Szczuczyn (Białoruś)

Szczuczyn
Herb Szczuczyna (Białoruś) Flaga Szczuczyna (Białoruś)
Państwo	Białoruś
obwód	grodzieński
Wysokość	142 m n.p.m.
Ludność (2010) • liczba ludności	15 000▼
Nr kierunkowy	(+375)1514
Kod pocztowy	231511,231513
Miasta partnerskie	Olecko
Położenie na mapie Białorusi Szczuczyn
53°36′N 24°45′E
Strona internetowa miasta

Szczuczyn zw. Litewskim lub Nowogródzkim (biał. Шчучын (Ščučyn) słuchaj; ros. Щучин) – stolica rejonu szczuczyńskiego w obwodzie grodzieńskim, położony nad rzeką Szczuczynką, 15,0 tys. mieszkańców (2010).

Historia

Założony w XVII w. jako miasto prywatne. Z rąk Limontów, a następnie Józefowiczów drogą sukcesji przeszedł na własność rodu Scipio del Campo-Scypionów. W XVIII w. zasłynął z kolegium pijarskiego. Po śmierci w 1800 starosty lidzkiego Scipio miasto należało do małoletniej starościanki lidzkiej Marysi Scipionówny, której matka Teresa była starszą siostrą Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego. Dzięki ślubowi 2 lutego 1807 Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego z właścicielką Szczuczyna przeszedł we władanie książąt Druckich Lubeckich. Młoda para osiadła w Szczuczynie. Atmosfera pełnego tradycji polskości Szczuczyna wywarła duży wpływ na nowego właściciela, młodego księcia Franciszka Ksawerego Druckiego-Lubeckiego.

Do 1795 w granicach Rzeczypospolitej, od III rozbioru w Imperium Rosyjskim, w powiecie lidzkim guberni grodzieńskiej. Jesienią 1918 roku w mieście powstała Samoobrona Szczuczyńska – polska organizacja wojskowa mająca na celu obronę Szczuczyna przed bolszewikami. Jej organizatorem był por. Bolesław Lisowski. 7 czerwca 1919 roku miasto wraz z całym powiatem lidzkim weszło w skład okręgu wileńskiego Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich – tymczasowej polskiej jednostki administracyjnej. Latem 1920 roku Szczuczyn został zajęty przez bolszewików, odbity przez Polaków we wrześniu 1920 roku. W 1921 roku formalnie wszedł w skład II Rzeczyspospolitej.

W latach 1921–1939 w II Rzeczypospolitej, od 1929 stolica powiatu. Miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Szczuczyn. W maju 1942 masowy mord żydowskiej społeczności miasta przez Niemców, która przed wybuchem wojny stanowiła połowę ludności. 29 kwietnia 1944 nieudana próba opanowania miasta przez oddział AK majora Jana Piwnika "Ponurego", zakończona masakrą atakujących.

Flaga i herb

Flaga i herb miasta Szczuczyna zostały ustanowione 17 lipca 2006 roku rozporządzeniem prezydenta Białorusi.

Zabytki

• Kościół katolicki, klasycystyczny fundacji ks. Ksawerego Druckiego-Lubeckiego z 1829. Odebrany pijarom w 1832, zwrócony zakonowi po I wojnie światowej, zamknięty w 1959. Oddany wiernym i pijarom w 1988. Elewacje bogato zdobione. Wewnątrz tablica ku czci żołnierzy AK z Obwodu Szczuczyńskiego. Przy klasztorze pijarów była kiedyś szkoła (z 1669), której absolwentami byli m.in. Kazimierz Narbutt, Onufry Pietraszkiewicz, Ignacy Domeyko, w szkole uczył m.in. Stanisław Bonifacy Jundziłł – późniejszy profesor Uniwersytetu Wileńskiego.

Zachował się budynek plebanii z 1829, do której przeniesiono szkołę pijarską zamkniętą w 1832.

• Zespół pałacowy w dawnym majątku ziemskim, który przez małżeństwo stał się własnością Druckich-Lubeckich. W ich rękach był do 1939. Pałac neoklasycystyczny, dwukondygnacyjny, składający się z trzech korpusów, zbudowany w końcu XIX w. przez ostatniego właściciela ks. Władysława Druckiego-Lubeckiego na wzór Petit Trianon, pałacu wzniesionego przez Ludwika XV w ogrodach Wersalu. W czasach ZSRR pałac służył jako klub oficerski dla lotników z pobliskiej bazy lotniczej. Częściowo zachował się wystrój wnętrz. Po rozpadzie ZSRR i zamknięciu bazy lotniczej pałac niszczał. Przez wiele lat miejscowy Polak, Włodzimierz Głaz interweniował we władzach różnych szczebli w sprawie niszczejącego pałacu. Po jego audiencji w 2004 r. u prezydenta Białorusi Alaksandra Łukaszenki władze obwodu grodzieńskiego doceniły wartość historyczną pałacu i wyremontowały dach, co zatrzymało dewastację obiektu. Obecnie pałac nie jest używany. Władze lokalne planują przeznaczyć pałac na siedzibę Centrum Twórczości Dzieci i Młodzieży.
• Pałac jest otoczony przez park regularny z XIX w. założony przez polskiego uczonego i przyrodnika Stanisława Jundziłła
• na miejscowym cmentarzu znajduje się mogiła 6 polskich żołnierzy-ochotników należących do jednej z Samoobron kresowych, którzy polegli pod miastem w styczniu 1919 roku podczas walki z bolszewikami.

Bibliografia

• Stanisław Smolka, Polityka Lubeckiego przed powstaniem listopadowym t. 1-2, wydanie pierwsze 1907, wydanie drugie, PIW, 1984
• Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. Wyd. 1. T. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 696. ISBN 978-83-11-11934-5. 

Linki zewnętrzne

• Szczuczyn w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.
• Zdjęcia na serwisie Radzima.org
• «Szczuczyn – miasto lotników»
• Artykuł w Rzeczpospolitej o losach pałacu w Szczuczynie i działalności Włodzimierza Głaza
• Szczuczyn 1938 Procesja Bożego Ciała – film