Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Tychy | |||||
 Zabudowa Tychów Nowych – rondo Lwowskie |
|||||
|
|||||
| Państwo |  Polska |
||||
| Województwo | śląskie | ||||
| Powiat | miasto na prawach powiatu | ||||
| Aglomeracja | konurbacja górnośląska | ||||
| Założono | przed 1467[1] | ||||
| Prawa miejskie | 1951 | ||||
| Prezydent miasta | Andrzej Dziuba | ||||
| Powierzchnia | 81,72 km² | ||||
| Ludność (31.12.2010) • liczba • gęstość |
129 386 ▼[2] 1 584,1 os./km² |
||||
| Strefa numeracyjna |
(+48) 32 | ||||
| Kod pocztowy | 43-100 do 43-135 | ||||
| Tablice rejestracyjne | ST | ||||
|
Położenie na mapie Polski
  Tychy
|
|||||
| Na mapach: | |||||
| TERC (TERYT) |
2477011 | ||||
| SIMC | 0944534 | ||||
| Hasło promocyjne: Tychy. Dobre miejsce. | |||||
|
Urząd miejski
al. Niepodległości 4943-100 Tychy |
|||||
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|||||
 Hasło Tychy w Wikisłowniku |
|||||
| Strona internetowa | |||||
Tychy (wymowa (niem. Tichau[3]) – miasto na prawach powiatu na południu Polski, w województwie śląskim, położone w południowej części Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP). Jest jednym z ośrodków centralnych konurbacji górnośląskiej.
Tychy zajmują 26. pozycję pod względem liczby ludności w Polsce i 46. pod względem powierzchni.
Poniżej znajduje się lista dzielnic miasta wraz z podanym w nawiasie ulokowanie na terenie miasta:
Śródmieście podzielone jest na 23 osiedla:
Tychy należą do większych miast województwa śląskiego (129 449 mieszkańców w dniu 30 XII 2009)[4]. Położone są w jego południowej części na wysokości poniżej 300 m n.p.m., na pograniczu Kotliny Oświęcimskiej i Wyżyny Śląskiej. Miasto leży w obrębie megaregionu Karpackiego, prowincji Karpaty Zachodnie z Podkarpaciem Zachodnim i Północnym, obejmując m.in. fragment Kotliny Oświęcimskiej.
Usytuowane są przy skrzyżowaniu tras międzynarodowych Warszawa–Wiedeń (w Tychach jest to ul. Beskidzka / DK 1) i krajowej Opole-Kraków (ul. Mikołowska i Oświęcimska / DK 44). Miasto położone jest w odległości 40 km w linii prostej na południe od portu lotniczego w Pyrzowicach i 50 km na zachód od portu lotniczego Kraków-Balice, 80 km na północny wschód od portu lotniczego w Ostrawie (Czechy), ok. 30 km na północny wschód od granicy czeskiej oraz ok. 50 km na północ od granicy słowackiej. W odległości 12 km od Tychów przechodzi autostrada A4.
W odległości około 25 km od Tychów znajdują się następujące pasma górskie: Beskid Śląski i Beskid Żywiecki. Odległość ok. 30-45 km od niektórych beskidzkich kurortów jak np. Szczyrk, Żywiec czy Wisła oraz 38 km od największego beskidzkiego miasta Bielska-Białej sprawia, że Tychy są dobrym miejscem wypadowym w góry. W pogodne dni z obszaru miasta widać panoramę Beskidu Śląskiego, Małego i Żywieckiego – z największą górą całego pasma Beskidów – Babią Górą (1725 m n.p.m.) oraz na samym wschodzie horyzontu Beskidu Makowskiego.
Od południa, wschodu i zachodu miasto otaczają Lasy Pszczyńskie będące pozostałością dawnej Puszczy Pszczyńskiej, a na północ od miasta znajdują się Lasy Katowicko-Murckowskie, będące fragmentem południowej części Leśnego Pasa Ochronnego GOP.
Tychy leżą w dorzeczu Wisły, w zlewni Wisła Mała.
Obszar, na którym leżą Tychy występuje w regionie klimatycznym małopolskim. Charakteryzuje się on mikroklimatem wyżynnym z dużym wpływem pobliskich gór – dla miasta jest to pasmo Beskidu Śląskiego i Żywieckiego.
