Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Tuchola | |||
|
|||
| Państwo |  Polska |
||
| Województwo | kujawsko-pomorskie | ||
| Powiat | tucholski | ||
| Gmina | Tuchola gmina miejsko-wiejska |
||
| Burmistrz | Tadeusz Henryk Kowalski (kadencja 2010 – 2014) | ||
| Powierzchnia | 17,69 km² | ||
| Wysokość | 109 m n.p.m. | ||
| Ludność (2010) • liczba • gęstość |
13 886[1] 785 os./km² |
||
| Strefa numeracyjna |
+48 52 | ||
| Kod pocztowy | 89-500,89-501 | ||
| Tablice rejestracyjne | CTU | ||
|
Położenie na mapie Polski
  Tuchola
|
|||
| Na mapach: | |||
| TERC (TERYT) |
0416064 | ||
| SIMC | 0929724 | ||
|
Urząd miejski
pl. Zamkowy 189-500 Tuchola |
|||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||
 Hasło Tuchola w Wikisłowniku |
|||
| Strona internetowa | |||
Tuchola (kaszb. Tëchòlô, Tuchòlô, niem. Tuchel) to miasto borowiackie w woj. kujawsko-pomorskim, w powiecie tucholskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tuchola. Położone na Pomorzu Gdańskim, na skraju Borów Tucholskich – "stolica" Borów Tucholskich. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.
Według danych z 31 grudnia 2004 miasto liczyło 13957 mieszkańców.
Spis treści |
Dzielnice/Osiedla
Najprawdopodobniej Tuchola, pełniła pierwotnie rolę osady handlowej dla grodu kasztelańskiego w Raciążu, o czym świadczy pierwotny, owalny kształt rynku (charakterystyczny dla osad słowiańskich) sprzed pożaru 1781 roku oraz wielkość osady w momencie konsekracji kościoła w 1287 roku[2]. W XIII wieku, Tuchola zaczęła przejmować strategiczną rolę grodu w Raciążu i dotychczasowego ośrodka lokalnej władzy. Z osady o charakterze handlowym bardzo szybko przekształciła się w silne centrum terytorialne stając się siedzibą lokalnych władz.
Wg części historyków miasto założył książę gdański Sambor I gdański[3], inni wskazują Mściwoja II[4]. Pewnym jest, że to właśnie ten drugi zaprosił do Tucholi arcybiskupa gnieźnieńskiego Jakuba Świnkę celem konsekracji kościoła „ad consecrandam ecclesiam In Thuchol”[2]. Miało to miejsce 9 października 1287r[5] . W chwili wystawienia stosownego dokumentu Tuchola pojawiła się na widowni dziejowej jako jedna z większych osad w południowo-zachodniej części Pomorza Gdańskiego.
Prawdopodobnie pierwszą lokację miasta, jeszcze na prawie polskim otrzymała Tuchola już w XIII wieku. Jednak znany potwierdzony na piśmie przywilej lokacyjny dla Tucholi wystawiono w Malborku, dnia 22 lipca 1346 r. Wielki mistrz Heinrich Dusemer von Arfberg nadał miastu przywilej prawa chełmińskiego. Ówczesna Tuchola składała się z dwóch zasadniczych części, tj. miejskiej i zamkowej. Zabudowa wewnątrz miasta była głównie drewniana a do murowanych obiektów zaliczała się gotycka fara pw. Św. Bartłomieja oraz ratusz. Murowany prawie w całości był również kompleks zamkowy. Tak miasto jak i zamek otaczały mury obronne i system fos.[4]
W 1330 Tuchola stała się siedzibą komtura, który władał komturstwem o znacznym terytorium. Oprócz szerokich okolic Tucholi w granicach komturii znalazły się Brusy, Swornegacie, Leśno, Wiele, Piechowice k. Kościerzyny oraz Odry czy Łąg. Z czasów komturstwa swą nazwę wywodzi także miejscowość Wdzydze Tucholskie położona nad brzegiem J. Wdzydze[6].
