Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Teksas | |||||
| State of Texas | |||||
|
|||||
| Przydomek: Lone Star State (Stan samotnej gwiazdy) |
|||||
| Dewiza: Friendship (Przyjaźń) |
|||||
 |
|||||
| Państwo |  Stany Zjednoczone |
||||
| Stolica | Austin | ||||
| Język urzędowy | de iure brak de facto angielski |
||||
| Mieszkańcy | Texan | ||||
| Gubernator | Rick Perry (R) | ||||
| Największe miasto | Houston | ||||
| Powierzchnia • ogółem |
na 2. miejscu 696 241 km² |
||||
| Szerokość Długość |
1244 km 1289 km |
||||
| Szerokość geograficzna | 25°50'N – 36°30'N | ||||
| Długość geograficzna | 93°31'W – 106°38'W | ||||
| Populacja (2000) |
na 2. miejscu 25 674 681 |
||||
| Gęstość (2000) |
na 26. miejscu 37,9 os./km² |
||||
| Wejście do Unii • kolejność |
28 |
||||
| Strefa czasowa Czas letni |
UTC-6:00 UTC-5:00 |
||||
| ISO 3166-2 | US-TX | ||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Teksas (wymowa:/ˈtɛksəs/) – stan w południowej części Stanów Zjednoczonych.
Położony na wybrzeżu Zatoki Meksykańskiej, sąsiadujący ze stanami Luizjana i Arkansas na wschodzie, stanem Oklahoma na północy i Nowym Meksykiem na zachodzie. Na południowym zachodzie graniczy z Meksykiem. Obszar w większości wyżynny (Wielkie Równiny), w części południowo-zachodniej niewielkie obszary górzyste, w części południowo-wschodniej Nizina Zatokowa.
Największe miasta to Houston, Dallas, San Antonio, Austin i El Paso.
Spis treści |
Ukształtowanie powierzchni przeważnie równinne i wyżynne, w środkowej części rozległa Wyżyna Edwardsa, należąca do Wielkich Równin, na północy zachodzie równina Llano Estacado, na południowym wschodzie Nizina Zatokowa; na południowym zachodzie skrawek Gór Skalistych, z największym szczytem Guadalupe Peak 2667 m.[1] Klimat podzwrotnikowy, na wschodzie, zwłaszcza na wybrzeżach Zatoce Meksykańskiej, dość wilgotny (w Houston średni opad ok. 1100 mm), na zach. i płn. suchy (w El Paso poniżej 200 mm); średnia temperatura w styczniu od 0 °C na północy do 15 °C na południu, lipcu 25-29 °C[1], główne rzeki: Rio Grande del Norte (z dopływem Pecos), Colorado, Brazos, Trinity, Red River (dopływ Missisipi)[1]; w świecie roślinnym dominują prerie: na południowym zachodzie roślinność półpustynna, na północnym wschodzie lasy dębowo-hikorowe, w dolinie Rio Grande kolczaste sawanny subtropikalne[1].
Jest w dwóch strefach czasowych: UTC-6:00 i czubek West Texas UTC-7:00.
Teksas ma 20 387 061 mieszkańców (2005). Najpowszechniej używanymi językami są:
22,6 mln mieszkańców (2004)[1] czyni Teksas drugim stanem co do liczby mieszkańców (po Kalifornii, a przed stanem Nowy Jork) stolicą jest Austin zamieszkane przez 494 tys. mieszkańców[1], a innymi głównymi miastami są :
80% ludności zamieszkuje miasta.
Obserwuje się duży napływ ludności latynoskiej i afroamerykańskiej do Teksasu.
Stan dzieli się na 254 hrabstwa.
Podstawą gospodarki jest wysokotowarowe rolnictwo. W Teksasie dominują wielkie farmy o pow. powyżej 1000 ha[1]. Teksas zajmuje pierwsze miejsce w USA pod względem pogłowia bydła, owiec oraz produkcji bawełny i sorgo[1]. Dodatkowo już od pierwszej połowy XIX w. na rozległych plantacjach uprawia się także pszenicę, ryż, kukurydzę i orzeszki ziemne[1]
Teksas jest największym producentem energii elektrycznej w USA[1]. Na terenie stanu licznie występują złoża surowców mineralnych m.in. 30% krajowego wydobycia ropy naftowej i gazu ziemnego, 50% siarki, ponadto wydobywa się grafit, gips, sól kamienna, baryt, rudy żelaza, magnezyty[1]
Teksas posiada wysoko rozwinięty przemysł maszynowy, lotniczy, zbrojeniowy, samochodowy, petrochemiczny, rafineryjny, chemiczny, elektrotechniczny, elektroniczny, odzieżowy[1]. Houston to jeden z największych na świecie ośrodków przemysłu naftowego. W stanie dzięki niskim podatkom maja swe siedziby liczne firmy między innymi: AT&T, American Airlines, Continental Airlines, Dell, ExxonMobil, Frito-Lay. W Houston znajduje się także jeden z głównych ośrodków NASA.
Teksas posiada dobrze rozwiniętą komunikacje morską m.in. port w Houston i w Corpus Christi[1]. Równie dobrze rozwinięta jest komunikacja lotnicza m.in. Port lotniczy Dallas-Fort Worth[1]. Stan przeplata wiele autostrad i dróg, a także liczne rurociągi i gazociągi[1].
Teksas jest stanem typowo republikańskim z niskimi podatkami, skąpą opieką społeczną oraz mocno ograniczoną władzą ustawodawczą[1]. Gubernatorem stanu obecnie jest republikanin Rick Perry. W senacie stan reprezentują republikanie John Cornyn i Kay Bailey Hutchison a w w izbie reprezentantów 19 republikanów i 13 demokratów.
Stan ma legislaturę składającą się z Senatu i Izby Reprezentantów. Senat składa się 31 senatorów: 19 republikanów i 12 demokratów. Izba reprezentantów składa się 150 członków: 76 republikanów i 74 demokratów. Ze stanu pochodzi trzech prezydentów: Lyndon Baines Johnson, George H. W. Bush, George Walker Bush.
W teksańskim prawodawstwie figuruje kara śmierci. Teksas słynie z najbardziej surowego prawa w USA. Po abolicji w USA wykonano tam najwięcej egzekucji. Do lat 60. karę śmierci wymierzano również za gwałty i rozboje. W Teksasie nie ma kary dożywotniego pozbawienia wolności. Obowiązuje tam prawniczy system common law oparty na prawie precedensowym. W stanie obowiązuje daleko idące prawo do posiadania broni palnej i prawo własności. M.in. można zabić osobę, która wtargnęła na prywatną posesję[3]. Jest także jednym z dwóch stanów USA (oprócz Oregonu), w którym legalna jest eutanazja. Teksas był jednym z ostatnich stanów, w których obowiązywały tzw. sodomy law – "prawa o sodomii", które zabraniały stosunków homoseksualnych. Zniesione zostały one w 2003 roku[4].
|
|||||||||||||
