Turbacz

Turbacz
Widok na Turbacz od południowej strony, na zdjęciu widoczne schronisko
Państwo	Polska
Pasmo	Gorce
Wysokość	1310 m n.p.m.
Wybitność	600 m
Położenie na mapie Gorców, Pienin, Beskidu Sądeckiego Turbacz
49°32′34″N 20°06′41″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Widok z Czoła Turbacza na schronisko na Turbaczu

Turbacz wiosną

Schronisko na Turbaczu

Widok na Turbacz z polany na Bukowinie Miejskiej

Turbacz (w gwarach góralskich można też się spotkać z nazwą: Trubac) – najwyższy szczyt Gorców w centralnym punkcie pasma, tworzący potężny rozróg. Góra zaliczana jest do Korony Gór Polski. Według większości źródeł ma wysokość 1310 m n.p.m. (np., ale niektóre podają 1314 m). Zbudowany jest z fliszu karpackiego. Nazwa wzniesienia ma przypuszczalnie korzenie wołoskie (por. rum. turba – "darń, torf"), Zagórzanie (górale z pn. stoków Gorców) używają też odnotowanego w austriackich księgach pomiarów gruntów miana Kluczki. Do końca XIX w. w użyciu była również nieprawidłowa nazwa Niedźwiedź, wynikająca z pomyłki austriackich kartografów.

Topografia

Z Turbacza odbiega siedem górskich grzbietów:

• Pasmo Gorca we wschodnim kierunku. Od pasma tego na Kiczorze odgałęzia się boczny grzbiet, który poprzez Przełęcz Knurowską przechodzi w długie Pasmo Lubania
• grzbiet Mostownicy i Kudłonia w północno-wschodnim kierunku
• grzbiet Turbaczyka w północnym kierunku
• grzbiet Suchego Gronia w północno-zachodnim kierunku
• grzbiet Obidowca ciągnący się na zachód do Przełęczy Sieniawskiej
• grzbiet Średniego Wierchu, również w zachodnim kierunku
• grzbiet Bukowiny Obidowskiej w południowo-zachodnim kierunku. Odgałęzia się od niego grzbiet Bukowiny Waksmundzkiej

Sam wierzchołek Turbacza znajduje się poza Gorczańskim Parkiem Narodowym, którego granica przebiega nieco po zachodniej, oraz po północnej stronie szczytu.

Historia

Góra już w XIX w. była celem turystycznych wypraw. Seweryn Goszczyński tak opisuje ją w swoim "Dzienniku Podróży do Tatrów": Widok z Turbacza na wszystkie strony przecudny, obszarem, który zajmuje i bogactwem rozmaitości. Nie miałem jeszcze w swym życiu podobnego widoku. Sam szczyt Turbacza niczym nie wyróżnia się w dużej, szczytowej kopule. Otoczony jest gęstym lasem świerkowym, przez co pozbawiony widoków i stoi na nim kamienny obelisk oraz żelazny krzyż z datami 1945–1985. Dawniej jednak wierzchołek był bezleśny i rozciągały się z niego szerokie widoki. W 1832 można było przez lunetę zobaczyć Kraków. Dla większości turystów nazwa Turbacz kojarzy się ze stojącym na rozległej polanie Wolnica (część Hali Długiej) budynkiem schroniska PTTK na Turbaczu.

Stoki Turbacza były w czasie II wojny światowej świadkiem wielu walk partyzanckich. Tutaj swoje kryjówki miały oddziały, a schronisko było ważnym miejscem kontaktowych i azylem dla ukrywających się patriotów. Najbardziej znana jest, związana ściśle z Turbaczem, postać Józefa Kurasia, ps. Orzeł, a potem ps. Ogień, legendarnego partyzanta i dowódcy walczącego najpierw przeciwko Niemcom a potem komunistom.

Turystyka

Położone pod szczytem, na wysokości 1283 m n.p.m. schronisko PTTK na Turbaczu to okazały kamienny budynek o dwóch prostopadłych skrzydłach z arkadowym wejściem i strzelistym dachem z mansardami, krytym gontem (ponad 100 miejsc noclegowych), otwarty w 1958 r.

Przed schroniskiem największy w Gorcach węzeł szlaków turystycznych (co wiąże się ze zwornikowym charakterem masywu Turbacza); z tarasu przed wejściem roztacza się piękna panorama Pienin i Tatr ponad wzniesieniami Pogórza Spisko-Gubałowskiego – od Tatr Bielskich z Hawraniem przez Tatry Wysokie z Łomnicą, Gerlachem, Wysoką i Świnicą po Tatry Zachodnie z Kasprowym Wierchem, Bystrą i Banówką.

Obok schroniska (niewielki, drewniany budynek w lesie) – otwarte w 1980 roku Muzeum Kultury i Turystyki Górskiej PTTK eksponujące dzieje turystyki w Gorcach, historię schroniska na Turbaczu, opis działalności ruchu oporu podczas II wojny światowej oraz postać Władysława Orkana.

Na Turbaczu, przy zejściu szlakiem do Nowego Targu, obok tzw. Kaplicy Papieskiej na polanie Wisielakówka, w drugą niedzielę sierpnia rokrocznie odbywa się Święto Gór, na które przybywają pieszo przez góry górale czasami z bardzo odległych zakątków. Impreza przyciąga też rzesze turystów. Przez wiele lat msza tradycyjnie była odprawiana przez pochodzącego z Łopusznej, położonej u stóp Turbacza, nieżyjącego już ks. Józefa Tischnera.

Przez Turbacz przebiega trasa maratonu rowerowego rozgrywanego corocznie w okresie letnim. Trasa prowadzi z Rabki Zdrój na Turbacz, który jest jednocześnie najwyższym punktem polskich maratonów MTB, a następnie trudnymi trasami z powrotem do Rabki.

Góra zaliczana jest do Korony Gór Polski.

Szlaki turystyki pieszej

Obok schroniska duży węzeł szlaków turystycznych:

– czerwony Główny Szlak Beskidzki przez wierzchołek Turbacza, Obidowiec, Stare Wierchy, Jaworzynę Ponicką i Maciejową do Rabki-Zdroju

– czerwony Główny Szlak Beskidzki przez Przełęcz Knurowską i Pasmo Lubania do Krościenka

– niebieski przez Bukowinę Waksmundzką do Łopusznej

– niebieski przez Czoło Turbacza, Suchy Groń do Poręby Wielkiej (Koninki)

– zielony przez Czoło Turbacza, Wierch Spalone i Turbaczyk, obok Orkanówki do Niedźwiedzia

– zielony przez Bukowinę Waksmundzką do Kowańca w Nowym Targu

– żółty przez Czoło Turbacza, Przełęcz Borek, Kudłoń i Gorc Troszacki do Lubomierza

– żółty przez Bukowinę Miejską do Kowańca w Nowym Targu

Zobacz też

• Gorczański Park Narodowy
• Czoło Turbacza

Panorama ze schroniska na Turbaczu na północna stronę