Kampania wojenna 1410 roku rozpoczęta największą bitwą średniowiecznej Europy, pod Grunwaldem, znalazła swój finał w Tucholi. Po bitwie miasto i zamek poddały się bez walki Polakom i zostały obsadzone załogą pod wodzą Janusza Brzozogłowego[2]. We wrześniu Krzyżacy sprowadzili posiłki z Brandenburgii, które zajęły miasto, ale załoga zamku broniła się nadal. Tuchola była rejonem koncentracji wojsk krzyżacko-brandenburskich, przed bitwą pod Koronowem. Po przegranej bitwie Krzyżacy podstępem wymusili poddanie się zamku, wykorzystując do tego celu grupę rycerzy udających Polaków[2]. 5 listopada 1410 roku wojska polskie podeszły pod miasto od południa i zaatakowały gromadzące się w okolicach tucholskiego zamku siły krzyżackie. W wyniku ataku rozbito krzyżackie szeregi uniemożliwiając ich powtórną koncentrację, nie zdobyto jednak zamku. Jak podawał Długosz podczas tej bitwy więcej krzyżaków zginęło w wodach Jeziora Zamkowego i okolicznych bagnach niż od mieczy wojsk polskich.
Po zawarciu drugiego pokoju toruńskiego w 1466 r. Tuchola, weszła w skład polskich Prus Królewskich i stała się siedzibą powiatu, trzeciego co do wielkości w województwie pomorskim. Administracyjnie powiat objął dawne komturstwo i stał się królewszczyzną wchodząc do majątku jako tak zwane „dobra stołowe” królów polskich. W XV i XVI wieku Tuchola przechodziła okres prosperity; w 1570 roku miasto liczyło 123 domy w mieście i 73 na przedmieściach, 8 składów kupieckich i posiadało murowany kościół[2].
„Potop szwedzki” zapoczątkował upadek miasta. W 1655 miasto bez walki zajęli Szwedzi, którzy wycofali się również bez walki jesienią 1656 roku, jednak w latach 1656-1659 dochodziło do ataków szwedzkich (w sumie 5), które co prawda zostały odparte, ale znacznym zniszczeniom uległa okolica miasta jak i (wg podań ludowych) sam zamek, w którym eksplodował magazyn prochu i amunicji[7]. Ponadto w 1657 roku miasto spustoszyła zaraza, a w 1685 roku poważny pożar dopełnił dzieła zniszczenia i do połowy XVIII wieku miasto nie odbudowało zniszczeń[2].
W 1772 roku wraz z I rozbiorem Tuchola została włączona do Prus. Zlikwidowano powiat tucholski i przyłączono go do powiatu chojnickiego. Tuchola była wówczas jednym z najmniejszych miast na Pomorzu i liczyła 108 domów i 490 mieszkańców[8].
17 maja 1781 r. Jan Filip Voigt podpalił zabudowania przykościelne w celu zdobycia zgromadzonych tam kosztowności[9]. Spłonęła wówczas gotycka fara pw. Św. Bartłomieja, ratusz i większa część zabudowy miasta[3]. Planowano wówczas przeniesienie miasta do pobliskiej osady Rudzki Most (obecnie dzielnica miasta) lecz mieszkańcy postanowili pozostać na dawnym miejscu[4].
Po pożarze miasto zostało w ciagu kilku lat odbudowane[9], a następnie weszło w stadium szybkiego rozwoju. W 1804 roku Tuchola liczyła już 1251 osób oraz była liczącym się centrum wytwórstwa tkackiego. W czasie wojen napoleońskich w latach 1806/1807 miasto leżało na drodze przemarszu wojsk francuskich i kwaterowały w nim oddziały francuskie, polskie, pruskie i rosyjskie. W XIX wieku następował dalszy wzrost liczby ludności (2582 w 1865 roku, 3048 w 1903 roku), a w 1875 utworzono ponownie powiat tucholski[8]. W 1914 w Tucholi założony został niemiecki obóz jeniecki, w którym przebywali głownie jeńcy rosyjscy i rumuńscy ale także francuscy, angielscy i włoscy. Obóz ten był używany później przez Polaków jako obóz dla internowanych w Polsce żołnierzy ukraińskich, oraz radzieckich jeńców z wojny polsko-radzieckiej. W 1922 obóz został zlikwidowany, a rok później jego pozostałości rozebrano[10].
Zgodnie z ustaleniami traktatu wersalskiego Prusy Zachodnie, a co za tym idzie również Tuchola, zostały zwrócone Polsce i 29 stycznia 1920 roku do miasta wkroczyło Wojsko Polskie oraz przywrócono polską administrację. W okresie międzywojennym następował dalszy rozwój gospodarczy i ludnościowy miasta – liczba ludności wzrosła o blisko 20% i w 1938 roku Tucholę zamieszkiwało 5813 osób[11].
