Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti – Socialdemokraterna – |
|
 |
|
| Lider | Stefan Löfven |
| Data założenia | 23 kwietnia 1889 |
| Adres siedziby | Sveavägen 68, Sztokholm, Szwecja |
| Deklarowana ideologia polityczna |
Socjalizm demokratyczny Reformizm |
| Deklarowane poglądy gospodarcze |
Socjaldemokracja Demokracja ekonomiczna |
| Liczba członków | 103 027 (1 stycznia 2010) |
| Członkostwo międzynarodowe |
Międzynarodówka Socjalistyczna SAMAK w latach 1920-1940 Socjalistyczna Międzynarodówka Robotnicza |
| Europejska Grupa Parlamentarna |
Partia Europejskich Socjalistów |
| Barwy | czerwony |
| Obecni posłowie | 112(32,1%) |
| Obecni senatorowie | – |
| Obecni eurodeputowani | 5(27,8%) |
| http://www.sap.se/ | |
Szwecja |
|
Ten artykuł jest częścią serii: |
Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (szw. Sveriges socialdemokratiska arbetareparti (SAP), potocznie Socialdemokraterna) – największa partia polityczna w Szwecji (zarówno pod względem członkostwa jak i miejsc w parlamencie).
Spis treści |
Nazwą partii używaną w statucie jest Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (Stadgar för Sveriges Socialdemokratiska Arbetareparti)[1], to przy wyborach i na plakatach posługuje się często nazwą Partia Robotnicza – Socjaldemokraci (Arbetareparti – Socialdemokratena) lub rzadziej Partia Robotnicza (Arbetareparti). Używanie w nazwie człona Partia Robotnicza (dosłownie Partia Robotników) jest związane z tradycyjnym podziałem sceny politycznej Skandynawii na liberalne Partie Lewicy i konserwatywne Partie Prawicowe, choć w samej Szwecji partie konserwatywne i liberalne używały innych nazw, to podział ten się przyjął. Jednak wraz z pojawieniem się partii marksistowskich podział ten stał się nieaktualny, dlatego używano nowego podziału na partie burżuazji (borgerliga partier) i partie robotników (arbetareparti). Podział ten do dziś dnia jest aktualny, choć wraz z pojawieniem się Partii Ochrony Środowiska Zieloni (Miljöpartiet - Mp), która w niektórych rozwiązaniach jest bardziej lewicowa a nie jest partia robotniczą, podział ten stracił na znaczeniu.
W niektórych dokumentach, np. w programie partyjnym używa Socialdemokraterna (Partiprogram för Socialdemokraterna) co oznacza po prostu socjaldemokraci, lub bardzo rzadko, raczej pogardliwie Sossarna.
W sondażach wyborczych najczęściej używa się skrótu „s”. Skrót SAP, był używany jako logo partii do lat 60.
Program Socialdemokraterny składa się z dwóch dokumentów: programu partii i manifestu wyborczego.
Program partii (partiprogram) jest deklaracją ideologiczną, zawierającego określenie partii i przywiązanie do idei. Program partii do 2001 roku można było podzielić na programu maksimum (typowy program ideologiczny) i minimum (postulaty, np. wprowadzenie republiki). Obecnie rozpoczyna się od rozdziału demokratyczny socjalizm, słowami: Socjaldemokracja chce zbudować społeczeństwo na ideach demokracji i jednakowej wartości wszystkich. Wolni i równi ludzie w solidarnym społeczeństwie są celem demokratycznego socjalizmu (Socialdemokratin vill forma ett samhälle grundat på demokratins ideal och alla människors lika värde. Fria och jämlika människor i ett solidariskt samhälle är den demokratiska socialismens mål.). Partia deklaruje się w nich jako partia antykapitalistyczna (Socialdemokratin är och förblir ett antikapitalistiskt parti), feministyczna (Med denna grundsyn är socialdemokratin ett feministiskt parti.) i ochrony środowiska (Med detta synsätt är socialdemokratin ett miljöparti). Deklaruje chęć zmniejszenia rozwarstwienia ekonomicznego i zapobieganie wszelkim formom dyskryminacji. Partia uważa się za część ruchu robotniczego[2].
