Tramwaje w Poznaniu

Tramwaje w Poznaniu
Siemens Combino, linia nr 14 na trasie PST
Lokalizacja	Polska, Poznań
Rodzaj transportu	tramwaj
Data uruchomienia	30 lipca 1880
Operator	MPK Poznań
Całkowita długość linii	214,9 km (2008)
Liczba linii	dzienne: 19 nocne: 1 turystyczne: 1 razem: 21
Infrastruktura
Rozstaw szyn	1435 mm
Tabor
Liczba pociągów	ok. 340
Strona internetowa

Tramwaje w Poznaniu (z gwary poznańskiej bimby, l.poj. – bimba) – system komunikacji tramwajowej działający w Poznaniu i należący do Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego sp. z o.o.

Obecnie system składa się z 19 linii dziennych i jednej nocnej oraz jednej linii turystycznej obsługiwanej przez zabytkowy tabor kursujący w weekendy. Tramwaje poruszają się po torach o rozstawie 1435 mm i łącznej długości torowiska 157,695 km (tor pojedynczy z torami zajezdniowymi i na pętlach).

Historia

Pomysł budowy sieci tramwajowej w Poznaniu zrealizowało dwóch berlińskich przedsiębiorców: Otto Reymer i Otto Masch, którzy po otrzymaniu koncesji od miasta zainaugurowali 30 lipca 1880 przejazdy tramwaju konnego. Pierwsza regularna linia ruszyła 31 lipca 1880, przewożąc pasażerów spod Dworca Głównego, Świętym Marcinem, Rycerską (dziś Ratajczaka), Pl. Wilhelmowskim (dziś pl. Wolności) na Stary Rynek. W dość krótkim czasie trasę tę wydłużono prowadząc tory przez Butelską (dziś Woźną), Garbarami przez Chwaliszewo na Ostrów Tumski. Powstała też odnoga biegnąca przez ul. Wiktorii (dziś Gwarna i Mielżyńskiego), pl. Królewski (dziś pl. Cyryla Ratajskiego), Fryderykowską (dziś 23 Lutego), Al. Wilhelmowskimi (dziś Al. Marcinkowskiego), Seekta (dziś ul. Solna) następnie Wolnicą, Małymi Garbarami, Szewską, Szeroką (dziś Wielka) do Wielkich Garbar (dziś Garbar), gdzie łączyła się z linią główną.

Zabytkowa hala główna zajezdni przy ul. Gajowej

Wnętrze hali zajezdni przy ul. Głogowskiej

Tramwaj typu N przebudowany na pług wirnikowy

Tatra RT6N1 na estakadzie ponad Bogdanką, linia PST

Stary bilet komunikacji miejskiej, ok. 1986

Schemat przebiegu linii tramwajowych

Pomimo, że w mieście było zapotrzebowanie na tego typu usługi berlińczycy po kilku tygodniach znaleźli się na skraju bankructwa. Miało to związek z niefortunnym przebiegiem odnogi, a także brakiem napisów w języku polskim, co wywołało bojkot wśród Polaków. Zniechęceni przedsiębiorcy odsprzedali linię Poznańskiemu Towarzystwu Kolei Konnej (niem. Posener Pferde-Eisenbahn-Gesellschaft), które uzyskało monopol na rozbudowę i eksploatację miejskiej sieci tramwajowej. Wówczas tabor liczył 20 wagonów. We wrześniu 1880 Towarzystwo wykupiło cześć terenów po starym dworcu kolejowym na Jeżycach, gdzie powstała zajezdnia, która jest dziś najstarszą używaną w kraju. W 1896 powstały kolejne dwie trasy: pierwsza biegnąca od Starego Rynku przez ul. Wrocławską, pl. Piotra (dziś pl. Wiosny Ludów), Półwiejską do nieistniejącej dzisiaj Bramy Wildeckiej oraz druga od zajezdni przez Zwierzyniecką, Jadwigi (dziś Kraszewskiego) do rynku Jeżyckiego, po roku przedłużona przez ul. Wielką Berlińską (dziś Dąbrowskiego) do fabryk chemicznych przy ul. Polnej. Obie trasy budowano już z cięższych szyn, planując ruch tramwajów elektrycznych.

