Szopienice

Herb Szopienic

Herb po 1930 roku

Zabudowania browaru i słodowni braci Mokrskich

Plac Powstańców Śląskich – początek ul. Bednorza i ul. Obrońców Westerplatte (w prawo)

VI Liceum Ogólnokształcące im. Jana Długosza

Kościół ewangelicki pw. Zbawiciela

Kościół katolicki św. Jadwigi

Pomnik Powstańca Ślaskiego przy pl. Powstańców Śląskich

Zabudowania dawnej huty „Uthemann”

Zabudowania dawnej huty „Uthemann”

Szopienice (niem. Schoppinitz) − część dzielnicy Katowic Szopienice-Burowiec powstała z połączenia Roździenia i Szopienic, położona nad rzeką Rawą, 8 km na wschód od centrum miasta; w latach 1947−1959 samodzielne miasto.

Przemysł

• Huta Metali Nieżelaznych Szopienice S.A. – wyroby walcowane z miedzi i mosiądzu (taśmy, blachy, rury)
• Odlewnia Metali Szopienice sp. z o.o. − wydzielona w 2001 HMN Szopienice S.A. − produkcja półproduktów z miedzi i jej stopów, odlewnictwo żeliwa, staliwa, ołowiu, cynku i cyny oraz stopów metali (np. cynkowo-aluminiowych)
• Selgros − jeden z centrów Selgros Cash&Carry, ogólnopolskiej sieci hal handlu hurtowego
• Rockwell Automation − spółka zajmująca się produkcją i wdrażaniem elementów automatyki przemysłowej, w tym urządzeń średniego i wysokiego napięcia
• Unilever Polska S.A. − produkcja margaryny i pakowanie herbaty

Historia

• 1360 − wieś, własność Ottona z Pilicy, potwierdzona dokumentem księcia raciborskiego Mikołaja II, dokument ten potwierdza także własność sąsiedniej wsi Roździeń,
• 1430 − zniszczona w czasie wojen husyckich, do połowy XVI w. niezamieszkana,
• 1546 − uruchomienie w Roździeniu jednego z pierwszych w okolicy warsztatów kuźniczych żelaza; stąd pochodził Walenty Roździeński, śląski hutnik i pisarz, autor „Oficcina ferraria abo hutá i warstat z kuźniami szlachetnego dzieła żelaznego”, wydanego w Krakowie w 1612,
• XVI wiek lata 70. − ponowne pojawienie się osadników w Szopienicach,
• XVI w., reformacja – własność (wraz z wsią Roździeń) mysłowickiej rodziny Salamanów, spokrewnionej z arcybiskupem krakowskim i niedopuszczającej do szerzenia się haseł reformacyjnych na terenie swych posiadłości (wskutek konfliktu z Katarzyną Salaman z kuźni musiał w 1595 odejść Walenty Roździeński),
• XVI−XVIII w. – mała osada rolnicza, hodowla zwierząt i wyrąb lasów,
• 1784 − liczba mieszkańców Szopienic wynosiła 79 osób,
• 1834 − uruchomienie przez Bergwerksgesellschaft Georg von Giesches Erben huty cynku „Wilhelmina” (działającej do dziś jako Huta Metali Nieżelaznych Szopienice S.A.)
• 1857 − uruchomienie w Roździeniu 4-klasowej szkoły ewangelickiej (po rozszerzeniu liczby klas do 7 przeniesiona do dzisiejszej Szkoły Podstawowej nr 55),
• 1860−1865 − przy dzisiejszej ulicy Morawa wzniesiono kolonię robotniczą − familoki dla pracowników hut koncernu Georg von Giesches Erben (kolonia Morawa);
• 1870 − otwarcie stacji Szopienice na linii Kolei Prawego Brzegu Odry łączącej Wrocław z Dziedzicami (ob. Czechowice-Dziedzice przez Olesno, Tarnowskie Góry, Bytom, Siemianowice, Pszczynę. Wkrótce otwarty zostaje także przystanek kolejowy Szopienice Południowe na wcześniej już otwartej linii Katowice − Sosnowiec − Warszawa,
• 1884 − uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę kościoła św. Jadwigi,
• 1887 − zakończenie budowy kościoła św. Jadwigi,
• 1890 − założenie cmentarza ewangelickiego,
• 1898 − uruchomienie linii tramwajowej łączącej Królewską Hutę (ob. Chorzów) przez Hajduki (ob. Chorzów Batory), Katowice, Bogucice−Zawodzie, Szopienice z Mysłowicami,
• 1898 − rozpoczęcie budowy kościoła Zbawiciela,
• 1899 − uroczystość poświęcenia kamienia węgielnego pod budowę kościoła Zbawiciela,
• 1901 − zakończenie budowy kościoła Zbawiciela, poświęcenie nowo wybudowanego kościoła,
• 1902 − konsekracja kościoła św. Jadwigi,
• 1904 − powstała organizacja Towarzystwo dla Kobiet (późniejsze Towarzystwo Polek),
• 1910 − w spisie powszechnym wykazano, że w Szopienicach mieszka 8026 osób mówiących w j. polskim, 1371 w j. niemieckim i 242 w j. polskim i niemieckim,
• 1912 − budowa huty cynku „Uthemann”,
• 1918 − reaktywacja oddziału Towarzystwa Gimnastycznego Sokół, kierowanego przez H.Jarczyka, Stanisława Fojcika. Powstała komórka Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, Towarzystwo Śpiewu „Wyspiański”, bank Kupiecko-Przemysłowy,
• 1919 − w czasie I powstania śląskiego powstańcy Piotra Łyszczaka rozbroili w Szopienicach żołnierzy niemieckiego 64 Pułku Piechoty Reichswery.
• 1920 − rozbrojenie w II powstaniu śląskim niemieckiego oddziału Sipo przez powstańców pod dowództwem Jana Stanka,
• 1921 − siedziba Wojciecha Korfantego i Naczelnej Władzy Cywilnej i Wojskowej III powstania śląskiego (obecnie VI Liceum im. J. Długosza, ul. Lwowska 2),
• 1934 − połączenie Szopienic i Roździenia w jedną gminę,
• do 1946 siedziba wiejskiej gminy Szopienice
• 1951 − nadanie praw miejskich,
• 1960 − włączenie w granice administracyjne Katowic.
• 4 V 1984 − powstała Izba Tradycji Hutniczych Huty Metali Nieżelaznych „Szopienice” S.A.
• 2004 − powstanie stowarzyszenia, mającego na celu utworzenie Muzeum Hutnictwa Cynku

