Tadeusz Fijewski

Tadeusz Fijewski
Tadeusz Fijewski, 1969
Data i miejsce urodzenia	14 lipca 1911 Warszawa
Data i miejsce śmierci	12 listopada 1978 Warszawa
Zawód	aktor
Współmałżonek	Helena Makowska-Fijewska (do jego śmierci)
Odznaczenia
Multimedia w Wikimedia Commons

Tadeusz Fijewski, Lata 60

Tadeusz Fijewski (ur. 14 lipca 1911 w Warszawie, zm. 12 listopada 1978 tamże) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny oraz radiowy.

Życiorys

Urodził się i wychował na warszawskim Powiślu; miał dziesięcioro rodzeństwa, a w domu panowała bieda. Był synem Wacława (malarza pokojowego) i Marianny z Lubańskich (pochodził z robotniczego Powiśla, rodzina Fijewskich nie mogła więc legitymować się tradycjami artystycznymi. Niemniej, zarówno siostra Barbara Fijewska, jak i brat Włodzimierz Fijewski także związali swoje losy z teatrem).

Zadebiutował w 1921 jako statysta w Chorym z urojenia Moliera, w Teatrze Polskim w Warszawie, kierowanym przez jego założyciela Arnolda Szyfmana. Aktorem Teatru Polskiego był następnie aż do śmierci w 1978. Po debiucie występował w spektaklach amatorskich i przedstawieniach dla dzieci, a od 1927 również w filmie. Na ekranie zadebiutował jako szesnastoletni laureat konkursu zorganizowanego przez dziennik "ABC" w filmie Zew morza w reż. Henryka Szaro, wcielając się w rolę dziesięcioletniego Stacha.

W 1927, po nieudanym podejściu do aktorskiego egzaminu eksternistycznego, podjął przerwaną naukę w gimnazjum, nadal występując na scenie i w filmach. W 1936 ukończył Państwowy Instytut Sztuki Teatralnej w Warszawie. Po studiach aktorskich grał w objazdowym Teatrze dla Dzieci "Płomyku" i "Płomyczku". Do września 1939 był związany ponadto z warszawskimi scenami Teatru Malickiej i Teatru Ateneum oraz teatrem w Sosnowcu.

Po wybuchu II wojny światowej zgłosił się do Wojska Polskiego, ale do służby nie został powołany. W czasie wojny był więźniem obozów koncentracyjnych Oranienburg i Dachau. Po uwolnieniu z obozów w 1941 pracował w warszawskich barach, współpracował z AK. Uczestniczył w powstaniu warszawskim, a po jego upadku był więziony w obozach jenieckich na terenie III Rzeszy. Po wyjściu na wolność był aktorem teatru powstańczego BIiP AK (1944) Leona Schillera oraz członkiem zespołu estradowego stworzonego przez Kazimierza Krukowskiego, który występował w polskich obozach na terenie okupowanych Niemiec.

W 1945 powrócił do Polski. Występował na deskach teatrów w Toruniu, Łodzi i Warszawie. Aktor teatrów warszawskich: Nowego (1947–1949), Narodowego (1949–1954), Współczesnego (1954–1968) i Polskiego (1968–1978).

Wystąpił w ponad 50 filmach. Występował w radiowej powieści Matysiakowie oraz w radiowym Teatrze Eterek Jeremiego Przybory w roli Mundzia, syna wdowy Eufemii, granej przez Irenę Kwiatkowską.

W pamięci widzów pozostaje jako Rzecki w Lalce Wojciecha Hasa oraz Kuba w Chłopach Jana Rybkowskiego i stary Czereśniak w serialu telewizyjnym Czterej pancerni i pies w reż. Konrada Nałęckiego.

Jego żoną była Helena Makowska-Fijewska. Został pochowany wraz z żoną w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.

Skwer znajdujący się u zbiegu ulicy Topiel i ulicy Zajęczej na Powiślu w Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy nosi imię rodzeństwa Tadeusza, Marii, Barbary i Włodzimierza Fijewskich. Imieniem Tadeusza Fijewskiego nazwano również ulicę w Katowicach: 50°10′44.83″N 18°56′30.57″E

Role teatralne (wybór)

• Sezon 1945/46 – Teatr Ziemi Pomorskiej w Toruniu (dyr. Wilam Horzyca)

• Sen nocy letniej Williama Szekspira – Dudka

• Major Barbara – Adolf Ciusins

• Szczęśliwe dni – Bernard Gassin

• Sezon 1946/47 – Teatr Wojska Polskiego w Łodzi (dyr. Leon Schiller)

