Sucha Beskidzka

	Sucha Beskidzka
Herb Suchej Beskidzkiej	Flaga Suchej Beskidzkiej
Państwo	Polska
Województwo	małopolskie
Powiat	suski
Gmina	gmina miejska
Założono	1405
Prawa miejskie	1896
Burmistrz	Stanisław Lichosyt
Powierzchnia	27,65 km²
Wysokość	350 m n.p.m.
Ludność (2010); • liczba; • gęstość	; 9541; 355,1 os./km²
Strefa numeracyjna;	(+48) 33
Kod pocztowy	34-200
Tablice rejestracyjne	KSU
	Położenie na mapie Polski ; Sucha Beskidzka
	49°44′25″N 19°35′19″E / 49.74028, 49.74028Na mapach: 49°44′25″N 19°35′19″E / 49.74028, 49.74028
TERC; (TERYT)	2121615021
	Urząd miejski ul. Mickiewicza 19; 34-200 Sucha Beskidzka
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło Sucha Beskidzka w Wikisłowniku
	Strona internetowa

Zamek Komorowskich

Kościół parafialny

Tablica pamiątkowa ku czci Marszałka Piłsudskiego

Karczma Rzym

Dworzec kolejowy

ujeżdżalnia koni przy zamku

Sucha Beskidzka – miasto i gmina w południowo-zachodniej części województwa małopolskiego, w powiecie suskim (siedziba starostwa). W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bielskiego.

[edytuj] Położenie

Sucha Beskidzka w powiecie suskim

Miasto położone jest w niewielkiej kotlinie na skraju Beskidu Makowskiego i Beskidu Małego, u ujścia rzeki Stryszawki do Skawy^[1].

Według danych z roku 2002^[2] Sucha Beskidzka ma obszar 27,46 km², w tym:

użytki rolne: 44%
użytki leśne: 43%

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 27,65 km²^[3]. Miasto stanowi 4% powierzchni powiatu.

Sąsiednie gminy: Maków Podhalański, Stryszawa, Zembrzyce

[edytuj] Historia

Początki zasiedlenia i zagospodarowania kotliny suskiej wiążą się z akcją kolonizacyjną książąt oświęcimskich. Wedle przekazów źródłowych, w 1405 r. Jan II, książę oświęcimski, wydał przywilej, w którym zezwalał niejakiemu Strzale na lokację w tym miejscu osady. Skąpe dokumenty źródłowe niewiele jednak mówią o tym najwcześniejszym okresie dziejów Suchej. Strzałowie pozostawali jej właścicielami prawdopodobnie przez kilkadziesiąt lat, następnie, w 2. poł. XV w. Sucha przeszła w ręce Słupskich. W 1554 r. Stanisław Słupski sprzedał Suchą złotnikowi krakowskiemu Gaspare Castiglione, który po uzyskaniu nobilitacji szlacheckiej przybrał od swojej posiadłości polskie nazwisko – Kasper Suski. Z osobą Kaspra Suskiego wiąże się budowa zamku, który miał stać się na kilkaset kolejnych lat głównym ośrodkiem administracyjnym, gospodarczym i kulturalnym okolicznych terenów. Doszło do tego za czasów kolejnych właścicieli Suchej, Komorowskich, którzy na początku XVII w. skupiali w swych rękach znaczne obszary ziemskie w okolicach Suchej i na Żywiecczyźnie. Po ich podziale w 1608 r. zachodnia część trafiła w ręce Piotra Komorowskiego i aż do 1939 r. jako tzw. "państwo suskie" pozostawała w rękach prywatnych właścicieli, którymi – po Komorowskich – były inne znane polskie rody: Wielopolskich, Branickich i Tarnowskich.

Wiek siedemnasty stanowi okres szybkiego rozwoju dominium suskiego. Piotr Komorowski założył w Suchej parafię a w latach 1613 – 1614 wybudował i bogato uposażył kościół. Również wiele starań poświęcił rozbudowie dawnego dworu obronnego Kaspra Suskiego, tworząc okazałą rezydencję magnacką. W tym okresie powstały także w Suchej: huta szkła, młyn wodny, browar, suszarnia chmielu, gorzelnia, kuźnia żelaza i miedzi.

W latach 1693 – 1726 panią zamku suskiego była Anna Konstancja Wielopolska, która dała się poznać jako sprawna administratorka swoich włości. Przeprowadziła bowiem reformę administracyjną "państwa suskiego". W wieku XVIII, Sucha pod rządami Wielopolskich przeobraziła się z osady typowo rolniczej w osadę targową, na podstawie przywilejów otrzymanych od króla polskiego a następnie po 1772 r. od cesarza austriackiego. Przywileje te zezwalały na organizowanie jarmarków, dzięki którym Sucha stała się znanym ośrodkiem handlowym i rzemieślniczym Podbeskidzia.

W latach 1769 – 1772, Sucha i okolice stały się terenem wzmożonych działań wojennych wojsk konfederatów barskich z wojskami rosyjskimi. Pod koniec XVIII wieku, Sucha liczyła około 3 tys. mieszkańców.

W ostatnich latach panowania Wielopolskich rozbudowano i zmodernizowano hutę żelaza – tzw. "Kuźnice Suskie", znajdujące się w centrum osady. W 1843 roku dobra suskie wykupili od Wielopolskich Braniccy herbu Korczak. Lata czterdzieste XIX w., były dla mieszkańców Suchej jednym z najcięższych okresów w historii. Obfitowały bowiem w powodzie i epidemie, które stały się główną przyczyną klęsk i nieurodzajów.

