Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
| USS „Essex” | |
 USS „Essex” w lipcu 1862, w ostatecznej postaci |
|
| Historia | |
| Stocznia | Page & Bacon, New Albany |
| Wodowanie | 1856 |
 Stany Zjednoczone |
|
| Nazwa | New Era |
| Wejście do służby | 1856 |
| Wycofanie ze służby | 20 września 1861 |
| US Navy |
|
| Nazwa | USS Essex |
| Wejście do służby | 15 października 1861 |
| Wycofanie ze służby | 20 lipca 1865 |
| Los okrętu | sprzedany 29 listopada 1865 |
| Dane taktyczno-techniczne | |
| Wyporność | 355 do 1000 t |
| Długość | 48,5 do 62,5 m[a] |
| Szerokość | 14,3 do 18,3 m[b] |
| Zanurzenie | 2 m (6⅛')[1] |
| Prędkość | 5,5 węzłów[1] |
| Załoga | 134[1] |
| Napęd | |
| 2 poziome maszyny parowe, centralne koło łopatkowe | |
| Uzbrojenie | |
| 8 dział (szczegóły w tekście) | |
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
USS Essex, początkowo New Era – amerykańska rzeczna kanonierka pancerna floty Unii z okresu wojny secesyjnej, powstała z przebudowy statku cywilnego. W służbie od 1861 roku, walczyła na rzece Missisipi i jej dopływach od początku kampanii na tej rzece do końca wojny, po której została wycofana ze służby. Nazwę tę, pochodzącą od miejscowości i hrabstwa w stanie Massachusetts[2], nosiły także inne okręty.
Spis treści |
„Essex” był jednym z pierwszych okrętów rzecznych Unii, zbudowanych na potrzeby walk na Missisipi. Powstał z przebudowy drewnianego promu rzecznego „New Era”, zbudowanego dla Wiggins Ferry Company z Saint Louis w 1856 roku przez Page & Bacon z New Albany (Indiana) i zakupionego przez Departament Wojny Stanów Zjednoczonych 20 września 1861 w celu przeróbki na okręt[3]. Napędzany był centralnym kołem łopatkowym umieszczonym w tylnej części nadbudówki i jako prom, miał odkrytą przestrzeń ładunkową przed i po bokach nadbudówki, a także za kołem łopatkowym, co sprzyjało łatwemu ustawieniu tam dział. Koło łopatkowe było napędzane przez dwie poziome maszyny parowe[1]. Jego wymiary początkowo wynosiły 159 x 47 stóp (48,5 m długości i 14,3 m szerokości[4]) i wyporność 355 ton[5].
Początkowo okręt został przebudowany na kanonierkę typu timberclad, z nachylonymi osłonami z grubej warstwy drewna dookoła pokładu, grubości przynajmniej 30 cm, o wysokości dochodzącej do 2 m w miejscach pomiędzy dziewięcioma strzelnicami dział[4]. Pokłady: dziobowy i rufowy, z ustawionymi na nich działami, były odkryte od góry. Po bokach, osłony były wyższe i łączyły się pod kątem z nadbudówką, której górne piętro, z kabinami, pozostawało nie chronione. Uzbrojenie początkowo stanowiły trzy gładkolufowe 9-calowe działa Dahlgrena (kalibru 229 mm)[4]. 15 października 1861 wszedł do służby pod niezmienioną nazwą „New Era”[1].
Wkrótce, w grudniu 1861 przebudowano okręt na kanonierkę częściowo opancerzoną, w zakładach Jamesa B. Eadsa w Carondelet (obecnie część Saint Louis)[3], budujących w tym samym czasie serię kanonierek pancernych typu „City”. Dziobową i rufową baterię dział nakryto pokładem, łączącym się z górnymi brzegami drewnianych osłon. Powstałą w ten sposób dziobową kazamatę pokryto płytami żelaznymi, chociaż najwyraźniej nie do pełnej wysokości, być może płytami grubości 3/4 cala (19 mm) pokryto też boki[5]. Kabiny na górze w dalszym ciągu nie były chronione. Zmieniono przy tym nazwę okrętu na ostateczną „Essex”[5]. Po uszkodzeniu w bitwie o Fort Henry w lutym 1862, gdzie pocisk przebił przednią kazamatę ponad pancerzem, „Essex” został po raz trzeci przebudowany, tym razem gruntownie, z inicjatywy dowódcy Williama Portera[5].
