Tramwaje w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym

Tramwaje w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym
Konstal 116Nd w Bytomiu – obecnie najnowocześniejszy tramwaj w Aglomeracji Śląskiej
Lokalizacja	Polska, Górnośląski Okręg Przemysłowy
Rodzaj transportu	tramwaj
Data uruchomienia	1894
Właściciel	Tramwaje Śląskie
Operator	Tramwaje Śląskie
Liczba linii	25
Infrastruktura
Długość torowisk • odcinki jednotorowe	336 km 89,2 km
Rozstaw szyn	1435 mm
Tabor
Liczba wagonów	342
Strona internetowa
Multimedia w Wikimedia Commons

Tramwaje w GOP

Konstal 116Nd na linii 6 w Katowicach

 

Tramwaje w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym – system komunikacji tramwajowej funkcjonujący na terenie trzynastu gmin Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego: Katowic, Będzina, Bytomia, Chorzowa, Czeladzi, Dąbrowy Górniczej, Gliwic (na terenie Gliwic czynny jest wyłącznie odcinek od granic miasta do zajezdni tramwajowej w Gliwicach, na którym znajduje się jeden przystanek), Mysłowic, Rudy Śląskiej, Siemianowic Śląskich, Sosnowca, Świętochłowic oraz Zabrza. Liczy 336 km torowisk i obejmuje obszar zamieszkały przez 2 miliony ludzi. Eksploatowana jest przez spółkę Tramwaje Śląskie S.A. na zlecenie KZK GOP.

Historia

Pierwsza linia tramwajów parowych została uruchomiona 27 maja 1894 na trasie Wielkie Piekary – Szarlej – Bytom przez berlińską spółkę Górnośląskie Tramwaje Parowe. Kolejny odcinek, tej samej linii uruchomiono z Gliwic do Zabrza już 26 sierpnia. 30 grudnia 1894 obydwa zakończone w Bytomiu i Zabrzu odcinki linii połączono trzecim przebiegającym z Zabrza przez Rudę Śląską i Chorzów do Bytomia. Cała linia z Wielkich Piekar do Gliwic liczyła 34,5 km długości. Do końca pierwszego roku funkcjonowania linii przewieziono nią 853 158 pasażerów. W 1896 uruchomiono drugą linię tramwaju parowego Katowice – Siemianowice. W 1898 rozpoczęto elektryfikację istniejących linii (jako pierwsza zelektryfikowana została trasa Katowice – Siemianowice) i kontynuowano rozbudowę sieci. Kolejna spółka, Śląskie Kolejki uruchomiła pierwszą linię tramwaju elektrycznego 7 września 1899 na trasie Katowice – Chorzów. Rok później uruchomiono linię Katowice – Mysłowice. W 1900 tramwaje górnośląskie przewiozły 7 603 856 pasażerów. Spółki połączono wspólnym zarządem w 1904. Pierwsze linie posiadały prześwit torów 785 mm, który od połowy lat 20. sukcesywnie przekuwano na normalnotorowy. Pierwsza linia normalnotorowa została wybudowana z Katowickiego rynku do Parku Kościuszki 2 km dalej w 1912, w 1913 powstały zaś niezależne do 1945 normalnotorowe Tramwaje Miasta Bytomia. Ostatni tramwaj wąskotorowy zjechał z odcinka Chorzów Miasto-plac Alfreda (linia 12) w końcu 1951.

