Turyn

	Turyn
Herb Turynu	Flaga Turynu
Państwo	Włochy
Region	Piemont
Prowincja	Turyn
burmistrz	Sergio Chiamparino
Powierzchnia	130 km²
Położenie	45°04''' N; 7°42''' E
Wysokość	240 m n.p.m.
Ludność (2008); • liczba ludności; • gęstość	; 910 437; 6994 os./km²
Nr kierunkowy	011
Kod pocztowy	10100
Kod ISTAT	001272
Miasta partnerskie	Bacău (Rumunia); Campo Grande (Brazylia); Chambéry (Francja ); Córdoba (Argentyna); Detroit (USA); Esch-sur-Alzette (Luksemburg); Glasgow (Wielka Brytania); Hajfa (Izrael); Kolonia (Niemcy); Liège (Belgia); Lille (Francja); Nagoja (Japonia); Quetzaltanango (Gwatemala); Rotterdam (Holandia); Salt Lake City (USA); Shenyang (Chiny); Wołgograd (Rosja); Barcelona (Hiszpania)
	Położenie na mapie kraju ; Turyn
	Strona internetowa miasta

Na mapach: 45°04′N 7°42′E / 45.067, 7.7

Turyn (wł. Torino) – miasto w północno-zachodnich Włoszech, przy ujściu rzeki Dora Riparia do rzeki Pad, na przedgórzu Alp Zachodnich. Jest stolicą prowincji Piemont. Patronem miasta jest św. Jan Chrzciciel (święto obchodzone 24 czerwca).

Turyn jest głównym ośrodkiem gospodarczo-kulturalnym północnych Włoch.

Według danych na 2008 Turyn zamieszkiwało 910 437 osób, 6994 os./km², aglomeracja liczy 2,2 mln mieszkańców.

[edytuj] Historia

Nazwa miasta może pochodzić od indoaryjskiego słowa Taur oznaczającego górę, najczęściej jednak wiązana jest z legendą o byku (łac. taurus, wł. toro), który padł pokonawszy mitycznego smoka w pobliżu pewnej neolitycznej wioski. Jej mieszkańcy postanowili nazwać się Taurini ku czci ofiary.

W I wieku p.n.e. (prawdopodobnie w 28 p.n.e.) Rzymianie utworzyli tu obóz wojskowy (Castra Taurinorum), później poświęcony Augustowi (Augusta Taurinorum). Typowo rzymska sieć dróg wciąż jest widoczna we współczesnym mieście. Turyn osiągnął wtedy liczbę około 5000 mieszkańców przebywających wewnątrz wysokich murów.

Wiosną 312 roku pod Augusta Taurinorum, obecnym Turynem, rozegrała się bitwa pomiędzy wojskami cesarza Konstantyna i uzurpatora Maksencjusza. Bitwa zakończyła się zwycięstwem cesarza i zajęciem miasta.

Od 1559 (Pokój w Cateau-Cambrésis, kończący wojny włoskie) jest stolicą Piemontu, rządzonego przez dynastię sabaudzką od XI wieku. Książęta sprawowali władzę absolutną, a system oświatowy powierzyli jednostronnym jezuitom. Od 1578 w katedrze turyńskiej przechowywany jest Całun Turyński, jedna z najważniejszych relikwii chrześcijaństwa.

Turyn, wraz z Piemontem, odegrał znaczącą rolę w procesie jednoczenia kraju. W latach 1861-65 był stolicą nowo powstałego państwa (w 1870 stolicę przeniesiono do Rzymu). Do XX wieku Turyn pozostał jednak stolicą elit i najważniejszym ośrodkiem kulturalnym w kraju (m.in. jedyny ośrodek secesji we Włoszech). Od drugiej połowy XIX wieku w mieście widoczny jest boom demograficzny, związany z rozwojem przemysłu, w tym przede wszystkim z lokalizacją zakładów Fiata.

Po drugiej wojnie światowej życie miasta skupiało się głównie wokół koncernu Fiata. Dziś rodzina właścicieli fabryki należy do najbardziej wpływowych we Włoszech. A po dawnych władcach Turynu pozostały eleganckie barokowe aleje, wyniosłe pałace, bogate kościoły i kolekcje malarstwa.

Obecnie Turyn jest stolicą i głównym ośrodkiem Piemontu i czwartym co do wielkości miastem Włoch.

[edytuj] Gospodarka

Przemysł: elektromaszynowy, farmaceutyczny, chemiczny, spożywczy, papierniczy, lotniczy

Ważny ośrodek przemysłowy z siedzibami m.in. koncernu FIAT, Pininfarina, Bertone, Sparco, Italdesign, Ghia, Fioravanti, Stola, Intesa Sanpaolo (największy bank we Włoszech), Superga, Invicta, Lavazza, Martini&Rossi, RobediKappa, Caffarel,

PKB Turynu wynosi 58 milionów dolarów amerykańskich i jest to 78. najbogatsze miasto na świecie.

Duże znaczenie dla gospodarki Turynu ma turystyka. Turyn był w 2008 roku 203. najpopularniejszym celem turystycznym na świecie i 10. we Włoszech z ponad 240 tysięcy odwiedzających turystów każdego roku.

[edytuj] Transport

Ważny węzeł transportowy (stacje kolejowe Porta Susa, Porta Nuova, Torino Dora). Miasto obsługuje port lotniczy Turyn-Caselle. Turyn posiada metro oraz dobrze rozwiniętą sieć linii tramwajowych.

[edytuj] Muzea

W Turynie mieszczą się m.in.: Muzeum Egipskie^[1], Narodowe Muzeum Automobilizmu^[2] i Muzeum Kinomatografii^[3]

[edytuj] Najważniejsze zabytki

Katedra (XV w.)
Kościół San Lorenzo
Kościół pielgrzymkowy Superga
Palazzo Reale
Palazzo Madama
Palazzo Carignano
Castello del Valentino
Mole Antonelliana
Pałac Stupinigi

[edytuj] Sport

W mieście mają siedzibę 2 znane kluby piłkarskie: Juventus i Torino FC. Największym stadionem w mieście był Stadio delle Alpi na którym swoje mecze rozgrywał Juventus. Obecnie zupełnie przebudowany nie nosi już tej nazwy. Na razie nazywa się Stadio Juventus, Torino zaś gra na Stadio Olimpico. W Turynie odbyły się Zimowe Igrzyska Olimpijskie 2006, które rozpoczęły się w piątek 10 lutego 2006, a zakończyły w niedzielę 26 lutego 2006. W 1934 roku miasto było organizatorem pierwszych w historii lekkoatletycznych mistrzostw Europy. Turyn gościł także uczestników uniwersjad: letnich w 1959 i 1970 oraz zimowej w 2007.