6 marca 1898 tramwaj konny zastąpiony został tramwajem elektrycznym. Kursowały wówczas trzy linie:

• oznaczona kolorem białym – po trasie starego tramwaju konnego od Dworca Głównego przez Stary Rynek na Ostrów Tumski
• oznaczona kolorem czerwonym – z Rynku Jeżyckiego, ul. Jadwigi (dziś. ul. Kraszewskiego), Zwierzyniecką, św. Marcinem i starą trasą tramwaju konnego, a od Starego Rynku do Bramy Wildeckiej
• oznaczona kolorem żółtym – z Dworca Głównego, trasą identyczną jak "biała", ale tylko do skrzyżowania ul. Wielkiej i Wielkich Garbar

W ciągu następnego miesiąca uruchomiono czwartą linię:

• oznaczoną kolorem zielonym – ze Starego Rynku, Św. Marcinem i nową trasą do wsi Górczyn (dzisiejsze skrzyżowanie ul. Głogowskiej i Kosynierskiej).

Ceny za pierwsze przejazdy wynosiły 10 bądź 20 fenigów, a po godzinie 23:00 należało uiścić podwójną opłatę.

W 1899 położono drugi tor na Starym Rynku i Wielkiej Berlińskiej (obecnie ul. Dąbrowskiego).

Przed I wojną światową rozbudowano sieć linii, która teraz docierała także na Garbary (do Rzeźni Miejskiej), na pl. Sapieżyński (dziś pl. Wielkopolski) do Bramy Dębińskiej (obecnie skrzyżowanie ul. Strzeleckiej i Krakowskiej), Śródkę, Sołacz i Dębiec (do fabryki Cegielskiego), ulicą Grunwaldzką do ulicy Ułańskiej. Zwiększyła się również ilość torów w śródmieściu. Powstały nowe trasy przez wiadukty nad torami kolejowymi: Most Teatralny i Most Dworcowy. W dwudziestoleciu międzywojennym tramwaj zaczął docierać na Golęcin, Dębiec (przedłużenie trasy), Dębinę (do kąpieliska warciańskiego), Ogrody, Grunwald i Winiary, jednocześnie zlikwidowano część linii na wąskich uliczkach Starego Miasta. Nie udało się wybudować linii do Głównej, gdzie wprowadzono w 1930 r. komunikację trolejbusową.

Podczas walk o Poznań większość taboru i część infrastruktury została zniszczona. W związku z tym dopiero w 1947 r. wznowiono większość przedwojennych połączeń tramwajowych, poza tymi na prawym brzegu Warty i uliczkach Starego Miasta na wschód od Rynku. Wówczas powstała nowa trasa do Garbar omijająca Stary Rynek od południa, przez pl. Bernardyński. Na prawy brzeg Warty tramwaje powróciły w 1952 r., po oddaniu do użytku nowego mostu Juliana Marchlewskiego (dziś Królowej Jadwigi).

W kolejnych latach wybudowano nowe trasy pozwalające na szybkie przemieszczanie się pomiędzy dzielnicami z pominięciem centrum:

• 1955–1957 w ul. Marchlewskiego (dziś ul. Królowej Jadwigi) i most Marchlewskiego (dziś Most Królowej Jadwigi) na Rataje
• 1957–1964 w ul. Pułaskiego, Winogrady i Przełajową do pętli "Wilczak" z odgałęzieniem do ul. Serbskiej (1974)
• 1968–1973 w ul. Przybyszewskiego, Reymonta i Hetmańską
• 1974–1977 od pl. Wielkopolskiego przez ul. Małe Garbary, Estkowskiego do ronda Śródka
• 1979 na Chartowo, do pętli "Osiedle Lecha", tzw. Trasa Kórnicka (otwarta 23 lutego 1979)
• 1983–1985 od os. Lecha przez ul. Jedności Słowiańskiej (dziś Chartowo i Żegrze) do ul. Hetmańskiej

oraz linie peryferyjne:

• 1949–1950 do Cmentarza Komunalnego na Junikowie
• 1955 z Rataj na Starołękę do fabryki Stomil, w 1967 przedłużoną do stacji kolejowej Poznań Starołęka
• 1959 do Zawad przez Śródkę z odgałęzieniem do os. Warszawskiego i w 1974 do Miłostowa
• 1980 z Winiar prawie do ul. Lechickiej (pętla "Piątkowska")