Od 2 września 1939 do 15 lutego 1945 miasto znajdowało się pod okupacją niemiecką, podczas której nie poniosło większych strat materialnych. Tuchola była jednak sceną masowych rozstrzeliwań ludności polskiej – w dniach 24 października – 10 listopada 1939 w Rudzkim Moście żołnierze Wehrmachtu i członkowie Selbstschutzu rozstrzelali 325 Polaków – głównie przedstawicieli lokalnej inteligencji, ziemiaństwa i działaczy niepodległościowych[11].
Pierwotny układ urbanistyczny – krzyżujące się prostopadle uliczki i duży rynek pośrodku czytelny jest do dnia dzisiejszego. Zabudowa miejska wraz z przylegającym od zachodu zamkiem komturskim wpisana została w owalny pierścień murów miejskich wzniesionych w XIV wieku. Kamienno – ceglany mur wzmocniony był 15 basztami i posiadał trzy bramy: Świecką, Chojnicką oraz Zieloną. Do zamku, który składał się z 3 części: zamku niskiego (podzamcza), zamku średniego (przedzamcza) i zamku wysokiego prowadziła brama i furta zamkowa. Na zachód od zamku zlokalizowane było zamkowe gospodarstwo „Kaltenberg” (Kałdowo). Nad miastem górowała bryła gotyckiej fary pw. Św. Bartłomieja.
W wyniku licznych wojen i wielkiego pożaru miasta w 1781 roku średniowieczna i nowożytna zabudowa uległa znacznemu zniszczeniu. Mieszkańcy rozebrali dawne budynki i mury miejskie, a materiał rozbiórkowy posłużył do wzniesienia nowych domów. Do dzisiaj zachowały się we fragmentach mury miejskie i zamkowe oraz nieliczne piwnice gotyckie.
W nazwach niektórych ulic miejscowa tradycja zachowała ich dawne znaczenie (np. Starofarna, Staromiejska, Rzeźnicka, Studzienna, Rycerska).
Obecnie na terenie Tucholi znajduje się 6 zabytków architektury[12]:
Ponadto ze starszej zabudowy zachowały się:
Burmistrzowie Tucholi od 1994 roku:
Przewodniczący Rady Miejskiej w Tucholi od 1994 roku:
Kluby Sportowe:
Przez Tucholę przebiegają następujące drogi wojewódzkie :
Niedaleko, w Świeciu nad Wisłą krzyżują się ważne drogi – 91 oraz 5.
Przez Tucholę przechodzą dwie linie kolejowe: Linia kolejowa nr 208 (Działdowo – Chojnice) oraz nieczynna linia 241 (Tuchola – Koronowo). Ze stacji kolejowej w Tucholi odjeżdżają pociągi do kilku miast w Polsce :
Miasta i gminy partnerskie:
Dwa miecze – legendarne „nagie miecze”, które Wielki Mistrz Krzyżacki Ulrich von Jungingen podarował pod Grunwaldem Królowi Polskiemu Władysławowi Jagielle pochodziły z Tucholi. Komtur Tucholski Heinrich von Schwelborn zawsze woził przed sobą dwa miecze na znak swego rzekomego męstwa. Zabrakło mu go jednak pod Grunwaldem gdzie uciekł z pola walki. Zginął haniebnie dogoniony przez pogoń i ścięty przez harcowników w miejscowości Falknowo koło Susza[13].
„Michałko” i „Potop" – swoje miejsce w historii znalazł też bohater znany jako Michałko, o którym w 1657 roku pisano: „W tym czasie Szwedów w Prusach nikt nie niepokoił z wyjątkiem pewnego Michałka, syna chłopa pruskiego, który u Szwedów najpierw służył jako żołnierz i kapral, a później więziony był w klasztorze w Pelplinie. Zorganizował on po ucieczce duży oddział chłopski, który zaczął zdobywać na Szwedach pokaźne łupy. Ponieważ znał on bardzo dobrze wszystkie drogi i ścieżki leśne, wracał zawsze bezpiecznie do Tucholi, Chojnic lub Człuchowa. Patrolował ze swymi chłopami okolice, wyrządzając wiele szkód i uprowadzając wielu Szwedów. Pojawiał się zazwyczaj nagle tam, gdzie się go najmniej spodziewano, po czym natychmiast uchodził.”
|
|||||||||||||||||
|
|||||||||||||
|
||||||||||||||