Zabytki

W Szopienicach znajdują się następujące zabytkowe i historyczne obiekty:

• Zespół kościelny kościoła św. Jadwigi Śląskiej (pl. Powstańców Śląskich 3); został wpisany do rejestru zabytków dnia 30 grudnia 1994 (nr rej.: A/1557/94); zespół kościelny obejmuje: kościół parafialny pod wezwaniem świętej Jadwigi z lat 1885−1887 w stylu neogotyckim; kaplicę Ogrójca z 1903, wzniesioną według projektu Ludwika Schneidera w stylu neogotyckim; grupę rzeźb „Adoracja Krzyża” i Pieta z przełomu XIX i XX wieku.
• Kościół Ewangelicko-Augsburski pw. Zbawiciela (ul. ks. bpa H. Bednorza 20); wpisany do rejestru zabytków 30 grudnia 2002 (nr rej.: A/76/02), wpis do rejestru zabytków obejmuje budynek kościoła wraz z najbliższym otoczeniem w ramach działki (z wyjątkiem ogrodzenia); kościół zaprojektował architekt H. Ritschel, wzniesiono go w latach 1898−1901, w stylu neogotyckim, z cegły klinkierowej. W otoczeniu znajdują się: neogotycka plebania, wybudowana w latach 1907−1908, dawna apteka Graefe’go, dawna willa dra Stauba.
• Dom handlowy − dawna szkoła katolicka (ul. ks. bpa H. Bednorza 1), obiekt wzniesiono w 1875 w stylu historyzmu, przebudowano w latach trzydziestych i czterdziestych XX wieku.
• Willa mieszkalna (ul. ks. bpa H. Bednorza 5), wybudowana w 1899 w stylu historyzmu, według projektu architekta H. Ritschela.
• Kamienica mieszkalna z oficyną (ul. ks. bpa H. Bednorza 7/7a), wzniesiona pod koniec XIX wieku w stylu historyzmu z elementami neogotyku.
• Kamienice z oficynami (ul. ks. bpa H. Bednorza 9, 11/11a), wybudowane pod koniec XIX wieku w stylu historyzmu.
• Ceglany budynek szkoły (ul. ks. bpa H. Bednorza 13), pochodzący z początku XX wieku.
• Kamienica mieszkalna − dawna apteka Graefe’go (ul. ks. bpa H. Bednorza 14), została wzniesiona w 1892 w stylu historyzmu, obiekt projektował architekt H. Ritschel.
• Gmach dawnej szkoły ewangelickiej (ul. ks. bpa H. Bednorza 15), wybudowany na początku XX wieku, posiada cechy stylów: historyzmu ceglanego, neogotyku, modernizmu.
• Kamienica mieszkalna − dawna willa dra Stauba (ul. ks. bpa H. Bednorza 16), wzniesiona w 1892 w stylu historyzmu, zaprojektował ją architekt H. Ritschel.
• Kamienica mieszkalna − dawna kamienica F. Mixy (ul. ks. bpa H. Bednorza 22), wybudowana w 1908, posiada cechy stylu modernizmu i klasycyzmu.
• Zabytkowy budynek administracyjny (tzw. „willa Jacobsena”) z początku XX wieku (ul. ks. bpa H. Bednorza 60); wpisany do rejestru zabytków 17 czerwca 1982 (nr rej.: A/1291/82), granice ochrony obejmują obiekt w ramach ogrodzenia; kamienica jest murowana z cegły.
• Zespół zabudowy dawnego browaru i słodowni braci Mokrskich (ul. ks. bpa H. Bednorza 2a−6); wpisany do rejestru zabytków 13 listopada 1992 (nr rej.: A/1506/92), granice ochrony konserwatorskiej obejmują cały zespół zabudowań wraz z otoczeniem, jego układ przestrzenny, zieleń oraz ciągi komunikacyjne.