Rewolucją w transporcie miejskim było oddanie do użytku w 1997 liczącego 6,1 km odcinka Poznańskiego Szybkiego Tramwaju nazwanego przez poznaniaków "Pestką". Obecnie trwa wiele inwestycji związanych z modernizacją i rozbudową sieci, gdyż według planu zagospodarowania przestrzennego z 1994 tramwaj ma stanowić podstawę komunikacji w mieście. Od tego momentu podczas wymiany sygnalizacji na skrzyżowaniach tramwaje uzyskują bezwzględne pierwszeństwo.

14 sierpnia 2007 otwarto drugi odcinek (jeśli przyjąć, że pierwszym jest odcinek od ul. Jana Pawła II do pętli na os. Lecha) Ratajskiego Szybkiego Tramwaju łączący plac Wiosny Ludów przez ul. Podgórną, Dowbora Muśnickiego, Mostową, Most św. Rocha i Kórnicką z ul. Jana Pawła II.

W 2011 roku MPK podjęło decyzję o sprzedaży 40 tramwajów 105N (zmodernizowanych do standardu Konstal 105Na) z powodu braku miejsc w zajezdniach na ten typ tramwajów. Ponadto zostało zakupionych 45 Solarisów Tramino i 7 Moderusów Beta.

Tabor

Obsługujący regularne linie

Zdjęcie	Nazwa	Początek eksploatacji	Opis		Liczba wagonów
	Konstal 102Na	1970	Typ tramwaju produkowany w latach 1970–1973. Wagon o numerze bocznym 71 został gruntownie wyremontowany w 2008 roku. Od tamtej pory kursuje po regularnych liniach. Z powodu swojego kształtu nazywany bywa potocznie parówą.		1
	Konstal 105N	1975	Produkowany w latach 1973–1979. Obecnie po Poznaniu jeździ jeden dwuczłonowy, odrestaurowany skład tego tramwaju. Ze względu na swój wygląd nazywane czasami potocznie akwarium.		2
	Konstal 105Na	1979	Produkowany w latach 1979–1992. Obecnie poznańskie MPK eksploatuje 158 wagonów tego typu. Jest to więc najczęściej spotykany tramwaj w mieście. Ze względu na swój wygląd nazywane czasami potocznie akwarium.		158
	Moderus Alfa	2008	Tramwaje powstałe w wyniku modernizacji wagonów Konstal 105Na przez firmę Modertrans Poznań.		40
	Siemens Combino	2003	Tramwaje wyprodukowane przez niemiecki Siemens. Są to wagony pięcioczłonowe, w całości niskopodłogowe. Kursują głównie na liniach Poznańskiego Szybkiego Tramwaju.		14
	Düwag GT6	1996	Sprowadzane do Poznania w latach 1996–2000, obecnie po Poznaniu jeździ 1 wagon tego typu. Ze względu na kraj pochodzenia nazywane potocznie helmutami.		1
	Tatra RT6N1	1997	Tramwaje zamówione w związku z uruchomieniem w 1997 roku trasy PST. Wyprodukowane w latach 1997–1998 przez konsorcjum ČKD i FPS HCP. Tramwaje cechujące się stosunkowo wysoką awaryjnością wycofano z kursowania na trasie PST na początku stycznia 2010, przesuwając je do obsługi innych linii.		9
	Modertrans/Tatra RT6 MF06 AC	1997	Głęboko zmodernizowany wóz Tatra RT6N1 oddany do użytku przez Modertrans w 2011 roku. Powstał na bazie zakupionego w Pradze wozu #9102 . Obsługuje zazwyczaj linię nr 12.		1
	Düwag GT8	1998	Produkowany w latach 1957–1976 przez niemiecką firmę Düsseldorfer Waggonfabrik (obecnie Duewag), zakupione przez MPK Poznań w latach 1998–2003 oraz 2010-2011. Ze względu na kraj pochodzenia nazywane potocznie helmutami.		49
	Solaris Tramino	2011	Pierwszy seryjny Solaris Tramino trafił do Poznania 23 kwietnia 2011. Oficjalne zakończenie dostaw odbyło się 28 maja 2012. Ponadto po poznańskich torowiskach porusza się pojazd prototypowy będący własnością Solarisa, na czas służby w poznańskim MPK oznaczony numerem 451.		46
	Moderus Beta MF 02 AC	2011	Są to tramwaje trójczłonowe, których środkowy człon jest niskopodłogowy. Pierwszy z dwudziestu czterech zamówionych egzemplarzy wyjechał na trasę 17 maja 2011 z nr 415.		8
Wszystkie wagony					329
Udział wagonów niskowejściowych i niskopodłogowych					23,7%

