 w Awinionie) − poeta romantyczny, powstaniec listopadowy, przyjaciel Adama Mickiewicza.

Życie

Stefan Florian Garczyński był synem pułkownika Franciszka Garczyńskiego i Katarzyny Garczyńskiej z Radolińskich. Urodził się 13 października 1805 w Kosmowie, w rodzinnym majątku Garczyńskich pod Kaliszem. Chłopiec już od najmłodszych lat zetknął się z nieprzychylnością losu, która skądinąd miała znaczny wpływ na kształtowanie się jego charakteru twórczego. W wieku sześciu bądź siedmiu lat stracił bowiem ojca, zaś w dwa lata później − matkę. Osierocony trafił pod opiekę siostry ojca, Antoniny z Garczyńskich Fryderykowej hr. Skórzewskiej, zamieszkującej bogaty klasycystyczny pałacyk w Lubostroniu, nad którego wejściem do dziś widnieje napis: "Hic secura quies et necesia fellare vita" − "Tu bezpiecznie przed niebezpieczeństwami życia".

Studiował w Liceum Warszawskim, potem w Berlinie, gdzie słuchał m. in. wykładów Hegla (państwo wg Hegla - to najważniejsza forma tworząca społeczeństwo, którym przejawia się duch narodu), który stał się jego "nauczycielem" w wyrażaniu myśli patriotycznych, czego dowodem są dwa utwory poety, m. in. Sonety pełtewne i Wspomnienia z czasów wojny narodowej polskiej 1831 r. Uczestnik powstania listopadowego. 12 września 1831 jako porucznik Szwadronu Jazdy Poznańskiej został odznaczony Złotym Krzyżem Wojskowym "Virtuti Militari".

Po powstaniu emigrował do Drezna. Przyjaźnił się z Adamem Mickiewiczem, poznanym w czasie studiów w Berlinie w roku 1829. To właśnie dzięki Garczyńskiemu doszło do spotkania Wieszcza z profesorem historiozofii Edwardem Gansem, który podsunął mu pomysł napisania "epopei Napoleońskiej" (w domyśle: Pana Tadeusza) .

Około 1829 Garczyński rozpoczął pracę nad poematem, który w założeniu poety "poszedłby dalej niż Faust" Johanna Wolfganga Goethego. Ostatecznie zamysł nie spotkał się jednak z realizacją.

Mickiewicz opiekował się Garczyńskim w czasie jego choroby (poeta chorował na gruźlicę), a po śmierci wydał jego dzieła (Poezje) jednocześnie nieznaczne zmiany.

Twórczość

Twórczość Stefana Garczyńskiego stanowi niezbyt obfity ilościowo dorobek literacki. Wiersze okolicznościowe, sztambuchowe i osobiste poety zdradzają spore wpływy liryki Petrarki; najczęściej dotyczą nieszczęśliwej, cierpiącej miłości oraz egzystencjalnego opuszczenia, które towarzyszyło autorowi od najmłodszych lat.

Recepcja twórczości

Pierwsze wydania poezji Garczyńskiego spotkały się z entuzjastycznym przyjęciem krytyki oraz czytelników, czego zasługą była niewątpliwie (dość osobista i w gruncie rzeczy mało obiektywna) rekomendacja Adama Mickiewicza.

Wielki ten poeta nie przeczuwał swego powołania, oddał się filozofii, słuchał wszystkich sławnych filozofów niemieckich i szczególniej przywiązał się do Hegla (...) Ale przed śmiercią wydał dwie części poematu, który jest najrozleglejszym utworem filozoficznym pomiędzy wszystkimi, jakie są w językach słowiańskich (...) Te dwa wierszyki są przecudne (...) Wielki i piękny ten poemat został nie dokończony; na dalszych kartach autor miał ukazać nieprzyjaciela entuzjazmu uciekającego się przeciw niemu do ostatniego sposobu, do gwałtu. Garczyński, pierwszy z poetów polskich, obwieszcza się być powołanym do przeznaczenia otrzymanego z nieba. Nie pisze on jako artysta rymotwórca, literat, ale jako rozpoczynający walkę.

Ze skrajnie różnym przyjęciem spotykały się utwory romantyka w Dwudziestoleciu międzywojennym, okresie przełamywania mitów narodowych oraz wielkiego awansu poezji Trzech Wieszczów. Mieczysław Jastrun, autor fabularyzowanej biografii Mickiewicza, co prawda docenia i wyróżnia osobowość Garczyńskiego spośród reszty pokolenia romantyków, ale zdecydowanie neguje wartość jego twórczości literackiej.

Dyskurs Garczyńskiego zawsze był poetyczny, swoją metafizykę, opartą na filozofii niemieckiej, wypowiadał w słowach lotnych, w obrazach plastycznych. Wszystko to znikało w jego poezji. Nie miał odwagi pisać tak, jak mówił, dlatego pisał miernie.

Podobny pogląd na poezję Garczyńskiego miał Juliusz Wiktor Gomulicki.

Poemat jako całość jest ciemny, poplątany i słaby pod względem artystycznym, ale jego poszczególne fragmenty czy wstawki liryczne przemawiają do czytelnika oryginalnością myśli i zawartą w nich pasją poetycką. Liryki Garczyńskiego bardzo nierówne, często zaciemnione pseudofilozofowaniem (...) W pieśniach żołnierskich był tylko patriotycznym retorem. W Sonetach wojennych − tylko średniej miary malarzem-batalistą.

Zupełnie inny pogląd na ten temat przedstawia Alina Witkowska, jedna z czołowych badaczek polskiego romantyzmu, laureatka Nagrody Fundacji im. Kościelskich.

Natomiast cykl trzynastu "sonetów wojennych" Garczyńskiego, utworów wysokiej próby artystycznej, to poezja usytuowana między kroniką wydarzeń wojennych, a próbą romantycznej syntezy epopei powstańczej (...) Sonety Garczyńskiego stanowią znaczące doświadczenie poetyckie, zwłaszcza gdy ocenia się je w perspektywie rozwoju opisowości romantycznej. Albowiem śmiało i nowatorsko posłużył się autor tym gatunkiem, w klasycyzmie zarezerwowanym dla wypowiedzi lirycznej, do celów i tematów tradycyjnie związanych z epiką oraz opisowością. Wśród prób przekazania doświadczeń powstania listopadowego (...) zajmują więc Sonety Garczyńskiego uprzywilejowane miejsce.

Tłumaczenia

Stefan Florian Garczyński jest również autorem niewielkiej ilości wolnych tłumaczeń i parafraz.

• Johann Wolfgang von Goethe
  • Śpiew starca
  • Chóry na pogrzebie Miniona
• George Gordon Byron
  • Droga! nie mów mi, nie mów!

Dzieła

• Sonety wojenne (1831)
• Wacława dzieje (1831)

Linki zewnętrzne

• "Wacława dzieje" - słuchowisko Polskiego Radia (mp3)