Teizm

Teizm (gr. θεoς theos - bóg) to wiara w istnienie boga, bogów lub bogiń, którzy są osobami ingerującymi w losy świata lub jest on ich dziełem; czuwającymi nad biegiem wydarzeń lub podtrzymującymi świat w istnieniu. Antonimem wyrazu "teizm" jest słowo "ateizm", czyli zaprzeczenie istnienia Boga/bogów.

Relacje z religiami.

Głównym źródłem poglądów teistycznych są religie.

• Przykładowe religie teistyczne: chrześcijaństwo, hinduizm (większość odłamów), islam, judaizm, zaratusztrianizm.
• Istnieją również religie (oraz duchowe ścieżki) o przeciwnym do teizmu, nonteistycznym światopoglądzie: buddyzm, konfucjanizm, taoizm.

Klasyfikacja poglądów dotyczących istnienia boga

Wyróżnia się trzy zasadnicze nurty poglądowe dotyczące istnienia boga:

• teizm - w sensie ogólnym opinia, że istnieje Bóg lub bogowie
• ateizm - w sensie ogólnym brak wiary, że istnieje Bóg lub bogowie, albo opinia, że nie istnieją.
• agnostycyzm - w sensie ogólnym opinia, że nie wiemy, czy istnieje Bóg lub bogowie.

Klasyfikacja teizmu

Podkategoriami teizmu są:

• politeizm - pogląd, że istnieje wielu bogów lub bogiń
  • Monolatria - wiara w wielu bogów, ale kult obejmuje tylko jednego z nich.
  • Katenoteizm - specyficzny rodzaj monolatrii, w której główne bóstwo jest czczone w danym czasie.
• monoteizm - pogląd, że istnieje tylko jeden bóg. Jest standardową praktyką używanie słowa Bóg, (wielką literą) gdy odnosimy się do Boga monoteistycznych systemów wierzeń.
  • Deizm - wiara w boga, który nie ingeruje w losy świata.
  • Pandeizm - połączenie deizmu i panteizmu.
  • Panendeizm - połączenie deizmu i panenteizmu.
  • Panteizm - wiara, że Bóg jest tożsamy ze światem.
  • Panenteizm - wiara, że świat jest częścią boga.

Stany przejściowe między monoteizmem a politeizmem:

• Henoteizm - wiara w wielu bogów, z których jeden jest najwyższym bogiem.

Argumenty teistów

Uzasadnienie dla istnienia Boga przedstawiali przeważnie zwolennicy monoteistycznych religii. Do najczęstszych argumentów na rzecz wyboru teizmu należą:

• Argument kosmologiczny - zwany argumentem z Pierwszej Przyczyny. Także w wersji kalam.
• Argument teleologiczny - odwołujący się do projektu obserwowanego w przyrodzie.
• Argument moralny - istnieją obiektywne powinności moralne, których dawcą jest Bóg.
• Argument z umysłu - rodzaj teleologicznej argumentacji, że problem psychofizyczny nie może być rozwiązany w ramach materializmu.
• Argument ontologiczny - z pojęcia Boga.
• Argument z istnienia cudów - odwołujący się do objawienia lub doświadczenia wierzących.
• Argument kumulatywny - polegający na uzasadnieniu, że najprostszym wyjaśnieniem dla wielu zagadnień poruszanych przez wcześniejsze argumenty jest hipoteza Boga; "Skoro prostota i moc eksplikatywna są zaletami w nauce, dlaczego nie mają nimi być w metafizyce?" (Jacek Wojtysiak);
• Argument panteistyczny - skoro pojęcie bytu najwyższego / absolutu jest tożsame otaczającemu nas światu, to zakwestionowanie istnienia Boga kwestionuje istnienie otaczającego nas świata.

Zobacz też

• Dowodzenie istnienia Boga
• Ontologia
• Deizm
• Agnostycyzm
• Ateizm

Linki zewnętrzne

• Jacek Wojtysiak Ostrożna wiedza teisty
• Jacek Wojtysiak Między ślepotą człowieka a dyskrecją Boga w ramach dialogu z niewierzącymi
• "W poszukiwaniu Wielkiego Zegarmistrza" - buddyjskie spojrzenie na koncepcję osobowego stwórcy

Wybrana bibliografia

• Richard Swinburne "Czy istnieje Bóg?", Poznań, W Drodze, 1999, ISBN 83-7033-370-2
• Stephen M. Barr "Współczesna fizyka a wiara w Boga", Techtra, 2005
• Gottfried Wilhelm Leibniz "Teodycea O dobroci Boga, wolności człowieka i pochodzeniu zła", PWN, 2001
• John Hick "Argumenty za istnieniem Boga", Społeczny Instytut Wydawniczy, Kraków, 1994
• Rafał S. Niziński "Między teizmem a panteizmem. Charlesa Hartshornea procesualna filozofia Boga" KUL, ISBN 83-7363-045-7
• Ronald Nash, "Faith & Reason. Searching for rational faith.", Zondervan Publishing House; ISBN 0-310-29401-0