Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Teoria Trzech Rzymów – koncepcja historiozoficzna stworzona przez mnicha Filoteusza z Pskowa pod koniec XV wieku, głosząca, że pierwszy Rzym upadł na skutek herezji, drugi Rzym – Konstantynopol – na skutek zdrady prawdziwej wiary, trzecim Rzymem jest Moskwa, a czwartego już nie będzie. Najstarszym zachowanym dokumentem, w którym teoria trzech Rzymów została zaprezentowana jest list Filoteusza do księcia Wasyla III Rurykowicza z 1510[1].
Po upadku Rzymu (476) i wielkiej schiźmie (V-XIII wiek) chrześcijaństwo rozdzieliło się na dwa główne nurty – wschodnie i zachodnie. W oczach ówczesnych prawosławnych (chrześcijan wschodnich) chrześcijaństwo zachodnie (katolicyzm) było herezją. Głównym ośrodkiem prawosławia aż do XV wieku było Cesarstwo Wschodniorzymskie, czyli Bizancjum. Podczas soboru florenckiego (na którym zasiadali także biskupi Rusi) prawosławni biskupi bizantyńscy podporządkowali się papieżowi i zgodzili się wejść pod jurysdykcję Rzymu w zamian za pomoc papieską w walce przeciw Turkom, podczas gdy większość biskupów ruskich odmówiła na soborze posłuszeństwa papieżowi. Tym samym głównym ośrodkiem prawosławia stała się Rosja. Po wojnie z Turcją i nie udzieleniu obiecanej pomocy przez papieża, Bizancjum w 1453 upadło. Moskwa miała stać się kolejnym, nowym centrum świata, czyli "trzecim Rzymem" – czwartego miało już nie być[1].
Po upadku Konstantynopola Moskwa chciała zyskać na znaczeniu jako spadkobierczyni Bizancjum, co podkreślić miało małżeństwo Iwana III z Zofią Paleolog (1472), bratanicą ostatniego cesarza bizantyjskiego Konstantyna XI Dragazesa, a także przejęcie bizantyjskiego dwugłowego orła jako herbu państwa oraz bizantyjskiego ceremoniału dworskiego[1]. Po zawarciu małżeństwa Iwan III Srogi jako pierwszy w historii książę moskiewski przyjął w 1478 r. tytuł cara "Wszechrusi". Kolejni władcy rosyjscy kontynuowali tą tradycję, a od czasów koronacji Piotra I w 1721 roku przyjmowali tytuł imperatorów-cesarzy. Tytulatura ta jednak nie była uznawana w Rzeczypospolitej aż do 1764 roku. Z kolei sułtanowie tureccy po zdobyciu Konstantynopola sami używali tytułu cesarza rzymskiego. Car "Wszechrusi" jako spadkobierca tradycji Rzymu i Bizancjum miał pod sztandarem Cerkwi prawosławnej pokonać "heretycki" Zachód na czele z papieżem i cesarzem rzymskim narodu niemieckiego. Koncepcja ta jednak nigdy nie stała się oficjalną ideologią państwową. Używano ją natomiast często w celu wytłumaczenia ekspansywnej polityki Cesarstwa Rosyjskiego i była popularna w Rosji do 1917 r.
Riasanovsky podkreśla, że autor doktryny nie zamierzał tworzyć ideologicznej podbudowy rosyjskiej polityki zagranicznej, a jedynie dążył do podkreślenia słuszności wiary prawosławnej[2].