• Zabytkowa kamienica mieszkalna (ul. ks. bpa H. Bednorza 43); wzniesiona w stylu historyzmu ceglanego; w budynku zachowały się formy historycznej stolarki okiennej i drzwiowej, historyczny rodzaj pokrycia dachu (dachówka), detal architektoniczny i wystrój elewacji.
• Zabytkowa murowana kamienica (ul. ks. bpa H. Bednorza 49); wzniesiona w stylu historyzmu ceglanego.
• Zabytkowy gmach VI Liceum Ogólnokształcącego im. Jana Długosza (ul. Lwowska 2); wpisany do rejestru zabytków dnia 30 grudnia 1994, nr rej.: 1560/94, wzniesiony w 1906 według projektu Kuntzego (budowniczego miejskiego z Opola), w stylu neogotyckim (podczas III powstania śląskiego był siedzibą Wojciecha Korfantego i Naczelnej Władzy Cywilnej i Wojskowej).
• Zabytkowa kamienica wraz z budynkiem gospodarczym (ul. Lwowska), wzniesione w drugiej połowie XIX wieku (budynek gospodarczy z 1896), murowane.
• Murowany budynek dawnego hotelu Klippera (ul. Lwowska 5); wzniesiony pod koniec XIX wieku; obecnie mieści się w nim przychodnia specjalistyczna.
• Murowana kamienica (ul. Lwowska 7); wzniesiona pod koniec XIX wieku.
• Murowana kamienica (ul. Lwowska 10, róg z ul. Wypoczynkową 1); wzniesiona pod koniec XIX wieku.
• Murowana kamienica (ul. Lwowska 12, róg z ul. 11 Listopada 2); wzniesiona pod koniec XIX wieku.
• Murowana kamienica (ul. Lwowska 14, róg z ul. 11 Listopada 1); wzniesiona pod koniec XIX wieku.
• Murowana kamienica (ul. 11 Listopada 1, 3, 5, 7); wzniesiona w 1908.
• Murowana kamienica (ul. 11 Listopada 4); wzniesiona na początku XX wieku.
• Zespół zabudowy dawnej huty cynku z lat 1908−1912: hala nr 1 pieców destylacyjnych wraz z kominami, budynek muflarni, magazynu blendy, cechowni, wieża ciśnień, portiernia nr 1, wysoka kolejka wąskotorowa na estakadzie; zespół wzniesiono w stylu modernizmu (zespół wpisano do rejestru zabytków 30 lipca 1978, nr rej.: A/1227/78).
• Zabudowania Huty Metali Nieżelaznych Szopienice.
• Willa z pierwszego dziesięciolecia XX wieku, wolnostojąca, modernistyczna (ul. J. Kantorówny 20); wpisana do rejestru zabyktów dnia 16 X 1995 (nr rej.: A/1616/95).
• Zamek Prittwitz (ul. Krakowska).
• Budynek szkoły wraz z salą gimnastyczną (ul. 11 Listopada 13); wzniesiony w latach pięćdziesiątych XX wieku.
• Zespół hal Przedsiębiorstwa Komunikacji Tramwajowej (ul. Wałowa 11); wzniesiony pod koniec XIX wieku.
• Klasztor sióstr Boromeuszek.
• Dawny ratusz miasta Szopienice (obecnie ośrodek zdrowia oraz delegatura Urzędu Miasta).
• Budynek poczty (ul. Obrońców Westerplatte 17); wzniesiony w 1930.
• Hala sportowa Hutniczego Klubu Sportowego (HKS), pochodząca z początków XX wieku (ul. Obrońców Westerplatte 44); jej pierwszym właścicielem był Freund; w 2011 halę rozebrano.
• Historyczny budynek (ul. Obrońców Westerplatte 9).
• Zabudowania ul. Wiosny Ludów.

