Tekst cezarejski

Tekst cezarejski (Θ) – jeden z czterech podstawowych typów tekstu Nowego Testamentu, obok aleksandryjskiego, zachodniego i bizantyjskiego.

Cechą charakterystyczną tekstu cezarejskiego, która odróżnia go od wszystkich pozostałych tekstów, jest nazwanie Barabasza "Jezusem Barabaszem" w Mt 27,16-17. Mają tak rękopisy Θ, f¹, 700 i niektóre syryjskie.

Świadkowie tekstu

Reprezentantem jego jest Kodeks Koridethi (038 = Θ), Kodeks Waszyngtoński (W = 032), $\mathfrak{P}^{42}$, kilka starożytnych papirusów i minuskuły: 28, 70, 565, rodzina Lake'a (f¹) i rodzina Ferrara (f¹³). Tekst tych kodeksów podobny jest do tekstu cytatów Justyna Męczennika. Łączy zarówno cechy tekstu aleksandryjskiego i zachodniego. Podobne związki ma z tekstem bizantyjskim, a to wskazuje na jego pierwotny charakter. Korzystał zeń Orygenes po przybyciu do Cezarei w 231 roku (wcześniej posługiwał się tekstem aleksandryjskim), Euzebiusz i Cyryl Jerozolimski. Istnieje jednak kilka typów tekstu cezarejskiego. Jeden z nich reprezentuje Θ, 70, 565, inny f¹ i f¹³.

Kodeks minuskułowy 1 wraz z 118, 131, 209, 1582 i 2193 tworzy rodzinę f¹. Rodzinę tę przebadał K. Lake w 1902 roku i dlatego nazywana jest od jego nazwiska.

Minuskuł 13 wraz z 69, 124, 174, 230, 346, 543, 788, 826, 828, 983, 1689 i 1709 tworzy rodzinę f¹³. Rodzinę tę przebadali W. H. Ferrar i T. K. Abbott w 1877 roku i dlatego nazywana bywa rodziną Ferrara. Obie rodziny reprezentują tekst cezarejski.

Chester Beatty I ($\mathfrak{P}^{45}$) w Ewangelii Marka reprezentuje tekst podobny do cezarejskiego, określono go jako proto-cezarejski.

Ważniejsze rękopisy

Symbol	Nazwa	Wiek	Zawiera
Θ (038)	Kodeks Koridethi	IX	Ewangelia Marka
W (032)	Kodeks Waszyngtoński	V	Mk 5, 31 — 16, 20
p42	—	VII/VIII	fragmenty Łk 1-2
565	—	IX	Ewangelie
28	—	XI	Ewangelie
1	—	XII	NT (bez Ap)
13	—	XIII	Ewangelie

Inne rękopisy

$\mathfrak{P}^{29}$, $\mathfrak{P}^{38}$, $\mathfrak{P}^{41}$, $\mathfrak{P}^{48}$, Kodeks 0177, 0188, Minuskuł 174, 1424 (tylko w Marku), 1071, 1275, 1604, 2437.

Dzieje tekstu

Przypuszczalnie powstał w Cezarei Palestyńskiej. Cytował go Orygenes. W rękopisach papirusowych znalezionych w Egipcie występuje tekst podobny do cezarejskiego nazwano go proto-cezarejskim. Tekst proto-cezarejski poddany został kilku recenzjom. Pierwszej z nich miał dokonać Orygenes, który po przybyciu do Cezarei porównywał tekst rękopisów z Aleksandrii z tekstem rękopisów z Cezarei. Orygenes odnotował, że zgromadzone w Cezarei rękopisy mają w Mt 27,16-17 „Jezusa Barabasza”, w Aleksandrii natomiast nigdy nie spotkał takiego wariantu tekstowego. Uważał, że Barabasz nie mógł mieć imienia Jezus, bo był złym człowiekiem. Preferował też „Bethabara” zamiast „Betania”, „Gergeza” zamiast „Geraza” bądź „Gedara”.

Drugiej recenzji dokonał Lucjan Męczennik (zm. 301). Prawdopodobnie nigdy nie było jednego typu tekstu cezarejskiego, wszystkie były rezultatem odrębnych lub kolejnych, recenzji tekstu proto-cezarejskiego. Jeden z tych typów trafił do południowych Włoch (w IV wieku?) i pozostawał tam w użyciu do XI wieku (wyparty przez Wulgatę po przejściu na łacinę). Inny typ reprezentowany jest przez Kodeks Koridethi, jeszcze inny przez Kodeks Waszyngtoński.

Niektóre ze starożytnych przekładów dokonane zostały w oparciu o tekst cezarejski (starosyryjski, ormiański).

Tekst cezarejski został odkryty dopiero w 1924 przez Streetera. Zdaniem Streetera trzeci korektor Kodeksu Synajskiego, korektor c, stosował tekst cezarejski.

Aland uznał tekst cezarejski tylko za hipotetyczny. Badania przeprowadzone przez Hurtado wykazały, że w istocie jest to tekst zachodni z pewną liczbą aleksandryjskich wariantów.

Znaczenie

Tekst cezarejski jest najsłabiej zbadanym spośród wszystkich podstawowych typów tekstu Nowego Testamentu. Dobrze on został zbadany jedynie w Ewangelii Marka. Wciąż nie odtworzono tekstu cezarejskiego dla Listów i Apokalipsy.

W porównaniach z innymi tekstami wypada najkorzystniej (łączy się z tekstem zachodnim przeciwko aleksandryjskiemu oraz z aleksandryjskim przeciwko zachodniemu).

Nie do końca poznana jest relacja do tekstu bizantyjskiego. Prawdopodobnie zarówno tekst cezarejski, jak i bizantyjski pochodzą z proto-cezarejskiego.

Zobacz

Inne typy tekstu NT

• Tekst aleksandryjski
• Tekst bizantyjski
• Textus receptus
• Tekst zachodni

Podrodziny tekstu cezarejskiego

• Rodzina Lake'a (f1)
• Rodzina Ferrara (f13)

Literatura

1. Burnett H. Streeter, The Four Gospels. A study of origins the manuscript traditions, sources, authorship, & dates, Oxford 1924, ss. 77-107.
2. Bruce M. Metzger, The Text of the New Testament: Its Transmission, Corruption, and Restoration, Oxford University Press, New York, Oxford 2005 (4th edition, 2005), ISBN 0-19-507297-9, ss. 310-312.
3. Larry W. Hurtado, Text-Critical Methodology and the Pre-Caesarean Text: Codex W in the Gospel of Mark, S & D XLIII (Grand Rapids 1981).

Linki zewnętrzne

• Text Types And Textual Kinship - from the Encyclopedia of Textual Criticism
• Concerning the "Caesarean Text"
• http://www.katapi.org.uk/4Gospels/Ch4.htm
• New Testament Manuscripts and Text Types
• L. Jańczuk, Tekst Nowego Testamentu, Warszawa 2009, ss. 140-142.