Szczuczyn (województwo podlaskie)

Szczuczyn
Herb Szczuczyna (województwo podlaskie)
Państwo	Polska
Województwo	podlaskie
Powiat	grajewski
Gmina	Szczuczyn gmina miejsko-wiejska
Burmistrz	Artur Kuczyński
Powierzchnia	13,23 km²
Ludność (2008) • liczba • gęstość	3552 268 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 86
Kod pocztowy	19-230
Położenie na mapie Polski Szczuczyn
53°33′58″N 22°17′06″E
TERC (TERYT)	3202704054
Urząd miejski Plac Tysiąclecia 23 19-230 Szczuczyn
Strona internetowa

Szczuczyn to miasto w woj. podlaskim, w powiecie grajewskim, położone 57 km na północ od Łomży. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Szczuczyn. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. łomżyńskiego.

Przez miasto przepływa Wissa, niewielka rzeka, dopływ Biebrzy.

Dane ogólne

• Powierzchnia: 13,23 km²
• Liczba ludności: 3602 (2004-12-31), 3406 (GUS 2010-12-31)

Ośrodek usługowy; drobny przemysł: spożywczy, skórzany i ceramiczny.

Historia

Około 1425 r. nad Wissą osiedlili się Szczukowie, pochodzący z północnego Mazowsza. Przywilejem z dnia 16 października 1436 r. książę Władysław ponownie nadał i sprzedał Falisławowi i Marcinowi Szczukom 55 włók ziemi po obu stronach Wissy. Na tych ziemiach powstała wieś Szczuki Litwa. Wieś ta w 1651 r. przeszła w ręce Jana Ławskiego. W 1683 r. ziemię odkupił Stanisław Antoni Szczuka, sekretarz i zaufany dyplomata króla Jana III Sobieskiego. Szlachcic zgromadził inne ziemie w tej okolicy. W latach 1689-91 rozpoczął się pierwszy etap budowy miasta Szczuczyna. 9 listopada 1692 r. uznaje się za datę powstania miasta. Po wielkim pożarze w roku 1699 miasto zostało odbudowane przez S. A. Szczukę. Jan III Sobieski nadał Szczuczynowi prawa miejskie magdeburskie. Był on fundatorem barokowego zespołu kościoła, kolegium i klasztoru, jako wotum wdzięczności za wiktorię wiedeńską. W 1700 r. rozpoczęło tu działalność kolegium pijarskie. W 1721 r., już po śmierci S. A. Szczuki, powstała w Szczuczynie szkoła dla dziewcząt. Szczuczyńskie kolegium kończyli zasłużeni uczeni: Jakub Falkowski, Antoni Waga, Jakub Waga, Teodor Waga, Bronisław Trentowski. Istniał tutaj pierwszy w Polsce instytut dla głuchoniemych, który w 1816 r. przeniesiono do Warszawy.

W 1858 r. powstał w Szczuczynie szpital pw. św. Stanisława.

Zabytki

Zachowane

• Klasztor barokowy zakonu Pijarów budowany w latach 1697 – 1711 (1743?), projektu Józefa Pioli, budowę prowadził Józef Fontana. Fundował go Stanisław Antoni Szczuka i król Jan III Sobieski.
• Kościół pw. Najświętszej Marii Panny z 1701-1711 roku w stylu barokowym. Dekoracja sztukatorska wnętrza została wykonana przez Francesco Maino w 1708 roku.
  • Barokowy ołtarz z obrazem Madonny z XVI-wieku ze srebrną sukienką przesłaną przez papieża Innocentego XIII.
  • W ołtarzu prawej nawy obraz "Widzenie św. Józefa Kalasantego" namalowany przez Jerzego Siemiginowskiego, (nadwornego malarza Jana III Sobieskiego).
  • Barokowy krucyfiks z początku XVII w.
• Kolegium Pijarów z 1706(1708?) roku w stylu barokowym dla 300 uczniów.
• Zespół Poczty Polskiej (w stylu klasycznym) zbudowany w 1863 r. W skład jego wchodzą:
  • Poczta,
  • Stajnia,
  • Wozownia.
• Barokowe założenie miejskie z końca XVII wieku.
• Najstarszy budynek w Szczuczynie pochodzi z 1690 r. Jednopiętrowy dom właścicieli miasta Szczuków,przy ul. Plac Tysiąclecia 1, mieści dziś sklepy i mieszkania lokatorskie.
• Dom Żyda "Ozerowicza" z 1853 r. przy ul. Kościelnej 1 – po spaleniu wyremontowany i użytkowany jako Ognisko Muzyczne, obecnie od zachodu mieści się Sklep Mięsny, a od północy Księgarnia.

Niezachowane

• Pałac rodu Szczuków w stylu barokowym z 1687-1690 roku, projektu Józefa Piola, budowę prowadził Józef Fontana. Przebudowany w latach 1705-1709 na pałac na planie prostokąta z dwoma narożnymi alkierzami. Zniszczony został w 1712 roku (Wojna Północna). Fundamenty odkryto w latach 1966-1967 i 1977-1979. Leżał na wschód od ulicy Kilińskiego i na północ od Księżanki. Obecnie są plany wyeksponowania ruin.
• Ratusz w stylu barokowym na Starym Rynku z początku XVIII wieku.
• Pomnik murowany wzniesiony na cześć komisarza dóbr szczuczyńskich Samuela Szpielowskiego Neronowicza z 1710 roku (pomnik zniszczono w czasie II wojny światowej).
• Dworek, w którym mieściła się szkoła żeńska prowadzona przez Siostry Miłosierdzia (rozebrany w 1817 r.).
• Fortyfikacje bastionowe otaczające miasto w XVIII wieku.
• Synagoga z 1820 roku. Bardzo bogata, najładniejsza z trzech byłych domów modlitw, stała

obok poczty. Spalona razem z dwoma skromniejszymi 21.09.1939 r. przez wycofujące się wojska niemieckie. Pozostały po niej trzy słupy z ogrodzenia.

Transport

Lokalny węzeł drogowy, w mieście krzyżują się drogi krajowe:

• 58, kierunek Szczytno-Olsztynek
• 61, kierunek Augustów-Grajewo-Szczuczyn-Łomża-Warszawa

Szczuczyn nie posiada linii kolejowej. Najbliższa stacja kolejowa to Grajewo (18 km od miasta). Głównym przewoźnikiem autobusowym w mieście i okolicy jest PKS Łomża. Można spotkać tu również autobusy PKS Suwałki, PKS Warszawa oraz PKS Transkom Pisz. Szczuczyn posiada bezpośrednie połączenia autobusowe z Białymstokiem, Łomżą, Warszawą, Grajewem, Ełkiem, Radziłowem, Jedwabnem, Suwałkami, Augustowem, Piszem, Białą Piską, Oleckiem, Giżyckiem, Gołdapią i in. W okresie letnim bywa uruchamiany dodatkowy kurs do Lublina i Władysławowa przez Gdańsk.

Znani ludzie urodzeni w Szczuczynie

• Myer Prinstein – lekkoatleta, wielokrotny medalista olimpijski

Bibliografia

• Janusz Sobolewski, Irena Sobolewska: Prezentuje się Powiat Grajewski. Wyd. 2. Rajgród: Towarzystwo Miłośników Rajgrodu, 2006. ISBN 83978-88371-06-1. 

Zobacz też

• Powiat szczuczyński
• Cmentarz żydowski w Szczuczynie (województwo podlaskie)

• Strona z bogatą historią miasta Szczuczyn (ang.). [dostęp 22 września 2008].
• Strona Urząd Miasta Szczuczyn