W 1991 w wyniku likwidacji WPK w Katowicach powstała państwowa spółka Przedsiębiorstwo Komunikacji Tramwajowej w Katowicach, która przejęła obsługę infrastruktury i komunikacji tramwajowej. Obecnie decyzja ta oceniana jest negatywnie, ponieważ doprowadziła do chaosu w ofercie przewozowo-biletowej oraz upolitycznienia wielu podejmowanych decyzji. Niedoinwestowanie oraz długi doprowadziły do pogorszenia się stanu taboru, a gminy nie miały praktycznie żadnego realnego wpływu na działalność państwowego przedsiębiorstwa. W późniejszych latach nie mogły także korzystać z gminnych programów restrukturyzacyjnych finansowanych przez Unię Europejską. W styczniu 2003 została ona przekształcona w spółkę skarbu państwa Tramwaje Śląskie, a gminy wchodzące w skład aglomeracji rozpoczęły starania w celu przejęcia jej akcji. W 2006, po korzystnych zmianach w prawie, miasta mogły zacząć ubiegać się bezpośrednio o przejęcie akcji, co przyspieszyło proces. Podpisanie stosownej umowy nastąpiło 30 maja 2007 w Katowicach. Pełen pakiet akcji przedsiębiorstwa został za pośrednictwem KZK GOP rozdysponowany między zainteresowane gminy. Prywatyzacja pozwoliła wdrożyć program naprawczy obejmujący remonty oraz modernizacje zaniedbanej infrastruktury tramwajowej, a także starania na rzecz odnowy taboru.

Między rokiem 1990 a 2007 jedyną większą modernizacją był niedokończony remont torowiska linii 6/41 wykonywany przez firmę Alstom, która w ramach tej samej umowy dostarczyła również 17 niskopodłogowych tramwajów Konstal 116Nd. Nie tylko nie powstały żadne nowe odcinki torowisk, lecz również rozpoczęto likwidację części istniejących. W 1986 oraz 1992 zlikwidowano dużą część torowisk w Gliwicach, pozostawiając pojedynczy odcinek do pętli Wójtowa Wieś. Od 1 kwietnia 2006 na wniosek Tramwajów Śląskich zawieszono komunikację tramwajową na liniach 8 i 25 do Dąbrówki Wielkiej i Wojkowic, która mimo sprzeciwu mieszkańców oraz samorządów, została zastąpiona autobusami. Przewoźnik tłumaczył likwidację oszczędnościami wynikającymi z demontażu infrastruktury. Po prywatyzacji największym problemem jest brak jednolitej wizji rozwoju komunikacji tramwajowej w regionie oraz przeciwstawne tendencje. Z jednej strony istnieje grupa miast (m.in. Katowice, Bytom i Zabrze), które rozpoczęły inwestycje infrastrukturalne, a z drugiej w innych miastach dokonuje się dalszej likwidacji linii lub ograniczania oferty przewozowej, argumentując to brakiem zapotrzebowania czy kosztami. W ten sposób 1 stycznia 2009 na wniosek prezydenta Chorzowa została zlikwidowana linia 12, zaś od 1 września zawieszona została komunikacja tramwajowa na terenie Gliwic. Obydwa wydarzenia zbulwersowały wielu ekspertów oraz mieszkańców. W Gliwicach likwidacja tramwajów przeprowadzona została w atmosferze skandalu, bez przeprowadzenia konsultacji społecznych, co było bezpośrednią przyczyną zorganizowania referendum w sprawie odwołania prezydenta Zygmunta Frankiewicza oraz rady miasta. Mimo zwycięstwa przeciwników likwidacji tramwajów, referendum nie zostało uznane z uwagi na zbyt niską frekwencję. Samorządowcy przeciwni komunikacji tramwajowej twierdzą, że komunikacja autobusowa jest tańsza w eksploatacji oraz utrzymaniu, a także że pozwala na zapewnienie wyższego komfortu podróży. Naukowcy i eksperci zarzucają im krótkowzroczność, fałszowanie informacji dotyczących efektywności poszczególnych środków transportu oraz manipulacje polegające na pomijaniu niewygodnych faktów oraz stosowaniu niemiarodajnych wskaźników.

W 2011 roku spółka dostanie 590 mln zł na projekt modernizacji prawie 50 kilometrów torowisk w miastach Górnego Śląska i Zagłębia, budowę drugiego toru na trasie Katowice - Sosnowiec oraz zakup 30 częściowo niskopodłogowych nowych wagonów. Będą niskopodłogowe w 70%, nie będą posiadać klimatyzacji. Oprócz tego Tramwaje Śląskie chcą wyremontować 75 starszych pojazdów.