Średnioroczna temperatura powietrza wynosi +7,7 °C zaś roczne opady wnoszą 800 mm. Średnia temperatura lipca wynosi 17,5 °C zaś stycznia -3,7 °C [5]
Charakterystycznym zjawiskiem występującym w Tychach są wiatry wiejące niemal codziennie, stąd Tychy są określane często mianem miasta przeciągów. Wpływa na to m.in. położenie Tychów tzn. "u podnóża gór" oraz Brama Morawska. Charakterystycznym zjawiskiem są też liczne burze oraz duża i nierzadko nagła zmienność pogody na tym obszarze. Do Tychów docierają również silne wiatry halne z pobliskich Beskidów, które wieją najczęściej w okresach jesiennym i wiosennym. Oczywiście nie są one tak silne jak w Beskidach, czy chociaż w Bielsku-Białej ale mogą osiągać nawet 30-32 m/s tj. ok. 120 km/h, jednak takie prędkości w Tychach osiąga stosunkowo rzadko[potrzebne źródło].
Śnieg i śnieg z deszczem w Tychach pada czasami już pod koniec września jak np. w 1995 r. kiedy to miejscami śnieg pokrył zieleń. Utrzymywanie się pokrywy śnieżnej w kwietniu to nic dziwnego. Może ona sięgać nawet do 50 cm jak to miało miejsce 1996 r. Także zimowa sceneria podczas Świąt Wielkanocy zdarza się dosyć często. Zdarzały się lata jak np. w roku 1985 kiedy śnieg spadł 1 maja oraz całkiem niedawno bo 23 i 24 maja 2004 roku kiedy to wystąpiły opady krupy śnieżnej i śniegu z deszczem przy temperaturze +3 i +4 stopnia w dzień i ok. +2 °C w nocy[potrzebne źródło].
W granicach miasta znajduje się około 150 ha zorganizowanej zieleni (oprócz zieleni na terenach administrowanych przez spółdzielnie mieszkaniowe i MZBM). Parki zajmują 42,2 ha a skwery 32,5 ha[6]. Pozostałe tereny to tereny przyuliczne.
Parki i skwery na terenie miasta miasta[6]:
Obszary leśne na terenie miasta zajmują 2252 ha[6]. Ważnym elementem pasm ekologicznych są również ogrody działkowe. Tychy otoczone są też dużymi kompleksami lasów, głównie Leśnym pasem ochronnym GOP-u i pozostałościami po Puszczy Pszczyńskiej.
Tychy należą do miast o największej liczbie i powierzchni parków w Polsce – 9. miejsce.[potrzebne źródło]
| Powierzchnia parków spacerowo-wypoczynkowych (ha)[potrzebne źródło] | ||
| 1. | Warszawa | 946 |
| 2. | Bydgoszcz | 874 |
| 3. | Wrocław | 789 |
| 4. | Chorzów | 618 |
| 5. | Łódź | 608 |
| 6. | Katowice | 526 |
| 7. | Poznań | 450 |
| 8. | Kraków | 358 |
| 9. | Tychy | 227 |
| 10. | Sosnowiec | 206 |
Również powierzchnia parków i zieleńców na mieszkańca stawia Tychy w czołówce krajowej. Tak dobre wyniki – 2. miejsce w Polsce – Tychy zawdzięczają posiadaniu kilku parków miejskich.[potrzebne źródło]
| Powierzchnia parków spacerowo-wypoczynkowych, zieleńców i terenów zieleni osiedlowej na 1 mieszkańca (m²)[potrzebne źródło] | ||
| 1. | Chorzów | 70,9 |
| 2. | Tychy | 38,0 |
| 3. | Bydgoszcz | 36,5 |
| 4. | Gorzów Wielkopolski | 33,7 |
| 5. | Katowice | 32,6 |
| 6. | Sosnowiec | 32,1 |
| 7. | Dąbrowa Górnicza | 31,9 |
| 8. | Grudziądz | 29,1 |
| 9. | Olsztyn | 26,6 |
| 10. | Gliwice | 26,4 |
Ludność Tychów i jej rozwój demograficzny ma ścisły związek z wcielaniem okolicznych miejscowości oraz rozbudową miasta. W 1975 r. liczba ludności miasta przekroczyła 135 tys. W tym dniu włączono do Tychów: Bieruń, Imielin, Lędziny, gminę Kobiór i gminę Wyry. Dwa lata później włączono gminę Bojszowy, odłączono Imielin. W 1991 r. odłączono Bieruń, Lędziny, gminę Bojszowy, gminę Kobiór i gminę Wyry. Największą populację Tychy odnotowały w 1990 r. – 191 723 mieszkańców.