Zasady ogólne w tedy wypracowane, miały znaczący wpływ na kolejne programy partyjne.
Są uchwalane przed wyborami (generalnymi, czyli połączonych wyborów samorządowych i parlamentarnych oraz europejskimi) i zawierają określenia zadań jakie partia zamierza podjąć po wyborach.
Socialdemokratena powstała w 23 kwietnia 1889 roku, choć za prekursora uważa się Augusta Palme, pierwszego szwedzkiego socjaldemokratę. Socialdemokratena miała program zbliżony do pierwszego marksistowskiego programu socjaldemokracji niemieckiej. Od 1896 w parlamencie (pierwszy poseł: Hjarmar Branting, z list liberałów) a od 1914 roku najsilniejsza w nim. 1902 roku złagodniały przepisy odnośnie cenzusu majątkowego, dzięki którym 3 socjaldemokratów mogło dostać się do parlamentu. 1909r. odbył się strajk w którym brało udział 300 000 osób, po którym zwiększono represje wobec robotników, na co odpowiedzią było utworzenie robotniczych szkół średnich i domów ludowych a także ABF (Robotnicze Stowarzyszenie Edukacyjne). Powstało także HBS (spółdzielnia mieszkaniowa). W 1917 roku w jej szeregach miał miejsce rozłam w wyniku którego partię opuścili komuniści i socjalrewolucjoniści. 1920 roku uchwalono powszechne prawo wyborcze dla kobiet i mężczyzn, co było powodem działalności ruchu robotniczego na rzecz jego wprowadzenia. Per Albin Hansson kierował partią od 1925, po śmierci Brantinga, powstała idea domu ludowego (państwa opiekuńczego). W 1928 roku konserwatywna propaganda była uruchomiona, jak i komunistyczna, a mimo to socjaldemokraci dalej zyskiwali poparcie. Masakra w Adalen (5 osób nie żyje 1931). W 1932 wygrane wybory i koalicja z agrarystami. Rząd ten wprowadził ubezpieczenie emerytalne, wypadkowe i od bezrobocia, wprowadzono budowę mieszkań, opiekę zdrowotną matki i dziecka, zasiłek dla samotnych matek i urlop wypoczynkowy. Przełom rozpoczął się w 1938r. kiedy socjaldemokraci uzyskali 50,4% głosów w wyborach, a w latach 30 podwojono liczbę członków LO i SAP. 1938r. podpisano umowę między pracodawcami i pracownikami, co było podstawą modelu szwedzkiego. W 1938 roku ustanowiono 1 maja świętem państwowym. W 1946r. Tage Erlander został premierem po śmierci Hanssona. W latach 60 wprowadzono dodatkową emeryturę, powszechne ubezpieczenie zdrowotne, zasiłek na dziecko, wydłużono urlopy pracownicze i powstała ochrona macierzyństwa oraz pomoc studentom została znacznie rozszerzona. W latach 60 i 70 wprowadzono zasiłki na niepełnosprawne dziecko, rozwinięto system zdrowotny, refundacja leków, obowiązek sześciolatków do przedszkoli, wprowadzono ubezpieczenie rodzinne, nową ustawę o aborcji a także powstało darmowe poradnictwo w sprawach planowania rodziny i antykoncepcji. W 1964r. wprowadzono politykę wyrównywania szans kobiet i mężczyzn, a w 1968 znacznie ją poszerzono. W 1969r. Olof Palme został nowym przewodniczącym. 1971 został wprowadzony jednoizbowy parlament. Przegłosowana została ustawa o pracownikach, ustawa o czasie pracy, ustawy o ochronie zatrudnienia, ustawa o uczestnictwie w życiu gospodarczym ludzi pracy (MBL – ustawa o współzarządzaniu) i wprowadzono urlop szkoleniowy i urlop wypoczynkowy do 5 tygodni. W 1976r. socjaldemokraci przegrali wybory, lecz w 1982 i 86 wygrali je, a najważniejszymi kwestiami stał się Fundusz Pracowniczy do skupowania akcji i prowadzenie polityki pełnego zatrudnienia. Po śmierci Palmego, Carlsson skoncentrował się na polityce równości między kobietami (rząd 50:50) a mężczyznami i ochronie środowiska.