Infrastruktura

Sieć Tramwajów Śląskich

Sieć tramwajowa na Górnym Śląsku liczy sobie 200,6 km torowisk o rozstawie 1435 mm:

• 89,6 km odcinków jednotorowych,
• 111,4 km odcinków dwutorowych (222,8 km.t.p.)

Dodatkowe 24 km.t.p. stanowią tory na terenie zajezdni. Sieć podzielona jest na cztery rejony komunikacyjne:

• Rejon nr 1 - Będzin
• Rejon nr 2 - Katowice
• Rejon nr 3 - Bytom
• Rejon nr 4 - Gliwice

Zajezdnie

Tabor Tramwajów Śląskich stacjonuje obecnie w czterech zajezdniach:

• R-1: Będzin
• R-2: Katowice - Zawodzie
• R-3: Bytom - Stroszek
• R-4: Gliwice

Istnieje także zajezdnia w Chorzowie Batorym pełniąca rolę Zakładu Usług Remontowych. Na terenie zajezdni w Bytomiu Łagiewnikach mieści się podległy mu warsztat zwrotnic. Ponadto połączenie ze śląską siecią tramwajową mają także mieszczące się w Chorzowie zakłady Alstom Konstal S.A..

Końcówki

Ta sekcja jest niekompletna. Jeśli możesz, rozbuduj ją.

Pozostałe końcówki

W Sosnowcu oraz Bytomiu-Łagiewnikach na końcu jednego z torowisk zamiast pętli znajduje się trójkąt torowy. W charakterze pętli wykorzystywane są także niektóre zajezdnie.