• Cud mniemany, czyli Krakowiacy i Górale Wojciecha Bogusławskiego – Świstos

• Sezon 1947/48 i 1948/49 – Teatr Nowy w Warszawie (dyr. Marian Meller)

• Wesele Figara Pierre'a de Beaumarchaisa – Don Guzman Gąska (1947)

• Rewizor Nikołaja Gogola – Piotr Iwanowicz Bobczyński (1947)

• Słomkowy kapelusz Eugene'a Labiche'a – Bobin (1948)

• Zemsta nietoperza Johanna Straussa – Książę Gigi (1949)

• Sezon 1949/50 – 1955/56 – Teatr Narodowy w Warszawie

• Jegor Bałyczow i inni Maksyma Gorkiego w reż. Władysława Krasnowieckiego (1949)

• Sułkowski Stefana Żeromskiego – Zalesiak (1951)

• Rewizor Nikołaja Gogola – Chlestakow (1952)

• Bobrowe futro Gerharta Hauptmanna – Krueger (1953)

• Niemcy Leona Kruczkowskiego – Juryś (1955)

• Sezon 1954/55 – 1967/68 – Teatr Współczesny w Warszawie

• Czekając na Godota Samuela Becketta – Gogo (1957)

• Historia fryzjera Vasco Georges'a Schehade'a – Cezar (1961)

• Kariera Artura Ui Bertolta Brechta – Fish (1962)

• Trzy siostry Antona Czechowa – Fierapont (1963)

• Dożywocie Aleksandra Fredry – Twardosz (1963)

• Androkles i lew George'a Bernarda Shawa – Androkles (1964)

• Tango Sławomira Mrożka – Wuj Eugeniusz (1965)

• Dwa teatry Jerzego Szaniawskiego – Ojciec (1968)

• Sezon 1968/69 – 1977/78 – Teatr Polski w Warszawie

• Martwe dusze Nikołaja Gogola – Pluszkin (1969)

• Szkoła żon Wojciecha Bogusławskiego – Anzelm (1969)

• Intryga i miłość Friedricha Schillera – Miller (1969)

• Cymbelin Williama Szekspira – Cymbelin (1970)

• Chłopcy Stanisława Grochowiaka – Kalmita (1970)

• Pan Benet Aleksandra Fredry – Pan Benet (1975)

• Pigmalion George'a Bernarda Shawa – Alfred Doolittle (1975)

• Maria Stuart Friedrich Schiller – George Talbot (1976)

Filmografia

Grób Tadeusza Fijewskiego i jego żony Heleny na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Filmy (lata 1927–1939)

• 1927 - Zew morza jako Stach w wieku dziecięcym
• 1928 - Przedwiośnie, film nie zachował się
• 1928 - Dzikuska, film nie zachował się
• 1928 - Kropka nad i jako chłopiec sierota
• 1929 - Ponad śnieg jako Felek
• 1929 - Pod banderą miłości jako kadet szkoły morskiej, film nie zachował się
• 1929 - Mocny człowiek
• 1930 - Uroda życia jako uczeń
• 1932 - Legion ulicy jako Władek
• 1933 - 10% dla mnie jako boy hotelowy
• 1933 - Prokurator Alicja Horn jako gazeciarz
• 1934 - Córka generała Pankratowa jako skazany rewolucjonista
• 1934 - Młody las jako uczeń
• 1935 - Nie miała baba kłopotu
• 1935 - Dwie Joasie jako goniec Antoś
• 1936 - Tajemnica panny Brinx jako steward
• 1937 - Trójka hultajska jako najstarszy syn Wyciora
• 1938 - Florian jako Gaweł, wnuk Wereszczyńskiego
• 1938 - Paweł i Gaweł jako Stefek, pracownik Pawła
• 1939 - Kłamstwo Krystyny jako goniec

Filmy (po 1945)