Religia

Na terenie dzielnicy działalność duszpasterską prowadzą następujące kościoły:

• Kościół Rzymskokatolicki,
• Kościół Ewangelicko-Augsburski.

Ludzie związani z Szopienicami

Lista osób urodzonych w Szopienicach, mających biogram na stronach Wikipedii:

• Walenty Roździeński − śląski hutnik, właściciel kuźni i poeta.
• Kazimierz Kutz − polski reżyser filmowy, polityk.
• Hilary Krzysztofiak − polski malarz, grafik i scenograf teatralny.
• Janusz Sidło − polski lekkoatleta oszczepnik.
• Edward Szymkowiak − polski piłkarz, bramkarz reprezentacji Polski.
• Marek Seweryn − sztangista, mistrz świata, medalista olimpijski.
• Eryk Wyra − polski działacz sportowy.
• Henryk Bereska − tłumacz, literat.
• Czesław Białas − sztangista olimpijczyk oraz długoletni trener HKS – Szopienice.
• Paweł Wróbel − malarz amator.
• Edward Szymoszek − profesor, historyk prawa.
• Michał Smolorz − producent telewizyjny, felietonista.
• Sławomir Brzoska − artysta plastyk, podróżnik.
• bp Piotr Libera – biskup płocki, był sekretarz generalny Konferencji Episkopatu Polski
• Andrzej Szewczyk − artysta plastyk.
• Danuta Berezowska-Prociów – lekkoatletka, specjalistka skoku wzwyż.

Miejsca pamięci

Na terenie Szopienic zlokalizowane są dwa cmentarze:

• cmentarz katolicki przy ul. Brynicy,
• cmentarz ewangelicki przy ul. A. Kocura, powstały około 1890.

Zobacz też

• Park Olimpijczyków w Katowicach
• Zespół przyrodniczo-krajobrazowy "Szopienice-Borki"
• HKS Szopienice
• Hetman Szopienice
• HC GKS Katowice
• Ulica Wiosny Ludów w Katowicach
• Leszek Skorupa
• Asucon
• Parafia Ewangelicko-Augsburska w Katowicach-Szopienicach
• Ulica Bagienna w Katowicach
• Ulica Józefa Hallera w Katowicach
• Ulica Szopienicka w Katowicach
• Anton Uthemann

Bibliografia

• Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna Artur, 1996, s. 232−242. ISBN 83-905115-0-9. 
• Leszek Jabłoński: Na trasie Balkan Ekspresu - Giszowiec, Nikiszowiec, Szopienice. Przewodnik po dzielnicach Katowic. Katowice: CRUX, 2003, s. 46. ISBN 83-918152-3-4. 
• Andrzej Plewako: Działalność Kuźnicy Boguckiej w Katowicach. Katowice: Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1985, s. 10, 11, 12.