Najstarsza wzmianka źródłowa o Tychach pochodzi z 1467 r. - Tichi(cichy), w 1527 r. w kontekście polskim - w Tyssech = w Tyszech, w 1845 r. Tychów jak Kraków (gdyż niemieckie Tichau). Nazwa dzierżawcza od imienia Tych (zdrobnienie od Tymoteusz, podobnie jak Zych od Zygmunt) stąd nazwa rodowa Tychy. Mniej prawdopodobną byłaby etymologia od niemieckiego Teich=staw, z późniejszym spolszczeniem na Tych(y)[8].
Pierwsza wzmianka o Tychach pochodzi z 1467 roku. Znajduje się ona w tzw. protokolarzu miasta Pszczyna, w którym zapisywano między innymi informację o wydatkach pszczyńskiej rady miejskiej. Pod datą 1467 zapisano w języku łacińskim zdanie: "Dominikowi z Tychów daliśmy 5 groszy za gonty".
Najstarsze znane ślady pobytu człowieka na terenie obecnych Tychów pochodzę jednak już ze starszej epoki kamienia (na ziemiach polskich jest to okres od ok. 310 000 do 40 000 lat temu). Dowodem średniowiecznego osadnictwa na tym obszarze jest odkryty w okresie międzywojennym, badany przez archeologów w latach sześćdziesiątych XX wieku, cmentarz na terenie Cielmic, obecnie dzielnicy Tychów.
Pierwszy drewniany kościół w Tychach wybudowano około 1500 roku. W źródłach pisanych informacja o nim pojawia się dopiero pod datą 1529. Obecnie jest to kościół pw. św. Marii Magdaleny. Z kolei z roku 1629 pochodzi pierwsza wzmianka na temat Browaru Książęcego w Tychach. Był on własnością rodów panujących na ziemi pszczyńskiej. Do nich należała również między innymi Huta Paprocka założona na początku XVIII wieku w sąsiedztwie gminy Paprocany.
W listopadzie 1868 do Tychów dotarła kolej żelazna – uruchomiono linię kolejową łączącą Czechowice-Dziedzice, Tychy i Murcki z Szopienicami. W 1887 roku uruchomiono fabrykę celulozy w Tychach-Czułowie. W 1897 roku w Tychach założono drugi browar – Browar Obywatelski.
Po zakończeniu I wojny światowej wielu mieszkańców Tychów i sąsiednich gmin brało udział w powstaniach śląskich 1919-1921. Według wielu historyków wybuch I powstania śląskiego nastąpił w Paprocanach (wówczas samodzielna gmina), w nocy z 16 na 17 sierpnia 1919 roku. W 1922 roku po plebiscycie i III powstaniu śląskim Tychy weszły w skład państwa polskiego ( 83,5% głosów za przyłączeniem do Polski). Naczelnikiem gminy Tychy został wybrany Jan Wieczorek. W 1934 roku Tychy uchwałą Śląskiej Rady Wojewódzkiej z dnia 20 listopada 1933 roku stały się gminą wiejską na prawach miejskich.
W latach II wojny światowej Tychy wraz z polską częścią Górnego Śląska przyłączono do Rzeszy Niemieckiej. W miejscowości od 1942 roku funkcjonował jeden z sieci obozów koncentracyjnych administrowany przez Hauptamt Volksdeutsche Mittelstelle przeznaczonych dla Polaków na Śląsku - Polenlager Tichau.[9] Dnia 28 stycznia 1945 roku Armia Czerwona wkroczyła do Tychów.