Obsługujący linie wahadłowe

Wagony dwukierunkowe stosowane podczas remontów na liniach wahadłowych (a także na liniach zwykłych w okresach, kiedy nie są prowadzone remonty).

Zdjęcie	Nazwa	Liczba wagonów	Uwagi
	Konstal 105NaDK	6	Trzy dwukierunkowe składy tramwajowe powstałe w 2004 w wyniku modernizacji wagonu Konstal 105Na i doczepnego 105NaD
	Düwag GT8ZR	6	Wagon typu GT8ZR jest zbliżony konstrukcyjnie do tramwaju jednokierunkowego GT8.

Zabytkowy

Pojazdy zabytkowe.

Zdjęcie	Nazwa	Liczba wagonów	Uwagi
	Herbrand B3/H0	1	Wagon konny z 1880 roku, kilkakrotnie przebudowywany.
	Konstal N	2	Przebudowany na wzór Konstal 4NJ (z podobnie przebudowaną doczepką Konstal ND).
	Konstal 102N	1	Odrestaurowany tramwaj od 2005 r. kursuje na linii turystycznej. Ze względu na swój wygląd zwany potocznie kanciakiem.

Oczekujące renowacji:

Zdjęcie	Nazwa	Liczba wagonów	Uwagi
	Carl Weyer	1	Wagon wyprodukowany w 1905 r. Numer boczny 305.
	Wismar S2D	1	Wagon wyprodukowany w 1930 r. Numer boczny 423.
	Fuchs KSW	1	Numer boczny 158, użytkowany wcześniej jako gospodarczy.
	Konstal N	1	Numer boczny 2024, użytkowany wcześniej jako gospodarczy.
	Beijnes 3G	1	Tramwaje produkowane od roku 1961 przez holenderską firmę Beijnes Waggonfabrik. Ze względu na pochodzenie zwane potocznie holendrami. Sprowadzone do Poznania w 2003 roku, wycofane z ekspolatacji w czerwcu 2011 roku. Zaplanowano odrestaurowanie jednego egzemplarza (#805), który zostanie zachowany jako pojazd historyczny.

Techniczny

Zdjęcie	Nazwa	Uwagi
	Duewag GT6	wagony silnikowe gospodarcze nr 2603, 2608, 2616, 2617
	Konstal 4N1	wagon silnikowy gospodarczy nr 2020
	Konstal 4N	wagony silnikowe gospodarcze nr 2022, 2025
	Konstal N	wagon silnikowy gospodarczy nr 2031
	Konstal N	wagon silnikowy manewrowy dwustronny nr 2050 (w barwach Modertrans)
	Konstal 4N1	pług wirnikowy nr 2034
	Konstal N	pług wirnikowy 2037
	Konstal 4N1	wagony silnikowe wieżowe nr 2041, 2042
	CSW-44	wagon silnikowy do robót torowych nr 2038
	WMS-01L	wagon spalinowy, wieżowy nr 2043
	PWMS-01L	wagon spalinowy z podnośnikiem koszowym nr 2094
	GD	doczepna szlifierka do szyn nr 2070
	PCSW-40	doczepna platforma do robót torowych nr 2071
	FD59/2WS	wagon doczepny do przewozu tłucznia nr 2072 (ex PKP)
	warsztat własny	wagon akumulatorowy manewrowy na wózku Konstal 102N (bez numeru)
	Koltech WM-02	wagon akumulatorowy manewrowy (bez numeru)
	Konstal ND	wagon doczepny z agregatem prądotwórczym nr 2067, 2093
	Konstal ND	doczepna kryta skrzynia na piasek nr 2051, 2052
	Konstal ND	wagon doczepny, skrzyniowy nr 2066, 2073
	Konstal ND	wagon doczepny towarowy odkryty nr 2064, 2075
	Konstal 105Na	skład do nauki jazdy nr 340+341
	Star 200	samochody ciężarowe, dźwigi wieżowe nr 2220, 2210
	MAN TGM 18.240	samochód ciężarowy z koszem typu Montraks 6PS – nr 2200
	MAN LE 18.220	żuraw samochodowy typu TRAM 123 nr 2199
	Unistar-K	samochód ciężarowy ratunkowy drogowo-torowy nr 2150
	Iveco EuroCargo Tector	samochód ciężarowy drogowo-torowy, czyszczarka do torowisk nr 2267
	Peugeot Boxer	pogotowie zwrotnic nr 2053