Podczas ostatecznej przebudowy między lutym a czerwcem 1862, cała część nadwodna została nakryta kazamatą o pochyłych ścianach, podobną do kanonierek rzecznych typu City. Kazamata „Essexa” była jednak unikalna spośród amerykańskich okrętów rzecznych przez to, że obejmowała dwie kondygnacje i miała wysokość ponad 17 stóp (5,2 m )[5]. Dolne piętro stanowił pokład bateryjny, z ustawionymi na nim działami, a na górnym były kwatery oficerów i magazyny. Z przodu osłonę stanowiło 76 cm drewna (30 cali), pokryte 45 mm (1¾-calowymi) płytami żelaznymi. Ściany kazamaty były wykonane z 40 cm drewna (16 cali) drewna, pokrytego 19 mm żelaza (¾ cala)[5]. Między warstwą drewna a żelaza była 25-milimetrowa (1-calowa) warstwa gumy, mająca w założeniu amortyzować uderzenia[5]. Sterówka była nakryta charakterystyczną dla tego okrętu żelazną kopułą grubości 45 mm (1¾ cala)[5]. Cytowane dane pochodzą z najbardziej szczegółowego źródła, lecz w publikacjach spotykane są także inne dane odnośnie opancerzenia (np. z płyt żelaznych grubości 25-76 mm[1]) lub rozmiarów okrętu, czemu sprzyjał brak oficjalnych planów i kolejne przebudowy jednostki.
Podczas ostatniej modernizacji wzmocniono także dziób, wypełniając go drewnem w celu przystosowania go do taranowania. Znacząco wzrosły wymiary okrętu, do 62,5 m długości i 18,3 m szerokości (205 na 60 stóp) oraz ponad dwukrotnie zwiększyła się jego wyporność, do 1000 ton[5]. Na skutek większej wyporności, główny pokład (wewnątrz kazamaty) znajdował się zaledwie 7 cm nad poziomem wody[6]. Poszerzone boki kadłuba ochraniały w pewnym stopniu przed taranowaniem (według relacji dowódcy, boczne sponsons w tym celu istniały jednak już w czasie walk w lutym 1862)[5]. Zamontowano także mocniejsze kotły i maszyny parowe i być może większe koło łopatkowe, co sugeruje jego osłona wystająca ponad wysoką kazamatę; ponadto zmieniono pozycję kotłów, co stało się widoczne po dwóch nowych wysokich kominach obok siebie, w przedniej części okrętu[5]. Według niektórych źródeł, okręt miał cztery kotły i maszyny o średnicy cylindrów 23 cali (58 cm)[5]. Na kominach przebudowany „Essex” nosił z przodu litery identyfikacyjne „S” i „X”. Przebudowa kosztowała ponad 50 tysięcy dolarów[5].
Uzbrojenie składało się z dział ustawionych w kazamacie i strzelających przez wycięte w niej strzelnice. Jego skład zmieniał się z czasem. We wrześniu 1862 uzbrojenie składało się z 8 dział: dwóch dział gwintowanych 50-funtowych, działa 32-funtowego, działa 24-funtowego, 1 10-calowego działa Dahlgrena (254 mm) i trzech dział 9-calowych Dahlgrena (229 mm)[6]. W 1864 okręt przenosił wyjątkowo ciężkie uzbrojenie z dwóch 100-funtowych dział gwintowanych Parrota i sześciu dział 9-calowych Dahlgrena[6]. W przedniej ścianie kazamaty były strzelnice dla trzech dział, a w zaokrąglonej tylnej części jedno działo mogło strzelać przez trzy strzelnice, na różne strony[6]. Pozostałe działa były w strzelnicach burtowych. W publikacjach spotyka się również inne dane odnośnie uzbrojenia[c].
