Danina

Danina – świadczenie o charakterze przymusowym, funkcjonujące w średniowieczu, uiszczane monarsze przez poddanych.

Początki danin

Początkowo danina składana była władzom centralnym z podległego terytorium. Nosiła wtedy nazwę trybutu. Gdy zaczęto ściągać daniny z pojedynczych gospodarstw, złożenie trybutu oznaczało uznawanie poddaństwa z zajmowanego terytorium. Taki charakter miały anglosaski danegeld, trybut składany przez Słowian Awarom oraz trybut monarchów piastowskich uiszczany cesarzom I Rzeszy.

Daniny jednostkowe

Wraz ze wzmacnianiem się stosunków społecznych i relacji poddani – monarcha, trybut został zastąpiony przez daninę uiszczaną w naturze lub pieniądzach przez pojedynczych właścicieli gospodarstw (z dymu lub z radła). Daniny były podstawowymi elementami realizowania prawa książęcego.

Daniny składano do grodów, gdzie dobra z tego tytułu uzyskiwane były częściowo kierowane do tezauryzacji, częściowo do konsumpcji przez dwór monarszy, zaś częściowo redystrybuowane (np. żywność i napoje trafiały do karczm, wówczas należących wyłącznie do monarchy).

Rodzaje danin

• Danina opolna – uiszczana w postaci jednej sztuki bydła od opola
• Dań – danina z miodu
• Podworowe, podymne, poradlne – uiszczana najczęściej w nierogaciźnie (ew. nazwa dla wyjątku – powołowe) danina

Schyłek danin

W domenie monarszej daniny przybrały funkcję renty gruntowej, zaś w dobrach świeckich i kościelnych, na przestrzeni wieków od XII do XIV, daniny składane monarsze zostały stopniowo zniesione na mocy immunitetów ekonomicznych lub przekształcone w formy spłacania renty feudalnej.

Bibliografia

• Słownik historii Polski, Wiedza Powszechna, Warszawa 1969
• Juliusz Bardach, Bogusław Leśnodorski, Michał Pietrzak: Historia ustroju i prawa polskiego. Warszawa: LexisNexis, 2009, s. 91 – 92. ISBN 978-83-7620-192-4.