Twierdza Łomża – budowana od 1896 do 1914 jako ochrona terenów graniczących z Prusami Wschodnimi, przeprawy przez Narew i Łomży - ówcześnie stolicy guberni przez którą przebiegały ważne szlaki komunikacyjne.
Łomża miała stać się jednym z punktów rozległego rejonu wypadowego zawartego między liniami: Modlin-Warszawa-Dęblin; Dęblin-linia Wieprza-Płock- Włodawa i Modlin-Zegrze-Pułtusk-Różan-Ostrołęka-Łomża-Osowiec.
Projekt budowy twierdzy powstał już w roku 1887. Umocnienia były budowane jako twierdza okrężna.
Przed oficjalnym rozpoczęciem prac, już w roku 1889, wybudowano na lewym brzegu Narwi (po stronie Łomży) dwie reduty ziemne z drewnianymi schronami (Fort IV i Fort V).
W roku 1896 przystąpiono do budowy trzech fortów ziemnych na przeciwnym brzegu rzeki (po stronie Piątnicy). Były to forty I, II, III. Później rozbudowane o forty szyjowe i przeciwskarpy budowane według wzoru gen. Wieliczko z roku 1897.
Forty I, II, III tworzyły razem obwarowanie ciągłe w odległości 1,5 km od przeprawy. Prawy kraniec opierał się o moczary i bagna nadrzeczne, lewy zaś o samą rzekę.
W roku 1914 na twierdzę składały się forty:
Latem 1939 roku prawobrzeżne forty przygotowano do odparcia spodziewanego ataku wojsk niemieckich - wykopano rowy strzeleckie, ustawiono przeszkody przeciwpiechotne oraz wybudowano 12 żelbetowych schronów bojowych.
Umocnienia twierdzy były aktywnie wykorzystywane podczas walk dwa razy:
Do chwili obecnej zachowały się Forty w Piątnicy i fort nr IV przy drodze na Ostrołękę. W forcie nr III znajduje się muzeum forteczne i strzelnica sportowa. Fortem opiekuje się stowarzyszenie.
Położenie fortów:
14 września 2010 roku na terenie Fortu II twierdzy, położonego w Piątnicy, odsłonięto tablicę pamiątkową poświęconą ofiarom zbrodni katyńskiej i katastrofy polskiego Tu-154 w Smoleńsku[1].