Transatlantycka Centrala Radiotelegraficzna

Wnętrze budynku generatorów Transatlantyckiej Centrali Radionadawczej.

Maszty anteny Transatlantyckiej Centrali Radionadawczej.

Transatlantycka Centrala Radionadawcza to instalacja radiowa w Warszawie na styku obecnych dzielnic Bemowo i Bielany oraz w Grodzisku Mazowieckim.

Historia

Ruiny jednego z budynków radiostacji

Fragment fundamentu jednej z wież

• 1920 plany Ministerstwa Poczt i Telegrafów utworzenia ogólnopolskiej, państwowej sieci radiotelegraficznej z radiostacjami w: Grudziądzu, Krakowie, Poznaniu (zasięg europejski) i Warszawie (zasięg międzykontynentalny)
• 1922 początek budowy przez Towarzystwo Przemysłu Metalowego K. Rudzki i S-ka:
  • Stacji Odbiorczej w Grodzisku Mazowieckim
  • Stacji Nadawczej przy Forcie „Babice", na terenach między wsiami Babice Stare, Gać, Klaudyn i Wawrzyszew
• 1 października 1923 uruchomienie radiostacji
• 17 listopada 1923 uroczyste otwarcie z udziałem Prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego oraz Ministra Poczt i Telegrafów Jana Moszczyńskiego
• 1926 przejście z własnego zasilania na prąd z Elektrowni Okręgowej w Pruszkowie
• 1932 instalacja nowych lampowych nadajników produkcji Państwowych Zakładów Tele- i Radiotechnicznych
• 1933 organizacyjnie w składzie Urzędu Telekomunikacyjnego
• 1935 powstanie Urzędu Radiotelegraficznego Babice, od 1936 Urzędu Radiotelegraficznego Boernerowo
• 1938 instalacja dwóch nadajników w koszarach Fortu "Babice", dwa nowe maszty antenowe, z fortu transmitowano audycje Polskiego Radia dla Polonii
• 8 września 1939 zawieszenie nadawania
• 16 września 1939 obsadzenie radiostacji przez 3. Batalion 26. Pułku Piechoty, uzbrojony w trzy działka przeciwpancerne, oraz 5. Bateria 54. Pułku Artylerii pod dowództwem mjr. Jacka Decowskiego
• 27 września 1939 zajęcie radiostacji przez oddział z niemieckiej 19. Dywizji Piechoty
• 1939-1945 radiostacja służy Niemcom do utrzymywania łączności z okrętami podwodnymi Kriegsmarine
• jesień 1944 włączenie radiostacji do pasa umocnień Warszawy - instalacja na jednym z masztów opancerzonego stanowiska obserwacyjnego
• 16 stycznia 1945 wysadzenie przez Niemców masztów obu stacji
• po 1945 uruchomienie w Grodzisku Mazowieckim Stacji Nadawczo-Odbiorczej, działającej do 1956

Dane techniczne

Stacja Nadawcza

• Lokalizacja: Warszawa-Boernerowo, Fort "Babice" ("Radiowo"), prostopadle do obecnej ul. Radiowej 52°15′53″N 20°52′46″E
• Powierzchnia terenu: pas długości 4 km i szerokości 0,5-1,2 km
• Liczba masztów (wież): 10
• Rodzaj masztów (wież): kratownicowe stalowe, nitowane
• Wysokość masztów (wież): 126,5 m
• Nadajniki: 2 x 200 kW systemu Alexandersona (USA)
• Producent: Radio Corporation of America
• Zasilanie: własna elektrownia z silnikiem Diesla z generatorem 500 kW
• Liczba anten: 2 nadawcze typu wielo-strojonego
• Częstotliwość: 16,4 kHz i 14,29 kHz
• Znaki wywoławcze: AXL i AXO

Obok masztów (wież) wzniesiono fundamenty dla cewek i budki strażnicze z napisem 'Czuwaj' strzegące drogi idącej wzdłuż obiektu. Pomiędzy masztami (wieżami) 5 i 6 ulokowano budynki stacji. Oprócz dwóch niezależnych anten zawieszonych na masztach (wieżach), pod ziemią rozpięte było dodatkowe uziemienie.

Stacja Odbiorcza

• Lokalizacja: Grodzisk Mazowiecki, willa 'Czerwony Dwór', rejon obecnej ul. Radiowej 52°06′23″N 20°38′19″E
• Liczba masztów: 3
• Rodzaj masztów: drewniane
• Zasilanie: własna elektrownia z silnikiem Diesla z generatorem
• Liczba anten: 1 odbiorcza

Stan obecny

Maszty w Grimeton

Budynki Stacji Nadawczej zostały zniszczone, a urządzenia techniczne pocięte na złom i wywiezione. W lesie, na północny i południowy zachód od osiedla Boernerowo, znajdują się zachowane fundamenty masztów, cewek, budki strażnicze i ruiny budynków technicznych. Ocalały też bloki mieszkalne dla personelu, przebudowane około 2000 r.

W Grodzisku zachował się jedynie budynek portierni oraz zadrzewienie wzdłuż granicy parceli.

Stacja Nadawcza w Babicach miała swój bliźniaczy, zachowany obecnie odpowiednik - Radiostacja Varberg w Grimeton w Szwecji, w 2004 wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Bibliografia

• Boguszewski Przemysław, „Centrala transatlantycka”, [w:] „Spotkania z Zabytkami”, nr 4 (170), wydawcy: Towarzystwo Opieki nad Zabytkami i «Argraf» Sp. z o.o., Warszawa 2001, s. 31-33. (ISSN 0137-222X)
• Marcin Łada, Aneta Kołaczyńska. Zapomniana rocznica, Ponad 80 lat temu w Gminie Stare Babice uruchomiono jedną z największych radiostacji na świecie!. „Gazeta Babicka”. nr 11/2004. ISSN 1428-1198. [dostęp 28.06.2009]. 
• artykuł w "Świecie Radio"

Linki zewnętrzne

• Nadawcza Radiostacja Transatlantycka Babice w HamradioWiki
• GRIMETON - ett KULTURARV med GLOBAL räckvidd
• http://www.nadajnik-babice.pl/ Nadajnik Babice - śladami historii