Zajezdnie tramwajowe

Zlikwidowane

• zajezdnia S2 przy ul. Gajowej na Jeżycach. Zajezdnia została oddana do użytku w roku 1880. W dniu 28 grudnia 2010 zajezdnia zakończyła swoje funkcjonowanie.

Eksploatowane

• zajezdnia S1 przy ulicy Głogowskiej, nr tramwajów: 81 – 514 tabor: 105N i pochodne, Siemens Combino, Moderus Alfa, Solaris Tramino. Linie: 1, 2, 5, 6, 10, 12, 14, 15, 16, 26. Zajezdnię tramwajową, największą w Poznaniu, zbudowano w roku 1907.
• zajezdnia S2 przy ulicy Madalińskiego na Wildzie, nr tramwajów: 601- 907 tabor: Düwag (GT6, GT8, GT8ZR). Linie: 2, 3, 4, 7, 8, 9, 10, 11, 18. Zajezdnia tramwajowa, najmniejsza w Poznaniu, została zbudowana w roku 1948.
• zajezdnia S3 przy ulicy Fortecznej na Starołęce, nr tramwajów: 71 - 410 tabor: 102Na, 105N i pochodne, Tatra RT6N1, Moderus Alfa. Linie 1, 3, 4, 5, 12, 13, 17, 26. Zajezdnię oddano do użytku w roku 1980.

Z powodu braku miejsc postojowych niektóre tramwaje z zajezdni na ul. Głogowskiej i Madalińskiego nocują na torach odstawczych przy ulicy Budziszyńskiej. Tramwaje pochodzące z dawnej zajezdni przy ulicy Gajowej nocują na pętlach: Wilczak, Górczyn i Starołęka, natomiast tramwaje które stacjonowały na torach odstawczych przy ulicy Budziszyńskiej, od 3 listopada nocują na torach na ulicy Hetmańskiej.

Planowane

• zajezdnia przy ulicy Szwajcarskiej na Franowie (w budowie).

