Teoria deskrypcji

Teoria deskrypcji jest m.in. pewną teorią parafrazowania zdań zawierających deskrypcje określone - czyli takie nazwy, które mogą stać w podmiocie i orzeczeniu zdania o postaci „A jest B” oraz w intencji mówiącego mają odnosić się dokładnie do jednego przedmiotu) np.:

• „Obecny król Francji”
• „Autor ‘Lalki’”
• „Najwyższy szczyt świata”

Metoda parafrazy przebiega następująco:

1. Traktujemy wyrażenie deskryptywne jak predykat – np. „x jest autorem ‘Lalki’’
2. Rozpisujemy zdanie, w którym występuje deskrypcja na zdanie złożone z co najmniej dwóch zdań – (1) zdania stwierdzającego istnienie denotatu deskrypcji (Warunek Istnienia) oraz (2) zdania stwierdzającego jedyność tego denotatu (Warunek Jedyności). (Zob. też: kwantyfikator ogólny, kwantyfikator egzystencjalny).
3. Dodajemy zdanie "wynikające" ze struktury analizowanego zdania języka naturalnego (zob. przykłady poniżej).

Przykład:

"Obecny król Francji jest łysy"

1. Predykaty: „x jest obecnym królem Francji” (x jest OKF), „x jest łysy” (to oczywiście nie jest wyrażenie deskryptywne).
2. Warunki:
   • Istnienia (Istnieje przynajmniej jeden król Francji): (Ex) (x jest OKF)
   • Jedyności (Istnieje co najwyżej jeden król Francji): (x)(y) (x jest OKF & y jest OKF → x=y)
3. Oraz dodatkowe zdanie wynikające z formy logicznej (1) – „Cokolwiek jest OKF, ma cechę bycia łysym”
   • (x) (x jest OKF → x jest łyse)
4. Zdanie [Z2] ma zatem następującą formę: (Ex) (x jest OKF) & (x)(y)(x jest OKF & y jest OKF → x=y) & (x)(x jest OKF → x jest łyse)

Inny przykład:

"Prus jest autorem ‘Lalki’"

1. Predykaty: „x jest autorem ‘Lalki’” („x jest AL.”).
2. Do tego imię własne: Prus (stała np. a) .
3. Warunki:
   • Istnienia (Istnieje przynajmniej jeden autor ‘Lalki’): (Ex)(x jest AL)
   • Jedyności (Istnieje co najwyżej jeden autor ‘Lalki’): (x)(y) (x jest AL & y jest AL → x=y)
4. Oraz dodatkowe zdanie wynikające z formy logicznej (3) – „Cokolwiek jest AL jest identyczne z Prusem”: (x)(x jest AL → x = a)
5. Zdanie [Z2] ma formę koniunkcji tych trzech zdań.

Teoria deskrypcji została sformułowana w roku 1905 przez Bertranda Russella w artykule "On denoting" ("Denotowanie"). Służyła ona autorowi do ważnych celów filozoficznych. [CDN]