Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Tomasz Zan (ur. 21 grudnia 1796 w Miasocie koło Mołodeczna, zm. 19 lipca 1855 w Kochaczynie pod Orszą) – polski poeta, badacz minerałów i przyrodnik. Syn Karola Zana, wnuk Tomasza Zana (burmistrza Radoszkowicz).
Nauki pobierał w gimnazjum w Mińsku (przez 5 lat od 1807 r.) i Mołodecznie, następnie od 1815 roku studiował w Wilnie. Mieszkał u Kazimierza Kontryma - był "wychowawcą" jego syna. Na egzaminach wstępnych na Uniwersytet Wileński poznał Adama Mickiewicza. Nie zdał do Seminarium Nauczycielskiego – studiował na wydziale matematyczno-fizycznym.
Współzałożyciel Towarzystwa Filomatów powstałego w dniu 1.10.1817 – przewodniczący wydziału matematyczno-fizycznego towarzystwa, w 1820 założyciel Związku Promienistych, w latach 1820-1823 prezes Zgromadzenia Filaretów, członek Towarzystwa Szubrawców. W maju 1821 r. na zaproszenie Jana Chodźko został przyjęty do wileńskiej loży "Szkoła Sokratesa".
W latach 1824-1837 przebywał na zesłaniu. Skazano go na rok ciężkiego więzienia w Orenburgu. W 1829 został asystentem Aleksandra von Humboldta – pod kierunkiem którego wykonywał badania meteorologiczne. Założył (wspólnie z Aleksandrem Chodżką) w Orenburgu muzeum historyczno-przyrodnicze z kolekcją eksponatów geologicznych. W 1831 – na zlecenie władz – zorganizował wyprawę naukową w stepy Kirgistanu (nazywany był poszukiwaczem kamieni) i na Ural. Znalazł pola złotonośne po wschodniej stronie gór Uralu. Sporządzona przez Zana mapa geologiczna i prace o złożach minerałów pozostały w rękopisach w archiwach Orenburga.
W latach 1837-1841 przebywał w Petersburgu – pracował w Instytucie Geologicznym jako bibliotekarz. W 1841 powrócił do Wilna – pracował w Głównym Urzędzie Korpusu Inżynierów Górniczych. W 1846 ożenił się z Brygidą Świętorzecką, z którą miał czterech synów: Wiktora, Abdona (ur. 30.7.1849), Klemensa (ur. 23.11.1852) i Stanisława. Abdon (właściciel Poniemunia) został zastrzelony w niewyjaśnionych okolicznościach na grobie ojca. Klemens był adwokatem w Wilnie – konspiratorem związanym z rosyjską "Ziemią i Wolą". Został zastrzelony przez carską Ochranę (w pociągu w okolicach Wilna). Autor jambów imieninowych, trioletów, ballad (m.in. Cyganka) sielanek, elegii (m.in. Pożegnanie, które wg tradycji przyczyniło się do porzucenia przez Mickiewicza klasycystycznego sposobu pisania). Pisał również utwory satyryczne, wśród których najbardziej znany jest poemat heroikomiczny Zgon tabakiery (1817-1818).
Tomasz Zan zmarł na zapalenie opon mózgowych w Kochaczynie, a pochowany został w Smolanach niedaleko miasta Orszy, gdzie spoczywa również jego żona (zm. 25 sierpnia 1900) oraz synowie Abdon i Stanisław (zmarły w niemowlęctwie w 1854).
Jego prawnukami byli Helena Stankiewicz, "Pani na Berżenikach", działaczka społeczna, autorka wspomnień i wierszy oraz Tomasz Zan, konspirator i żołnierz AK. Jego wnuczką była Kazimiera Iłłakowiczówna.
