Terytorium neutralne

Terytorium neutralne – obszar, który nie jest integralną częścią żadnego państwa ani terytorium powstały w rezultacie umowy międzypaństwowej (żadne z umawiających się państw nie ustanawia na jego obszarze swojej jurysdykcji).

Terytoria i strefy neutralne w historii

• Brytyjsko-hiszpańska strefa neutralna – w czasie wojny angielsko-hiszpańskiej w 1727 r. Hiszpania próbowała odzyskać zbrojnie Gibraltar (zajęty przez Anglików w 1704) co jednak zakończyło się porażką. Po tej wojnie mocą traktatu w Sewilli w 1729 została ustalona strefa neutralna między brytyjskim obszarem Gibraltaru a hiszpańską miejscowością La Línea de la Concepción o długości 600 toises (ok. 1140 m) – szeroką na więcej niż odległość dwóch strzałów armatnich między Hiszpanami a Brytyjczykami. W 1908 r. Brytyjczycy zbudowali ogrodzenie w części strefy do której wysunęli roszczenia czego nie uznali Hiszpanie. Oznaczało to faktyczny podział strefy. Pomimo że obecnie oba państwa są członkami Unii Europejskiej, Hiszpania nie uznaje „granicy” z Gibraltarem – używa terminologii „ogrodzenie”, „płot”, „zasieki”.
• Moresnet – strefa neutralna istniejąca od 1816 r. pomiędzy Królestwem Zjednoczonych Niderlandów (od 1830 Holandią i Belgią) a Prusami (od 1871 Niemcami). Zlikwidowana została ostatecznie w 1920 r.
• Pas neutralny polsko-litewski – pas neutralny pomiędzy Litwą Środkową (od 1922 Polską), a Republiką Litewską, utworzony 17 grudnia 1920 r. i zlikwidowany 22 maja 1923 r, o szerokości ok. 6 km. W teorii stanowił on strefę neutralną, w rzeczywistości jednak była to strefa zdemilitaryzowana rozdzielająca obie zwaśnione strony. Strefa podzielona została w zasadzie po równo między oba państwa – pomimo znacznej przewagi ludności polskojęzycznej.
• Tanger – w latach 1923–1956 miał status strefy międzynarodowej, formalnie nie podlegającej władzy żadnego państwa (za wyjątkiem lat 1940–1945 kiedy to znajdował się pod hiszpańską okupacją), administrowanej przez kolejnych przedstawicieli kilku państw europejskich. W 1956 został włączony do Maroka.
• Saudyjsko-Kuwejcka strefa neutralna – istniejąca w latach 1922–1970 strefa neutralna między Arabią Saudyjską a Kuwejtem.
• Saudyjsko-Iracka Strefa Neutralna – istniejąca między Irakiem a Arabią Saudyjską w latach 1929–1981 (wyrejestrowana w ONZ w 1991).
• Jerozolima (projekt) – 29 listopada 1947 r. Zgromadzenie Ogólne ONZ przyjęło plan podziału Palestyny. Miały powstać dwa państwa: żydowskie (obszar: 14,1 tys. km²) i arabskie (obszar: 1,7 tys. km²), natomiast Jerozolima miała być strefą neutralną pod kontrolą ONZ. Realizacji tego planu przeszkodził wybuch w 1948 wojny arabsko-izraelskiej.

Terytoria neutralne współcześnie

• Antarktyka. Obecnie w zasadzie jedynym powszechnie uznanym terytorium neutralnym (za wyjątkiem stref zdemilitaryzowanych pomiędzy państwami będącymi w stanie wojny) jest Antarktyda, a szerzej Antarktyka, która na mocy Traktatu Antarktycznego z roku 1961 nie stanowi obszaru żadnego z państw, choć roszczenia terytorialne do Antarktyki zgłosiły: Argentyna, Australia, Chile, Francja, Norwegia, Nowa Zelandia i Wielka Brytania, to zostały one na mocy tego traktatu zamrożone do 2041 roku.
• Hiszpańsko-marokańskie strefy neutralne – na granicy hiszpańsko-marokańskiej – a dokładniej: granicach hiszpańskich eksklaw w Afryce Północnej: Ceuty i Melilli z Marokiem.

Zobacz też

• Terytorium mandatowe
• Terytorium powiernicze
• Terytorium sporne
• Terytorium zależne
• Strefa zdemilitaryzowana
• Ziemia niczyja
• Kondominium
• Neutralizacja wojskowa