Ukraińska Organizacja Wojskowa (UWO) (ukr. Українська Військова Організація, Ukrajinśka Wijśkowa Orhanizacija (УВО)) – nielegalna, sabotażowa i terrorystyczna[1] organizacja ukraińska w II Rzeczypospolitej.
[edytuj] Cele organizacji
Do najważniejszych celów stawianych sobie przez organizację należały:
- zbrojna walka o utworzenie niezależnego państwa ukraińskiego poprzez oderwanie od Polski województw: lwowskiego, tarnopolskiego i stanisławowskiego[2]
- zamachy terrorystyczne
- sabotaż
- działalność szpiegowska (także na rzecz Niemiec)
- różnego rodzaju szkolenia wojskowe młodzieży, przede wszystkim: terrorystyczne, szpiegowskie, wywiadowcze, dla prowokatorów i dywersantów (m.in. w szeregach Reichswehry)[3]
- przeciwdziałanie porozumieniu Ukraińców z Polską (poprzez wywoływanie konfliktów między ludnością polską a ukraińską) oraz ZSRR.
Organizacja powołana została 31 sierpnia 1920 w Pradze, na I Zjeździe Zagranicznym Przedstawicieli Ukraińskich Organizacji Wojskowych. Wzięli w nim udział przedstawiciele Korpusu Strzelców Siczowych, Ukraińskiej Armii Halickiej (głównie jej 6 Brygady), Związku Oficerów Ukraińskich z Wiednia, tzw. „sotni robotniczych” z Rusi Zakarpackiej oraz emigracji ukraińskiej z Ameryki. Na czele utworzonego Kolegium Naczelnego UWO stanął sotnik Iwan Nawroćkyj. Oprócz niego członkami Kolegium zostali: Mychajło Matczak, Jarosław Czyż, Jurij Polianśkyj, Wołodymyr Cełewycz.
20 lipca 1921 roku władzę w organizacji objął Jewhen Konowalec. Szefem sztabu był ppłk Jurko Otmarsztejn, zajmował się on równocześnie organizacją działania UWO na terenie USRR. Podobną działalność prowadził również jego zastępca ppłk. Jurko Tjutjunnyk oraz oficerowie: Iwan Andruch, M. Opoka, W. Romanyk, Nerosłyk, Reszetuch. Pierwsi dwaj zostali zabici w Kijowie po wykryciu Centralnego Ukraińskiego Komitetu Powstańczego.
W 1925 roku Kwatera Główna UWO została przeniesiona do Berlina[4].
Od 1929 UWO formalnie stała się częścią Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, jednak działała jako autonomiczny Wydział Bojowy, a ostatecznie o połączeniu organizacji zdecydowano na konferencji w Pradze w dniach 3-6 czerwca 1933.
Nielegalnym organem prasowy UWO była „Surma” redagowana w Czechosłowacji[5], a drukowana w międzywojennej stolicy Litwy w Kownie i przemycana do Małopolski Wschodniej[6].
[edytuj] Działalność szpiegowska
UWO było przez cały czas swojego istnienia finansowane, wspierane i kontrolowane przez wywiad niemiecki, a kierownictwo UWO utrzymywało stałe kontakty z niemieckimi oficerami[7]. Wywiadem organizacji kierował Roman Suszko. W celu kontrolowania UWO Niemcy oddelegowali do niej w charakterze kierownika politycznego Riko Jary’ego (oficera wywiadu austriackiego, a potem niemieckiego), który pod pretekstem prowadzenia badań naukowych szpiegował na rzecz Abwehry i zbierał dane o sytuacji w Polsce i jej potencjale zbrojeniowym[4].
UWO od 1922 roku, w zamian za wsparcie materialne i naiwne obietnice polityczne, przekazywała Niemcom materiały wywiadowcze[3].