Linie tramwajowe

Wykaz linii

Numer linii	Schemat	Pętla początkowa	Pętla końcowa	Długość linii	Średni czas przejazdu	Liczba przystanków	Tramwaje kursujące	Rodzaj linii
0		Gajowa	Gajowa	9 km	40 min	4	Tabor zabytkowy	Linia turystyczna
1		Junikowo	Zawady	17,1 km	47 min	33	Konstal 105Na i pochodne	Linia zwykła
2		Ogrody	Dębiec	9,9 km	37 min	20	Düwag GT8 Moderus Beta, Moderus Alfa, Siemens Combino	Linia zwykła
3		Wilczak	Starołęka	11,7 km	35 min	23	Düwag GT6, Düwag GT8 i pochodne	Linia zwykła (kursuje tylko w dni robocze oraz tylko od 1 września do 30 czerwca)
4		Połabska	Starołęka	12,9 km	32 min	29	Moderus Beta Solaris Tramino Konstal 105Na Düwag GT8	Linia zwykła
5		Górczyn	Stomil	16,3 km	43 min	28	Konstal 105Na i pochodne, Tatra RT6N1, Moderus Alfa	Linia zwykła
6		Budziszyńska	Miłostowo	14,4 km	36 min	26	Moderus Alfa Siemens Combino, Solaris Tramino	Linia zwykła
7		Ogrody	Zawady	11,5 km	35 min	21	Konstal 105Na,Solaris Tramino Düwag GT8 i pochodne	Linia zwykła
8		Górczyn	Miłostowo	12,5 km	42 min	23	Moderus Beta Konstal 105Na	Linia zwykła
9		Piątkowska	Dębiec	14,9 km	38 min	26	Düwag GT8 i pochodne, Siemens Combino	Linia zwykła
10		Połabska	Dębiec	8,8 km	30 min	20	Konstal 105Na i pochodne,Siemens Combino, Moderus Alfa Solaris Tramino Duewag GT8	Linia zwykła
11		Piątkowska	Os. Lecha	14 km	35 min	24	Düwag GT8 i pochodne	Linia zwykła
12		Os. Jana III Sobieskiego	Starołęka	14,5 km	37 min	22	Konstal 105Na i pochodne, Siemens Combino, Solaris Tramino	Linia zwykła
13		Junikowo	Starołęka	14,7 km	47 min	29	Konstal 105Na i pochodne, Tatra RT6N1	Linia zwykła
14		Os. Jana III Sobieskiego	Górczyn	10,3 km	28 min	16	Konstal 105Na i pochodne Siemens Combino, Moderus Alfa, Solaris Tramino	Linia zwykła
15		Os. Jana III Sobieskiego	Budziszyńska	14 km	27 min	21	Konstal 105Na i pochodne Solaris Tramino Moderus Alfa	Linia zwykła
16		Os. Jana III Sobieskiego	Os. Lecha	16 km	28 min	19	Konstal 105Na i pochodne, Siemens Combino, Solaris Tramino	Linia zwykła
17		Ogrody	Starołęka	15,6 km	29 min	28	Konstal 105Na i pochodne Moderus Alfa, Moderus Beta, Düwag GT8	Linia zwykła
18		Ogrody	Starołęka	10,3 km	33 min	21	Düwag GT6, Düwag GT8 Siemens Combino Tatra RT6N1	Linia zwykła(kursuje tylko od 1 września do 30 czerwca)
26		Os. Jana III Sobieskiego	Os. Jana III Sobieskiego	9,2 km	16 min	10	Duewag GT6, Duewag GT8, Solaris Tramino Moderus Alfa	Linia zwykła (szczytowa Kursuje tylko w dni robocze
N21		Os. Jana III Sobieskiego	Os. Jana III Sobieskiego	10,7 km	16 min	16	Düwag GT8	Linia nocna

Remonty i zamknięcia

Podczas remontów i zamknięć występuje konieczność reorganizacji siatki połączeń. W Poznaniu stosowane są następujące praktyki:

• czasowa zmiana trasy – sygnalizowana poprzez wyświetlanie nazwy końcówki naprzemiennie z napisem "zmiana trasy" lub żółte tablice liniowe,
• zawieszenie linii,
• uruchamianie linii wahadłowych W1, W2 itd. lub 27, 28 itd. obsługiwanych taborem dwukierunkowym. Kursują one od miejsca zamknięcia do najbliższego węzła przesiadkowego.

Spis pętli tramwajowych

Ogrody

Osiedle Jana III Sobieskiego

Rynek Wildecki

Używane liniowo

Nazwa pętli/miejsce	Numery linii	Położenie geograficzne
Budziszyńska	obecnie nieużywana z powodu remontu Ronda Jana Nowaka Jeziorańskiego i ulicy Grunwaldzkiej	52°23′17.88″N 16°50′51.35″E
Dębiec	2, 9, 10	52°22′21.91″N 16°54′12.39″E
Górczyn	5, 8, 14	52°22′52.22″N 16°52′49.69″E
Junikowo	obecnie nieużywana z powodu remontu Ronda Jana Nowaka Jeziorańskiego i ulicy Grunwaldzkiej	52°23′00.21″N 16°50′02.13″E
Miłostowo	6, 8	52°24′35.85″N 17°00′10.31″E
Piątkowska	9, 11	52°26′30.08″N 16°54′40.92″E
Ogrody	2, 7, 17, 18	52°25′00.4″N 16°52′59.73″E
Połabska (dawniej Serbska)	4, 10	52°26′05.73″N 16°55′54.06″E
Os. Jana III Sobieskiego (pętla PST)	12, 14, 15, 16, 26, N21	52°27′51″N 16°55′01.84″E
Starołęka (dawniej Starołęka Dworzec)	3, 4, 12, 13, 17, 18	52°22′05.84″N 16°55′55.16″E
Stomil (dawniej Starołęka-Stomil, Pstrowskiego)	5	52°22′34.94″N 16°56′25.67″E
Wilczak	3	52°25′38.48″N 16°56′46.36″E
Zawady	1, 7	52°24′48.24″N 16°57′28.55″E