Tabor

Tabor obsługujący regularne linie

Zdjęcie	Nazwa	Początek eksploatacji	Opis		Liczba wagonów
	Konstal N	1949	Wagony te zostały zaprojektowane w celu załatania powojennych braków taborowych w polskich przedsiębiorstwach komunikacyjnych. Bazują na mocno uproszczonej konstrukcji przedwojennego niemieckiego tramwaju KSW. Na Śląsku eksploatowane są od 1949 roku, zaś ostatnie dwa wagony obsługują krótką, jednotorową linię 38 w Bytomiu.		2
	Konstal 102Na	1973	Wagony ostatnio rzadko spotykane. Produkowano je w latach 1970-1973. Zajezdnia w Chorzowie Batorym ma 1 sztukę, a na Zawodziu 2.		3
	Konstal 105N	1974	Wagony produkowane były od 1974 do 1979 roku przez chorzowski Konstal. Cechowały się wysoką awaryjnością oraz posiadały szereg wad, które zostały wyeliminowane w późniejszej wersji 105Na.		11
	Konstal 105Na	1979	Jest to rozwinięcie konstrukcji 105N. Tramwaje tego typu stanowią obecnie podstawę taboru Tramwajów Śląskich. Kursują jako pojedyncze wagony oraz w składach dwuwagonowych.		248
	Konstal 105N-2K	2000	Nazwa ta obejmuje szereg zmodernizowanych tramwajów Konstal 105Na. Prowadzone są one od roku 2000 i charakteryzują się różnym zakresem zmian. W części tramwajów dokonano także liftingu wizualnego poprzez zainstalowanie nowych ścian czołowych. Nie zastosowano jednak jednolitego wzoru, dlatego różnice w wyglądzie wagonów z poszczególnych serii mogą być znaczne.		33
	Konstal 105NT	1984	Jest to odmiana wagonów Konstal 105Na zaprojektowana przez chorzowski Konstal we współpracy z Akademią Górniczo-Hutniczą w Krakowie. Główna zmiana w stosunku do pierwowzoru to zastosowanie elektronicznego rozruchu tyrystorowego. Wyprodukowano jedynie 10 wagonów z tej serii, z czego do GOP-u trafiły dwa. Ostatni egzemplarz zachował się w GOP-ie, a od 2009 roku jest wypożyczony do MPK Kraków, gdzie służy jako holownik.		1
	Konstal 111N	1993	Sześć sztuk tych wagonów zostało wykonanych na specjalne zamówienie PTK Katowice przez chorzowski Konstal w celu utrzymania wahadłowego ruchu tramwajowego w Gliwicach na czas remontu wiaduktu kolejowego. Posiadają one drzwi po obu stronach, a możliwość jazdy dwukierunkowej uzyskuje się poprzez spięcie dwóch wagonów w pociąg. Między 2006, a 2008 rokiem dwa wagony były wypożyczone przez MPK Kraków. Na co dzień łączone są w składy jedynie w razie potrzeby.		6
	Konstal 116Nd	2000	Wagony te zostały wyprodukowane przez zakłady ALSTOM Konstal w Chorzowie w ramach modernizacji linii 6/41. Są to trójczłonowe pojazdy o długości 24 metrów i 73-procentowym udziałem niskiej podłogi. Wyposażone są także w elektroniczny system informacji pasażerskiej obejmujący głosowe zapowiadanie przystanków. Delikatna konstrukcja w połączeniu ze złym stanem torowisk skutkowała dużą liczbą awarii (m.in. pękaniem elementów nośnych nadwozi).		17
	Düwag PT8	2010	Wagony zakupione w 2010 roku w celu usprawnienia połączeń komunikacyjnych podczas remontów. Koszt zakupu i remontu nie przekracza 430 tys. zł.		10
	Lohner E1	2011	Wagony zakupione w 2011. Przechodzą remont i zmianę czoła i tyłu. Od 15 października 2011 r. obsługują częściowo linię 26 Sosnowiec Milowice - Mysłowice Dworzec PKP, a od 1 grudnia 2011 r. linię 1 Gliwice Zajezdnia - Chebzie Pętla.		19
Wszystkie wagony					347
Udział wagonów niskowejściowych i niskopodłogowych					4.9%

Tabor historyczny

Typ tramwaju	Rok produkcji	Liczba
Konstal N	1953	1
4ND1	1959	1
Wszystkie pojazdy		2

Linie tramwajowe

Z wyjątkiem zaznaczonych, linie kursują przez całą dobę.