Z niewielkimi przerwami partia ta rządzi od 1932 roku do 2006 roku. Jej wyborcami są głównie robotnicy, lewicowi intelektualiści i zatrudnieni w sektorze państwowym. Silnie powiązana z utworzoną przez działaczy socjalistycznych w 1898 roku Konfederacją Szwedzkich Związków Zawodowych (LO, klasową centralę związkową), reprezentujących około 80% robotników ze Szwecji i ruchem spółdzielczym.
Pomiędzy 1940 a 1988 rokiem na partię tę głosowało ok. 40-50% wyborców. To ona zbudowała szwedzkie państwo opiekuńcze. Podstawą ideologii partii była budowa domu ludu, oraz stworzenie socjalizmu funkcyjnego oznaczającego wysokie, progresywne podatki, dobrobyt społeczny i duży udział sektora publicznego w gospodarce, trwały dyskusje na temat roli planowania i demokracji robotniczej w gospodarce. Po recesji lat '70, partia zaczęła pokrywać deficyty poprzez wspieranie skupu szwedzkiej waluty i pożyczki pieniężne za granicą. Już w połowie lat 80, widać przesunięcie się do centrum sceny politycznej, bardziej liberalne społecznie i gospodarczo (między innymi: rezygnacja z masowego wykupu akcji przedsiębiorstw przez pracowników). Partia w tym okresie coraz częściej nawiązywała do idei Trzeciej Drogi. Kiedy we wczesnych latach '90 przestało to skutkować, partia utraciła władzę w latach 1991-1994. Twórczyni szwedzkiego modelu socjaldemokratycznego państwa opiekuńczego.
Od 1996 roku robotnicza ideologia partii zaczęła blednąć. Sprywatyzowała ona wiele przedsiębiorstw państwowych (np. telekomunikacja, szpitale, poczta), wciąż jednak twierdząc, że jest to element budowy państwa dobrobytu. Stała się natomiast propagatorem feminizmu, wszelkiego rodzaju równości, zwalczając ostro wszelkiego rodzaju rasizm i dyskryminację.
SAP współpracuje z wieloma organizacjami ruchu robotniczego, najmocniej jednak z konfederacją szwedzkich klasowych robotniczych związków zawodowych (LO). LO od momentu powstania było związkiem zawodowym afiliowanym przez SAP. Związki te wspierają socjaldemokratów finansowo (około 15 milionów koron rocznie). Dzięki tym posunięciom LO miała decydujący wpływ na wiele rozwiązań w Szwecji podczas rządów socjaldemokratów, w szczególności w polityce gospodarczej. W dużym stopniu socjaldemokraci podporządkowali, wcześniej lub później, decyzją Kongresów organizacji związkowych LO (np: fundusze pracownicze w latach 80). W większym stopniu, za tzw. szwedzki model odpowiada ekonomisterna (czyli ciało ekspercie, utworzone przez LO) niż sami socjaldemokraci.
Przewodniczący LO i Socjaldemokratycznego Związku Młodzieży (Sveriges socialdemokratiska ungdomsförbund), mają także zagwarantowane miejsca w Komitecie Wykonawczym Partii.
Członkowie socialdemokraterny w 2010 stanowili 39,6% ogółu członków parlamentarnych partii politycznych w Szwecji, to w 1995 około 46,1% a w 1979 aż 75,7%.
W latach 1936-1940, 1951-1957 rząd koalicyjny ze Związkiem Chłopskim (Bondeförbundet), w większości jednak rządy mniejszościowe, popierane przez inne partie polityczne.
|
|||||||||||