Pętle uliczne używane liniowo

Nazwa pętli/miejsce	Numery linii	Położenie geograficzne
Gwarna (dawniej Lampego)	26	52°24′27.89″N 16°55′16.41″E
Rondo Kaponiera	N21	52°24′30.46″N 16°54′45.33″E
al. Marcinkowskiego	N21	52°24′26.06″N 16°55′43.85″E

Pętle używane okazyjnie

• Pamiątkowa
• Towarowa
• Plac Wielkopolski
• Rynek Wildecki

Pętle (końcówki) nieistniejące

• Bolkowicka – zastąpiona przez pętlę Budziszyńska
• Droga Dębińska – nieistniejąca mijanka końcowa w okolicy kąpieliska warciańskiego
• Dworzec Główny PKP
• Ostrów Tumski (mijanka) – zachowany krótki odcinek torów
• Garbary/Północna
• Garbary/Woźna
• Polna (na Jeżycach)
• Rondo Rataje (od 1952 r. mijanka końcowa dla pierwszej linii przeprowadzonej na prawy brzeg Warty, na przełomie lat 70. i 80. wykorzystywana jako tory odstawcze – "zajezdnia nocna") zlikwidowana w latach 90.
• Sczanieckiej/Bogusławskiego na Łazarzu – zachowany trójkąt do zawracania, odcięty od reszty sieci tramwajowej w roku 1973
• Os. Warszawskie – zlikwidowana po przedłużeniu trasy do Miłostowa
• Plac Spiski – zlikwidowana po przedłużeniu trasy do ul. Wołyńskiej w 1924 r.
• Małopolska/Wołyńska – zlikwidowana po przedłużeniu trasy do Bonina, zachowana poczekalnia tramwajowa
• Winiary (przy kościele św. Stanisława Kostki) – zlikwidowana po przedłużeniu trasy do ul. Obornickiej (dzisiejszej Piątkowskiej)
• Golęcin (przy CWSL)
• Os. Lecha - zlikwidowana w czerwcu 2011 w ramach budowy nowej trasy na Franowo

Torowiska nieużywane

• łuk łączący Wierzbięcice z Górną Wildą (używany przez linię "0"),
• łuk z Górnej Wildy w zachodnią część Królowej Jadwigi,
• łuk z Wierzbięcic we wschodnią część Królowej Jadwigi,
• łuk z Kraszewskiego we wschodnią część Dąbrowskiego,
• łuki na Kaponierze ze Zwierzynieckiej na północ i południe w Roosevelta (łuk południowy używany przez linię "0"),
• łuk z Dąbrowskiego w północną część Roosevelta,
• łuk z Przybyszewskiego w północną część Dąbrowskiego,
• łuki na Rondzie Nowaka-Jeziorańskiego z Przybyszewskiego na wschód i zachód w Grunwaldzką i z Reymonta w Grunwaldzką na wschód,
• łuki z zachodniej części Hetmańskiej na północ i południe w Głogowską oraz ze wschodniej części Hetmańskiej w południową część Głogowskiej,
• trzy istniejące łuki na skrzyżowaniu 28 czerwca 1956 r. z Hetmańską
• łuk z Kórnickiej w północną część Jana Pawła II,
• łuk na Rondzie Śródka z Wyszyńskiego w Podwale,
• tory na Gajowej do starej zajezdni (używane przez linię "0"),
• tory ze Zwierzynieckiej do zajezdni przy Gajowej,
• łącznik na al. Marcinkowskiego (używany przez linię N21),
• łącznik z Gwarnej w Mielżyńskiego,
• ślepy tor na pętli na Miłostowie,
• łączniki na trasie PST.