Linia	Przystanek początkowy	Przystanek końcowy	Długość (km)	Średni czas przejazdu	Liczba przystanków	w tym na żądanie	Tabor	Rodzaj linii
1	Gliwice Zajezdnia	Chebzie Pętla		39/35 minut	23	0	SGP/Lohner E1, Konstal 105Na	Linia całodobowa
3	Mikulczyce Pętla	Makoszowy Pętla		36/32 minut/y	20	0	Konstal 105Na	Linia całodobowa
4	Gliwice Zajezdnia	Zaborze Pętla		25/22 minut/y	16	0	Konstal 105Na	Linia dzienna
5	Bytom Plac Sikorskiego	Zaborze Pętla		46/43 minut/y	27	3	Konstal 105Na	Linia całodobowa
6	Bytom Politechnika Śląska	Katowice Plac Wolności (od 21. kwietnia 2012)		59 minut	42	0	Konstal 116Nd	Linia całodobowa
7	Łagiewniki Targowisko	Siemianowice Pl. Skargi (od 21. kwietnia 2012)		63 minut	39	0	Konstal 105Na	Linia całodobowa
9	Bytom Pl.Sikorskiego	Chorzów Ratusz		68 minut	46	6	Konstal 105Na	Linia całodobowa
11	Chebzie Pętla	Katowice Plac Wolności		52/50 minut	28	0	Konstal 105Na	Linia całodobowa
14	Zawodzie Zajezdnia (od 21. kwietnia 2012)	Mysłowice Dworzec PKP		25 minut	15	0	Konstal 105Na	Linia całodobowa
15	Zawodzie Zajezdnia (od 21. kwietnia 2012)	Zagórze Pętla		34 minut	19	0	Düwag PT8 ,Konstal 105Na	Linia całodobowa
16	Koszutka Słoneczna Pętla	Brynów Pętla		25/24 minut/y	13	0	Düwag PT8, Konstal 105Na,Konstal 116Nd	Linia całodobowa
17	Chebzie Pętla	Chorzów Ratusz		45/43 minut/y	23	0	Konstal 105Na	Linia dzienna
18	Chebzie Pętla	Stroszek Zajezdnia		61/66 minut	38	1	Konstal 105Na	Linia dzienna/
19	Stroszek Zajezdnia	Katowice Plac Wolności		70 minut	42	4	Konstal 105Na	Linia całodobowa
20	Chorzów Ratusz	Wełnowiec Plac Alfreda		minut	26	0	Konstal 105Na	Linia całodobowa
21	Milowice Pętla	Tworzeń Huta Katowice		61/62 minut/y	43	0	Konstal 105Na	Linia całodobowa
22	Czeladź Kombatantów	Tworzeń Huta Katowice		41/43 minut/y	27	0	Konstal 105Na	Linia całodobowa
24	Osiedle Zamkowe Pętla	Konstantynów Okrzei		40/38 minut	27	0	Konstal 105Na	Linia dzienna
26	Milowice Pętla	Mysłowice Dworzec PKP		46/42 minut/y	28	0	SGP/Lohner E1, Konstal 105Na	Linia całodobowa
27	Pogoń Akademiki	Kazimierz Górniczy Pętla		/39/44 minut/y	28	0	Konstal 105Na	Linia całodobowa
28	Osiedle Zamkowe Pętla	Gołonóg Podstacja		29/28 minut	13	0	Konstal 105Na	Linia dzienna
31	Bytom Plac Sikorskiego	Stroszek Zajezdnia		20/19 minut	15	4	Konstal 105Na	Linia całodobowa
33	Koszutka Słoneczna Pętla	Chorzów Metalowców		28 minut	15	nie wiem	Düwag PT8	Linia
(nowa linia od 21. kwietnia 2012) 37	Szopienice Pętla	Zawodzie Zajezdnia		13 minut	8	0	Konstal 105Na	Linia
38	Bytom Kościół Św. Trójcy	Bytom Powstańców Śląskich		7/6 minut	5	0	Konstal N	Linia dzienna
(nowa linia od 21. kwietnia 2012) 40	Zawodzie Zajezdnia	Katowice Rynek (Teatr Śl.)		11 minut	9	0	Düwag PT8	Linia

Odcinki zlikwidowane lub zawieszone

Linia	Przystanek początkowy	Przystanek końcowy	Rok
1	Gliwice Zwycięstwa	Gliwice Zygmunta Starego	1986
1/4	Gliwice Zajezdnia	Gliwice Wójtowa Wieś Pętla	2009
2	Gliwice Zwycięstwa	Gliwice Trynek	1985
7	Łagiewniki Targowisko	Bytom Plac Sikorskiego	2008
8	Bytom Siemianowicka	Dąbrówka Wielka Pętla	2006
12	Katowice Plac Alfreda	Chorzów Plac Hutników	2008
25	Będzin Partyzantów/Muzeum	Żychcice Pętla	2006
31	Bytom Łużycka	Wieszowa Koniec Jazdy	1983
32	Bytom Łużycka	Stolarzowice Wolności	1983
33	Rokitnica Ratusz	Mikulczyce Dworzec	1968
34	Bytom Karb Mijanka	Dąbrowa Miejska Park	1976-1980
36	Bytom Pogoda	Piekary Kościół	1979-1982

Zobacz też

• KZK GOP
• Tramwaje Śląskie
• Górnośląskie Tramwaje Parowe

Linki zewnętrzne

• Strona internetowa Tramwajów Śląskich