W latach 1945-54 siedziba wiejskiej gminy Tychy. 4 października 1950 roku Prezydium Rządu przyjęło uchwałę o rozbudowie Tychów. Miesiąc później, dnia 8 listopada, Prezes Rady Ministrów wydał rozporządzenie w sprawie nadania gminie Tychy ustroju miejskiego z dniem 1 stycznia 1951 roku. W granice miasta włączono Paprocany i Wilkowyje. Rozpoczęła się budowa miasta Nowe Tychy, które spełniać miało rolę miasta-sypialni dla Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego. Pierwsze wybudowane osiedle mieszkaniowe zostało oznaczone literą A. Następne osiedla mieszkaniowe nazywane były według kolejnych liter alfabetu. Autorem projektu osiedla A był Tadeusz Teodorowicz-Todorowski. Generalnymi projektantami miasta Nowe Tychy byli architekci Hanna Adamczewska-Wejchert i Kazimierz Wejchert.
W 1973 roku do Tychów przyłączono gromady Cielmice, Jaroszowice, Urbanowice, część Bierunia Starego. W 1975 roku w granice miasta włączono Bieruń, Lędziny, Imielin, Wyry, Gostyń, Chełm Śląski. W 1977 roku wyłączono z Tychów gminy Imielin, Chełm Śląski i część Kopciowic. W 1991 roku doszło do podziału wielkich Tychów, z granic miasta wyłączono pięć gmin: Bieruń, Bojszowy, Kobiór, Lędziny i Wyry.
W 1997 roku w Tychach utworzono Podstrefę Tyską Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej. W tym samym roku otwarto w Tychach Wyższą Szkołę Zarządzania i Nauk Społecznych. W listopadzie 2004 roku zostało otwarte Tyskie Muzeum Piwowarstwa, w kwietniu 2005 roku – Muzeum Miejskie w Tychach[10][11].
| Miasto | Państwo | Rok rozpoczęcia |
|---|---|---|
| Cassino |  Włochy |
1977 |
| Berlin Marzahn-Hellersdorf |  Niemcy |
1992 |
| Huddinge |  Szwecja |
2002 |
| Miasto | Państwo | Rok rozpoczęcia |
|---|---|---|
| Roubaix |  Francja |
1995 |
| Milton Keynes |  Wielka Brytania |
1995 |
| Tuttlingen | Niemcy |
1997 |
| Dacorum | Wielka Brytania |
1999 |
| Kijów-Podole |  Ukraina |
2000 |
Osiedle to jest modelowym przykładem architektury socrealistycznej w Polsce. Zaprojektowane przez Tadeusza Teodorowicza-Todorowskiego na początku lat 50 XX wieku jako pierwsze osiedle Nowych Tychów. Przez osiedle przechodzą dwie osie kompozycyjne: wschód-zachód, którą stanowi ul. Arkadowa oraz północ-południe. Krzyżują się one na placu św. Anny, który jest punktem centralnym osiedla, znajdują się tu: biblioteka, poczta, lokale handlowe i usługowe oraz budynek dawnego Domu Kultury „Górnik”, gdzie karierę zaczynał legendarny wokalista grupy Dżem, Rysiek Riedel. Osiedle nie imponuje skalą wykonania, natomiast w wielu miejscach: na gzymsach, portalach, elewacjach czy kolumnadach można znaleźć ciekawe elementy architektury socrealistycznej, jak: posągi, płaskorzeźby, gmerki, sgraffito czy malowidła ścienne. Przedstawiają one przede wszystkim zwykłych ludzi pracy: górnika, budowlańca, matkę z dzieckiem (na żłobku), mężczyznę z kontrabasem (na domu kultury) oraz najsłynniejszą robotnicę z kielnią przy wejściu do centralnego placu. Obecnie osiedle jest zaniedbane, a planowana modernizacja ma być rozpoczęta w 2011 r.[12]. Osiedle nie jest wpisane do rejestru zabytków, ale miasto samo uznało go za zespół podlegający ochronie[12].