Obecnie w Poznaniu trwają remonty licznych torowisk tramwajowych. Tymczasowo wykorzystywane są tory na ulicy Towarowej. Na dzień 12 października 2011 Rondo Jana Nowaka-Jeziorańskiego posiada tylko jeden skręt, z ulicy Reymonta na Grunwaldzką w kierunku Junikowa. Od 3 listopada 2011 również i ten zostanie zlikwidowany i wymieniony. Do użytku ma wrócić w kwietniu 2012 roku.

Torowiska nieużywane odcięte od sieci

• ul. Św. Marcin (zachowany odcinek od ul. Ratajczaka do al. Marcinkowskiego; ruch odbywa się torem północnym, którym pierwotnie tramwaje jeździły w drugą stronę),
• ul. Dziekańska (katedra),
• ul. Sczanieckiej i Bogusławskiego,
• ul. Dworcowa (pod asfaltem),
• ul. Zielona (fragment),
• torowisko na terenie byłej zajezdni Gajowa - brak trakcji.

Torowiska zlikwidowane

• mijanka końcowa na ulicy Krzywoustego przy Rondzie Rataje,
• ul. Garbary (pozostały elementy trakcji),
• ul. Zielona,
• ul. Chwaliszewo,
• plac Bernardyński,
• Stary Rynek,
• ul. Paderewskiego,
• ul. Wroniecka,
• ul. Wielka,
• ul. Wodna,
• ul. Wrocławska,
• Droga Dębińska,
• ul. Polna,
• ul. Wojska Polskiego,
• bocznice na PST przy przystankach Słowiańska oraz Kurpińskiego.

Skrzyżowania z torami kolejowymi

• Trasa Kórnicka (zlikwidowane w roku 1991),
• ul. Warszawska (zlikwidowane),
• ul. Starołęcka (zlikwidowane),
• ul. Głogowska.

Ponadto połączenie zajezdni przy ul. Fortecznej z bocznicą kolejową na Starołęce (obecnie nieużywane).

Torowiska obecnie budowane

• trasa na Franowo
• trasa do Dworca Zachodniego (PST).

Planowana rozbudowa

W Poznaniu planuje się znaczną rozbudowę sieci torowisk, choć część z propozycji nie wyszło jeszcze z fazy koncepcji:

• przedłużenie trasy tramwajowej z pętli "Ogrody" na ul. Dąbrowskiego do ul. Polskiej i budowa nowego dworca autobusowo-tramwajowego "Aleja Polska" (ulicą Nowina)
• przedłużenie trasy tramwajowej z pętli "Zawady" przez ul. Zawady i Główną do stacji kolejowej Poznań Wschód
• przedłużenie trasy tramwajowej z pętli "Dębiec" przez ul. 28 Czerwca 1956 r. do projektowanej pętli "Os.Dębina"
• przedłużenie trasy tramwajowej z pętli "Górczyn" przez ul. Głogowską na Fabianowo
• budowa trasy przez ul. Ratajczaka, pl. Cyryla Ratajskiego, ul. Solną i ul. Nowowiejskiego z dworcem autobusowo-tramwajowym "Grudzieniec" przy skrzyżowaniu ul. Pułaskiego z al. Wielkopolską
• budowa trasy do os. Kopernika w ciągu ulic Arciszewskiego i Pogodnej oraz trasy w ciągu Szpitalnej i Grochowskiej
• budowa trasy od ronda Żegrze do ul. Falistej na Starołęce
• budowa trasy tramwajowej wzdłuż ul. Garbary, Szelągowskiej i Naramowickiej na Naramowice z połączeniem z istniejącą już trasą przy ul. Wilczak

Zobacz też

• Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne w Poznaniu
• Zarząd Transportu Miejskiego w Poznaniu
• Poznański Szybki Tramwaj
• Zajezdnia tramwajowa przy ul. Gajowej w Poznaniu
• Poczekalnia tramwajowa na Sołaczu
• Autobusy w Poznaniu

Linki zewnętrzne

• Strona MPK
  • Schemat sieci tramwajowej
• Strona Klubu Miłośników Pojazdów Szynowych (KMPS)
• Poznańskie tramwaje
• Poznańskie Forum Komunikacyjne
• Nawigacja w komunikacji miejskiej
• Strona o poznańskich tramwajach