„Essex” był intensywnie używany podczas całej kampanii na Missisipi, odnosząc kilkakrotnie uszkodzenia. Jego pierwszym i najbardziej znanym dowódcą, do września 1862, był kmdr. por. (Commander) William Porter „Wild Bill” (brat admirała Davida Portera)[1]. Okręt wszedł w skład Zachodniej Flotylli Kanonierek, należącej początkowo do Armii USA (wojsk lądowych). Jeszcze jako „New Era” działał w październiku na Missisipi i jej dopływie Ohio, a od 30 października do połowy listopada 1861 brał udział w ekspedycji na opanowaną przez konfederatów rzekę Cumberland (dopływ Ohio)[2].
Już jako „Essex”, po częściowym opancerzeniu, wziął udział w krótkich potyczkach z konfederackimi kanonierkami 7 i 11 stycznia 1862 na Missisipi koło Lucas Bend w stanie Missouri, wraz z kanonierką pancerną „St. Louis”[2]. 6 lutego 1862 wziął udział w ataku na Fort Henry nad rzeką Tennessee, otwierającym działania Unii na pełną skalę w zlewisku Missisipi. Został jednak podczas tej akcji poważnie uszkodzony, gdyż po przebiciu przedniej kazamaty, trafiony został środkowy kocioł i w efekcie wybuchu zginęło dwóch członków załogi w sterówce nad pokładem bateryjnym, a 29 zostało poparzonych[7] (według innych źródeł, 11 zabitych i 23 rannych, w tym Porter[2]).
Po remoncie i ostatecznej przebudowie „Essex” uczestniczył w walkach pod Vicksburgiem, będącym centralnym punktem oporu konfederatów na rzece. 13 lipca 1862 brał udział w próbie ataku na Vicksburg[2]. 22 lipca 1862 przeszedł z taranowcem „Queen of the West” koło baterii Vicksburga, podejmując próbę zniszczenia stojącego tam okrętu pancernego CSS „Arkansas”[2]. „Essex”, próbując staranować „Arkansas”, wszedł na mieliznę, lecz zdołał ostatecznie odpłynąć w dół rzeki[8], łącząc się z eskadrą Marynarki Unii za Vicksburgiem. Ponownie uczestniczył w akcji przeciw „Arkansas” pod Baton Rouge 5 sierpnia 1862, zakończonej awarią maszyn okrętu pancernego konfederatów i jego samozatopieniem przez załogę[2].
We wrześniu „Essex” przeszedł remont w Nowym Orleanie. W tym czasie, 1 października Zachodnia Flotylla została włączona w skład Marynarki USA jako Eskadra Missisipi[2].
Od 8 maja do 8 lipca 1863 „Essex” brał udział w oblężeniu Port Hudson nad Missisipi w stanie Luizjana, zakończonego kapitulacją konfederatów[2]. 9 lipca „Essex” został uszkodzony w walce pod Donaldsonville. Mimo to, pełnił służbę patrolową na rzece do początku 1864[2].
„Essex” wziął następnie udział w początkowej fazie ekspedycji na Red River, wpływając tam z siłami floty 6 marca 1864 i uczestnicząc w zdobyciu Fort de Russy 15-16 marca. Jednakże, z powodu zbyt dużego zanurzenia, nie brał udziału w dalszej części ekspedycji i 17 kwietnia zawrócił do Vicksburga[2] (ekspedycja pozostałych sił prawie że zakończyła się utratą okrętów na płyciznach Red River). 4 maja 1864 „Essex” przebazował do Memphis, gdzie pozostał jako jednostka strażnicza do końca wojny. 27 kwietnia 1865 łodzie „Esseksa” pomagały uratować 60 rozbitków ze statku „Sultana”, zniszczonego w wybuchu kotła[2].
„Essex” został wycofany ze służby po wojnie 20 lipca 1865 w Mound City[2], po czym został sprzedany 29 listopada 1865 za 4000 dolarów[9].