Prasa:
Według rejestru zabytków KOBiDZ[15] na listę zabytków wpisane są obiekty:
Działalność sportową i rekreacyjną prowadzi Zespół ds. Sportu i Organizacji Imprez, w skład którego wchodzą m.in. Miejski Ośrodek Sportów Młodzieżowych, Dział Organizacji Imprez, Osiedlowe Centra Sportowe. Ośrodek finansowany jest w całości ze środków budżetu miasta. MOSiR Tychy zarządza obiektami:
W końcu stycznia 2011 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w Tychach obejmowała ok. 4,0 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 6,2% do aktywnych zawodowo[18].
Miasto znane jest z browaru – Tyskie Browary Książęce, które obecnie wchodzą w skład Kompanii Piwowarskiej SA. Jest to najstarszy nieprzerwanie działający browar w Polsce. Na terenie browarni istnieje również Tyskie Muzeum Piwowarstwa.
W Tychach znajdują się zakłady motoryzacyjne koncernu FIAT, w których produkuje się najwięcej samochodów w Polsce. Tyska fabryka FIAT-a ma wyłączność na produkcję Fiata Panda na całą Europę, poza tym na terenie fabryki produkowany jest nowy model Forda wykorzystany w filmie o Jamesie Bondzie.[potrzebne źródło]
W mieście znajduje się podstrefa Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej.
Przez miasto przebiegają trasy:
W odległości 12-15 km na północ od miasta biegnie autostrada A4 ze Zgorzelca (granica polsko - niemiecka) przez Wrocław, Katowice do Krakowa, a w przyszłości trasa pobiegnie przez Rzeszów do granicy z Ukrainą. Oprócz tego w odległości ok. 20 km na zachód od Tychów biegnie autostrada A1, dzięki czemu Tychy mają dogodną komunikację z Europą.
W Tychach znajdują się następujące ronda:
| Lp | Skrzyżowanie ulic | Nazwa ronda | Rok powstania ronda |
|---|---|---|---|
| 1 | al. marsz. J. Piłsudskiego – ul. Armii Krajowej | Paprocańskie | 1993 |
| 2 | al. Bielska – ul. Żwakowska – al. Jana Pawła II | Polonia | 1996 |
| 3 | al. Bielska – Jaśkowicka – al. marsz. J. Piłsudskiego | Skałka | 1997 |
| 4 | al. marsz. J. Piłsudskiego – ul. R. Dmowskiego | Lwowskie | 1997 |
| 5 | ul. R. Dmowskiego – ul. S. Grota-Roweckiego – al. Jana Pawła II | Cassino | 1997 |
| 6 | al. Jana Pawła II – ul. Armii Krajowej – ul. Paprocańska – ul. Wyszyńskiego | Olimpijskie | 1999 |
| 7 | ul. Towarowa | Strefowe | 2000 |
| 8 | ul. Żwakowska – ul. Harcerska | Sublańskie | 2001 |
| 9 | ul. Jaśkowicka – ul. Stoczniowców 70 | Żwakowskie | 2002 |
| 10 | ul. gen. W. Sikorskiego – ul. Armii Krajowej | Zesłańców Sybiru | 2005 |
| 11 | ul. Harcerska – ul. Stoczniowców 70 | bez nazwy | 2007 |
| 12 | ul. Stoczniowców 70 – ul. Żwakowska – ul. Glińczańska – ul. Borowa | bez nazwy | 2010 |
| 13 | ul. Towarowa - ul.Serdeczna - ul.Przemysłowa | bez nazwy | 2011 |
| 14 | ul. Jaroszowicka - ul.Wspólna | bez nazwy | 2011 |
W dzielnicy Stare Tychy znajduje się dworzec kolejowy, skąd istnieją bezpośrednie połączenia kolejowe m.in. do takich miast jak Warszawa, Gdynia, Kielce, Ostrava, Wiedeń, Łódź, Wisła, Częstochowa, Zwardoń, Białystok, Katowice czy Bielsko-Biała.
Szybka Kolej Regionalna – została otwarta 14 grudnia 2008 r. Ułatwia ona dojazd do sąsiadujących z Tychami Katowicami i Sosnowcem. Do użytku zostały oddane dwie stacje – Tychy Miasto i Tychy Zachodnie. Stacje znajdują się w wykopie, przebiegającym przez miasto. Podróż z przystanku Tychy Miasto do głównego dworca w Katowicach zajmuje 24 minuty. Do 2012 zostaną wybudowane dwie nowe stacje Tychy Lodowisko i Tychy Bielska. Bilet jest zintegrowany z MZK Tychy (autobusowo-trolejbusowo-pociągowy), obowiązuje odrębna taryfa biletowa.
