Amarna

Plan Achetaton

Echnaton i jego rodzina oddają cześć Atonowi

Amarna (staroegipskie Achetaton) – miejscowość nad środkowym biegiem Nilu, na jego wschodnim brzegu, około 320 km na południe od Kairu. Jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Egipcie. Około 1358-1340 p.n.e. faraon - reformator religijny Amenhotep IV (Echnaton) — zbudował tu, na dziewiczej ziemi, stolicę swego państwa, a zarazem główny ośrodek nowej religii. Po śmierci Echnatona miasto opuszczono.

Pozostałości stolicy zostały zburzone, ale dostarczyły badaczom wiele cennych znalezisk. W centralnej dzielnicy zbudowano Wielką Świątynię i Wielki Pałac, a w pobliżu Archiwum Państwowe, w którym w 1887 roku odnaleziono tabliczki klinowe z korespondencją dyplomatyczną, tzw. Listy z Amarna. Zespół budowli państwowych otaczały willowe dzielnice urzędników, warsztaty, pracownie (m.in. należąca do Totmesa, w której odnaleziono słynne popiersie Nefertiti), kopalnie alabastru.

W pobliżu miasta znajdują się dwa zespoły grobowców:

• północny, oddalony o około 3 km na północ, z grobowcami m.in.:
  • Huya, nadzorcy królewskiego haremu i ochmistrza królowej Teje, bogato zdobiony płaskorzeźbami przedstawiającymi głównie sceny z uczt;
  • Meri-Re, wielkiego kapłana, z płaskorzeźbą przedstawiająca Echnatona na tle Wielkiej Światyni i miasta;
• południowy, oddalony o około 8 km na południe, z grobowcami m.in.:
  • Aj, wezyra Echnatona, bogaty zdobiony malowidłami przedstawiajacymi najważniejsze sceny z życia wezyra, m.in. scenę odbierania ceremonialnych naszyjników z rąk Echnatona i Nefertiti;
  • Mahu, szefa policji Echnatona, z płaskorzeźbami ilustrującymi wykonywanie obowiązków przez Mahu.

Od lat osiemdziesiątych XIX wieku prace wykopaliskowe prowadzili tu kolejno: Urbain Bouriant, W. M. Flinders Petrie i Ludwig Borchardt.

Od nazwy miasta pochodzi nazwa stylu w sztuce egipskiej - okres amarneński.

Historia wykopalisk

• 1714 - Claude Sicard, francuski jezuita i archeolog, po podróży wzdłuż doliny Nilu opisuje pierwszą znalezioną stelę z Amarny.
• 1798 - 1799 - francuska ekspedycja naukowa wysłana przez Napoleona sporządza pierwszą mapę starożytnego miasta
• 1824 - wykopaliska prowadzone przez Johna Gardnera Wilkinsona
• 1833 - szkocki podróżnik Robert Hay prowadzi wykopaliska w południowej części osady
• 1843-1845 - pruska ekspedycja archeologiczna prowadzona przez Richarda Lepsiusa
• 1887 - odnaleziono Listy z Amarna