Terytorium stowarzyszone, autonomiczne terytorium stowarzyszone[1] – terytorium zależne o znacznej autonomii pozostające, w relacji podległości z państwem niepodległym. Umowa obejmuje przeważnie prowadzenie przez to państwo wspólnej polityki międzynarodowej i decydowaniu o obronności. W odróżnieniu od państw pozostających w wolnym stowarzyszeniu - terytoria stowarzyszone (niekiedy określane również jako "państwa stowarzyszone"[2][3]) nie mają międzynarodowo uznanej niepodległości.
| Terytorium stowarzyszone | Państwo, z którym jest stowarzyszone | Charakter stowarzyszenia |
|---|---|---|
od 1978 |
Terytorium nieinkorporowane zorganizowane o statusie "wspólnoty" (ang."commonwealth") w unii politycznej z USA[4] | |
od 1974 |
Nowa Zelandia może działać w imieniu Niue w zakresie spraw zagranicznych i obronnych, lecz tylko za wiedzą i zgodą rządu Niue[5] | |
od 1994 |
Terytorium nieinkorporowane zorganizowane o statusie "wspólnoty" (ang."commonwealth") w unii politycznej z USA | |
od 1965 |
Nowa Zelandia może działać w imieniu Wysp Cooka w zakresie spraw zagranicznych i obronnych, lecz tylko za wiedzą i zgodą rządu Wysp Cooka[6] |
Konstytucyjne powiązanie władz może dotyczyć także obywatelstwa, a kraj stowarzyszony ma prawo prowadzić własną politykę imigracyjną, wewnętrzną. W większości przypadków terytoria stowarzyszone nie mają większych powiązań politycznych: posiadają odrębne prawodawstwa, rządy i sądownictwo. Sprawami międzynarodowymi kieruje państwo nadrzędne, ale terytoria stowarzyszone mogą czasami prowadzić swoje niezależne misje dyplomatyczne (tak jest na przykład w przypadku Wysp Cooka, które aktywnie działają w kilku krajach sąsiedzkich, a także w samej Nowej Zelandii).
W roku 1998 Nowa Kaledonia, przyjmując status terytorium zamorskiego (fr. territoire d'outre mer), weszła w podobny związek z Francją, jednak obecnie jej status jest przejściowy: około roku 2014 ma odbyć się referendum na temat niepodległości.
Na podobnych zasadach opierał się związek Wielkiej Brytanii z jej byłymi koloniami w rejonie Karaibów, były to: Antigua i Barbuda, Grenada, Saint Lucia, Saint Kitts oraz Saint Vincent. Państwa te były związane przez Associated Statehood Act z roku 1967, lecz każde z nich w chwili obecnej jest w pełni suwerenne.