Miejski Zarząd Komunikacji w Tychach (MZK Tychy) – organizator komunikacji miejskiej z Tychów. Działalność MZK Tychy jest prowadzona głównie na terenie miasta Tychy oraz na terenie sąsiednich gmin. Obsługuje 35 linii zwykłych, 2 pośpieszne, 5 trolejbusowych, 10 mikrobusowych i jedną szkolną.W Tychach obowiązuje taryfa czasowa, dostępne są bilety 20-, 40-, i 90-minutowe, dobowe, tygodniowe, miesięczne i kwartalne[19]Głównymi przewoźnikami są PKM Tychy, Tyskie Linie Trolejbusowe oraz firma Meteor Jaworzno. Pozostali przewoźnicy obsługują linie mikrobusowe.
Trolejbusy w Tychach – to jeden z elementów komunikacji miejskiej (ok. 40 km trakcji), występujący obok tradycyjnej komunikacji autobusowej. W Tychach jest pięć linii trolejbusowych (A, B, C, D, E). Trolejbusy w liczbie 23 szt.(w tym 6 niskopodłogowych) są zbudowane na bazie autobusów marki Jelcz oraz Solaris.
Przedsiębiorstwo Komunikacji Miejskiej w Tychach – Tabor to 74 autobusy, z czego blisko 90 procent to pojazdy niskopodłogowe. Do 2012 roku przedsiębiorstwo planuje wycofać wszystkie pojazdy wysokopodłogowe .Trzon taboru stanowią autobusy marki Solaris i Volvo.
Tychy mają dobre połączenie drogowe z lotniskiem w Pyrzowicach. Dojazd za pomocą drogi ekspresowej S1.
Wojskowa Komenda Uzupełnień w Tychach jest jednostką administracji wojskowej w Polsce zajmującą się administracją rezerw osobowych. Tyskie WKU pełni rolę organu wykonawczego Ministra Obrony Narodowej i jest podporządkowana bezpośrednio szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Katowicach. Odpowiada za realizowanie problematyki obronnej i administracji wojskowej w ramach administrowanego terenu. Jako główne zadania, to przede wszystkim zadania z zakresu zapewnienia mobilizacyjnego rozwinięcia jednostek wojskowych, a co za tym idzie to: współdziałanie ze starostwami powiatowymi w zakresie polityki obronnej państwa, współdziałanie z obroną cywilną, powoływanie żołnierzy rezerwy do czynnej (kontraktowej) służby wojskowej, wnioskowanie o mianowanie na wyższe stopnie wojskowe żołnierzy rezerwy, rekrutacja kandydatów do szkół wojskowych, ewidencja wojskowa osób podlegających powszechnemu obowiązkowi obrony i wreszcie kreowanie pozytywnego wizerunku Wojska Polskiego. Tyska Wojskowa Komenda Uzupełnień prócz świadczeń na rzecz obrony również współpracuje z innymi organami i podmiotami w sprawach związanych z nie tylko obronnością państwa. Prowadzi liczne spotkania z dziećmi i młodzieżą szkół znajdujących się na terenie jej działania. Za swoją działalności służbową Komenda była wielokrotnie wyróżniana. Zajmowała również czołowe lokaty we współzawodnictwie wojskowym.
Komendanci WKU Tychy:
Tychy są miastem na prawach powiatu. Mieszkańcy wybierają do Rady Miasta Tychy 25 radnych[20]. Organem wykonawczym samorządu jest prezydent miasta, którym obecnie jest Andrzej Dziuba.
Miasto jest członkiem Górnośląskiego Związku Metropolitalnego, Śląskiego Związku Gmin i Powiatów i Związku Miast Polskich.
Zasady przyznawania honorowego obywatelstwa określa uchwała Rady Miasta Tychy nr 0150/XXVI/509/04 z dnia 28 października 2004 r.
Lista osób urodzonych w Tychach, które mają biogram na stronach Wikipedii:
|
|||||||
|
||||||||||
|
||||||||||
|
|||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||