• 1946 - W chłopskie ręce jako Józiek, pomocnik Witolda Patyka
• 1948 - Ulica Graniczna jako Bronek Cieplikowski i fryzjer strzygący Kuśmiraka (dwie role)
• 1953 - Trudna miłość jako Biedronka
• 1954 - Pod gwiazdą frygijską jako dorożkarz
• 1954 - Pokolenie jako niemiecki wartownik w tartaku
• 1956 - Nikodem Dyzma jako nadinspektor Jarec
• 1957 - Kapelusz pana Anatola jako Anatol Ryszard Kowalski, kasjer w PZU
• 1957 - Pętla jako Władek, alkoholik w barze "Pod Orłem"
• 1958 - Kalosze szczęścia jako Hipek Michalak, pomocnik fotografa
• 1958 - Pan Anatol szuka miliona jako Anatol Kowalski, kasjer
• 1958 - Żołnierz królowej Madagaskaru jako Saturnin Mazurkiewicz
• 1959 - Inspekcja pana Anatola jako Anatol Kowalski
• 1961 - Złoto jako Edzio, puzonista
• 1962 - Czarne skrzydła jako Falkiewicz, geometra
• 1962 - Dom bez okien jako clown Jankowski
• 1964 - Pierwszy dzień wolności jako doktor Rhode, ojciec Ingi, Luzzi i Lorchen
• 1965 - Człowiek z kwiatem w ustach jako spóźniony letnik
• 1965 - Lenin w Polsce jako pisarz więzienny w Nowym Targu
• 1965 - Trzy kroki po ziemi jako notabl Majchrowski (w noweli Dzień urodzin)
• 1967 - Katarynka jako pan Tomasz
• 1967 - Ojciec jako Hipolit Dymek, woźnica
• 1968 - Lalka jako Ignacy Rzecki
• 1969 - Księżyc jako Pietruchow
• 1971 - Kamizelka jako doktor
• 1971 - Na przełaj jako ojciec
• 1973 - Chłopi jako Kuba Socha, parobek Macieja Boryny (cz. 1. Boryna)
• 1974 - Wiosna panie sierżancie jako Wyderko
• 1975 - Kazimierz Wielki jako Nanker, biskup krakowski i wrocławski
• 1975 - Noce i dnie jako Łuczak, chłop w Serbinowie
• 1979 - Pełnia ) jako dziadek Foton (ostatnia rola Fijewskiego, produkcje filmu zakończono już po jego śmierci)

Seriale telewizyjne

• 1965-1969 - Czterej pancerni i pies jako stary Czereśniak, ojciec Tomka (odc. 2. Psi pazur, odc. 9. Zamiana i odc. 21. Dom)
• 1971-1972 - Chłopi jako Kuba Socha, parobek Macieja Boryny (odc. 1. Boryna, odc. 2. Jarmark, odc. 3. Zrękowiny i od. 4. Wesele)
• 1977 - Noce i dnie jako Łuczak, chłop w Serbinowie (odc. 2. Piotruś i Teresa, odc. 3. Babcia, odc. 4. Wieczne zmartwienia, odc. 6. Miłość, odc. 7. Wiatr w oczy i odc. 10. Rodzimy się, umieramy, a życia wciąż wystarcza...)

Odznaczenia i nagrody

• Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1959)
• Order Sztandaru Pracy II klasy (1970)
• Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1967)
• Nagroda Komitetu do Spraw Radia i Telewizji za rolę Wojciecha Grzelaka w radiowej powieści Matysiakowie (1958)
• Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za całokształt pracy aktorskiej w teatrze i w filmie (1967)
• "Złoty Ekran" – nagroda tygodnika "Ekran" za rolę Hipolita Dymka w filmie Ojciec w reż. Jerzego Hoffmana (1968)
• Nagroda na VII Miedzynarodowym Festiwalu Filmowym w Panamie za rolę Ignacego Rzeckiego w filmie Lalka w reż. Wojciecha Hasa (1969)
• Nagroda na XII Festiwalu Polskich Sztuk Współczesnych we Wrocławiu za rolę Kalmity w spektaklu Chłopcy Stanisława Grochowiaka w Teatrze Polskim w Warszawie (1971)

Linki zewnętrzne

• Tadeusz Fijewski w bazie Internet Movie Database (IMDb) (ang.)
• Tadeusz Fijewski w bazie filmweb.pl
• Tadeusz Fijewski w bazie filmpolski.pl
• Tadeusz Fijewski w bazie e-teatr.pl
• Tadeusz Fijewski w bazie stopklatka.pl

Bibliografia

• S. Mrozińska, Teatr wśród ruin Warszawy: wspomnienia i dokumenty z lat 1944–1945, Warszawa, 1958
• K. Gawlik, Twarze teatru, Wrocław, 1963
• O. Budrewicz, My z Warszawy, Warszawa, 1976
• Teczka osob. T.F. [w:] Archiwum ZASP – Dział Dokumentacji Teatralnej
• M. Czanerle, Panie i panowie teatru, Kraków, 1977
• Z. Wilski, Polskie szkolnictwo teatralne: 1811–1944, Wrocław, 1978
• M. Fik, Trzydzieści pięć sezonów: Teatry dramatyczne w Polsce w latach 1944–1979, Warszawa, 1981