Użyteczność (informatyka)

Użyteczność (ang. usability) – własność produktów decydująca o ich jakości użytkowej. Pojęcie to odnoszone jest najczęściej do interaktywnych urządzeń, aplikacji oraz stron internetowych (jako web usability).

Definicje

Norma ISO 9241 z 1998 definiuje użyteczność jako miarę wydajności, efektywności i satysfakcji użytkownika z jaką dany produkt może być używany dla osiągnięcia danych celów przez danych użytkowników w danym kontekście.

Jakob Nielsen zdefiniował usability jako zbiór 5 elementów:

• nauczalność (learnability) - jak łatwo jest wykonać proste zadania przy pierwszym kontakcie z produktem
• efektywność (efficiency) - jak szybko korzystają z produktu użytkownicy, którzy już go znają
• zapamiętywalność (memorability) - łatwość przypomnienia sobie korzystania z produktu po dłuższej przerwie
• błędy - jak często są popełniane i jak łatwo użytkownicy mogą się z nich wydobyć
• satysfakcja - jak bardzo produkt przyjemny jest w korzystaniu.

Sama użyteczność bywa używana wymiennie z user experience (UX), jednak w odróżnieniu od UX obejmuje ona tylko tę część kontaktu z produktem, dotyczącą bezpośredniego korzystania z niego.

Problemy z terminologią polską

Tłumaczenia niektórych pozycji anglojęzycznych używają w znaczeniu usability słowa "funkcjonalność" Termin "użyteczność" wynika z chęci upodobnienia terminów polskich do angielskich, choć jest też tłumaczeniem innego angielskiego słowa utility. "Funkcjonalność" bywa jednak rozumiana jako określenie ilości funkcji, opcji czy możliwości danego programu/strony WWW, a "użyteczność" jako łatwość korzystania z tychże funkcji.

Pojawiały się też propozycje tłumaczenia określenia usability jako używalność, co pozwoliłoby to zarówno na zgodność z angielskim nazewnictwem jak i zachowanie terminu zgodnego polskim rozumieniem tego słowa.

Zobacz też

• Architektura informacji
• Dostępność (WWW)
• Interakcja człowiek-komputer
• Projektowanie zorientowane na użytkownika
• User experience
• Projektowanie interakcji

Bibliografia

1. „Designing Web Usability: The Practice of Simplicity” J. Nielsen (polskie wydanie: „Projektowanie funkcjonalnych serwisów internetowych”)
2. „Don’t make me think” S. Krug (polskie wydanie: „Nie każ mi myśleć!”)
3. "Site-Seeing: A Visual Approach to Web Usability" Luke Wroblewski
4. "The Usability Engineering Lifecycle: A Practitioner's Handbook for User Interface Design" Deborah J. Mayhew
5. "User-Centered Web Development" Jonathan Lazar
6. "Web Site Usability: A Designer's Guide" Jared M. Spool