Do około 1880 r. w Suchej działały huty żelaza. W latach 80. XIX stulecia po uruchomieniu tzw. linii transwersalnej kolei, wiodącej z Żywca przez Nowy Sącz do Husiatynia, Sucha stała się ważnym węzłem kolejowym w miejscu odgałęzienia się trasy do Krakowa. Wówczas właścicielami miejscowości byli już Braniccy, z których nazwiskiem wiąże się powstanie wspaniałego zbioru biblioteczno-muzealnego na zamku, w swoim czasie jednej z największych bibliotek prywatnych na ziemiach polskich. Zbiory te niestety uległy podczas II wojny światowej częściowo zniszczeniu, pozostała część weszła w skład różnych bibliotek i muzeów na terenie kraju.

Ostatnie ćwierćwiecze ubiegłego stulecia można określić jako okres ożywienia gospodarczego. Rozbudowano suski browar, a w 1883 roku otwarto linię kolejową Sucha – Żywiec, natomiast w rok później linię Kraków – Sucha – Nowy Sącz. Sucha stała się więc ważnym węzłem kolejowym – a kolej poza rolnictwem była jednym z głównych źródeł utrzymania mieszkańców. W 1886 roku powstał tartak, przy którym założono straż ogniową. Ukoronowaniem tego okresu było nadanie Suchej w 1896 roku praw miejskich. W latach 1895 – 1907 wzniesiono nowy kościół, a w roku 1910 otwarto Bank Spółdzielczy.

Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę, w czasach dwudziestolecia międzywojennego Sucha kilkakrotnie zmieniała swą przynależność administracyjną, wchodząc kolejno w skład powiatów: Żywieckiego, Makowskiego i Wadowickiego. W 1922 roku dobra Suskie drogą wiana przeszły na Tarnowskich. Właścicielem zamku był wówczas hrabia Juliusz Tarnowski, syn Anny z Branickich Tarnowskiej. Przed I wojną światową a także w okresie powojennym w Suchej rozwijały się instytucje kulturalno – oświatowe. Działały: Towarzystwo Oświaty Ludowej, Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół", Towarzystwo Szkoły Ludowej, Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Żeńskiej i Męskiej oraz harcerstwo. W latach trzydziestych najwięcej osób zatrudniały: węzeł PKP, tartak, browar, fabryki Rudolfa Edwarda Fortunów – "Robot" (200 osób) i "Walor". W 1939 roku Sucha liczyła około 6200 osób.

Dnia 3 września 1939 r. do Suchej, od strony Żywca wkroczyły wojska hitlerowskie. Miasto zostało wcielone do Rzeszy jako graniczna miejscowość, ponieważ sąsiedni Maków Podhalański znajdował się już w granicach Generalnego Gubernatorstwa.. Wojna przyniosła zagładę około 500-osobowej społeczności żydowskiej zamieszkującej Suchą.

W latach powojennych miasto zdecydowanie zmieniło swoje oblicze. Powstał stadion sportowy, a później osiedle mieszkaniowe Na Stawach, które wraz z wybudowanym jako pierwszym osiedlem Beskidzkim, stanowi największe skupisko mieszkalne w Suchej. Obok budownictwa komunalnego i spółdzielczego prężnie rozwijało się też budownictwo indywidualne. Rozwinęły się nowe gałęzie przemysłu. Powstała Babiogórska Fabryka Mebli, Zakłady Przetwórstwa Owocowo – Warzywnego, Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego, GS Samopomoc Chłopska. Powstała sieć szkół podstawowych, zawodowych i średnich.

W okresie powojennym, w latach 1956-75 na mapie administracyjnej kraju po raz pierwszy pojawił się Powiat Suski, a w wyniku reformy administracyjnej przeprowadzonej w 1975 r. miasto zostało włączone do nowo utworzonego województwa bielskiego. W 1964 r. do tradycyjnej, dawnej nazwy miasta, dodano oficjalnie drugi człon – "Beskidzka", jednoznacznie identyfikujący miejsce jego położenia na mapie Polski. W 1983 roku zakończono budowę szpitala rejonowego, wokół którego powstało nowe osiedle mieszkaniowe. Również we współczesnym wyglądzie miasta zachodzą zasadnicze zmiany. Przykładem może być powstały w centrum na terenie po zamkniętym tartaku i bazie PKS-u, nowoczesny pasaż handlowo – usługowy.

Od 1 stycznia 1999 r. Sucha Beskidzka znów jest miastem powiatowym, zgodnie z tradycjami historyczno-kulturowymi wchodząc w skład województwa małopolskiego^[4].

[edytuj] Turystyka i miejsca warte zwiedzenia

manierystyczny zamek suski Castiglone-Suskich, następnie Komorowskich, później Wielopolskich, Branickich i Tarnowskich, przebudowany w stylu barokowym – zwany "Małym Wawelem"; obecnie hotel i restauracja "Kasper Suski" oraz siedziba Miejskiego Ośrodka Kultury oraz, tutaj znajduje się Muzeum Miejskie Suchej Beskidzkiej (ul. Zamkowa 1),
przy zamku park typu krajobrazowego z XVIII/XIX wieku,
zespół klasztoru kanoników regularnych: kościół manierystyczno-barokowy z 1613-14, budynek klasztoru (obecnie plebania), kaplice z XVII wieku,
kościół neogotycki z początku XX wieku zbudowany wg projektu Teodora Talowskiego,
drewniana Karczma „Rzym” z XVIII wieku znajdująca się na rynku,
Kaplica Konfederatów Barskich na górze Jasień z II połowy XVIII wieku,
Muzeum Ziemi Suskiej ul. Batalionów Chłopskich 22,
ośrodki sportów zimowych.