W 1922 roku członkowie UWO, zgodnie z porozumieniem ukraińsko-niemieckim, odbywali przeszkolenie w Reischwehrze. Rok później w Monachium powstał specjalny ośrodek szkoleniowy dla Ukraińców, a w 1924 zorganizowano kolejny szkolący dywersantów, terrorystów i szpiegów. Kandydatów mających odbyć takowe szkolenia typował Związek Ukraińskich Oficerów w Niemczech (założony w 1921 r.). Poza tym w Wolnym Mieście Gdańsku od 1928 zaczęto szkolić ukraińskich dowódców, Abwehra zorganizowała także szkolenia w Czechosłowacji. Dodatkowe kursy (dla osób mających prowadzić wywiad i dywersję w ZSRR) urządzano w Królewcu, było one organizowane przez niemiecką Abwehrgruppe przy sztabie 1 Dywizji w tym mieście[4].
6 lipca 1926 roku podczas jednej z narad UWO w Berlinie (od tego roku główna siedziba UWO znajdowała się w tym mieście) informowano zgromadzonych, że Niemcy oczekują od ukraińskich „sojuszników” danych szpiegowskich dotyczących Wojska Polskiego oraz sytuacji politycznej i gospodarczej II Rzeczypospolitej. Informatorami byli Ukraińcy m.in. pełniący służbę wojskową w polskiej armii, kolejarze, pocztowcy, urzędnicy czy pracownicy leśni. O skali ukraińskiej działalności szpiegowskiej świadczy chociażby fakt, że tylko w 1928 roku w polskich więzieniach karę pozbawienia wolności odbywało stu agentów związanych z UWO[3].
[edytuj] Krajowi komendanci UWO[8]
[edytuj] Działania terrorystyczne i sabotażowe UWO
Ukraińska Organizacja Wojskowa przez cały okres swojego istnienia prowadziła działalność przeciwko państwu polskiemu. Największe nasilenie jej akcji terrorystycznych i dywersyjnych miało miejsce w latach 1922 oraz 1930 podczas tzw. pierwszego i drugiego wystąpienia UWO).
-
Wybrane akcje UWO[9]:
- 25 września 1921 – nieudany zamach na Naczelnika Państwa marszałka Józefa Piłsudskiego (tzw. ukraiński zamach na Józefa Piłsudskiego) i wojewodę lwowskiego Kazimierza Grabowskiego,
- maj 1922 – zniszczenia w okolicach Przemyśla (spalenie magazynów wojskowych, uszkodzenie linii kolejowej i sieci telegraficznej),
- lato 1922 – podpalenie 2300 stogów zboża i licznych budynków gospodarczych w polskich folwarkach,
- 15 października 1922 – zamach i zamordowanie ukraińskiego profesora Sydira Twerdochliba (kandydata bloku „chliborobów” do Sejmu RP w wyborach 1922 roku, działającego na rzecz zbliżenia polsko-ukraińskiego) na stacji Sapieżanka[3],
- 1922 – wysadzenie składu pocisków artyleryjskich w Rzeszowie, wysadzenie mostu kolejowego w Jaworowie, zniszczenie urządzeń wodnych w Lubaczowie, akty dywersyjne na kolei: na linii Lwów – Bóbrka (zniszczenie aparatury sygnalizacyjnej i łączności telefonicznej), koło Gródka Jagielońskiego (rozkręcenie szyn), na linii Stanisławów – Kołomyja (zniszczenie słupów telefonicznych), Lwów – Sapieżanka (zniszczenie słupów telefonicznych), Lwów – Żółkiew (zniszczenie słup. tel.)[3],
- 30 maja 1924 – napad na ambulans pocztowy pod Kałuszem,
- 30 sierpnia 1924 - zamordowanie Sofrona Matwijasa, matematyka, dyrektora utrakwistycznego żeńskiego seminarium duchownego w Przemyślu[10].
- 29 września 1924 – udaremnienie próby obrabowania ambulansu pocztowego na trasie Dunajów – Pomorzany w powiecie zborowskim, ostrzelanie polskich funkcjonariuszy Policji Państwowej[11],
- 28 listopada 1924 – napad na ambulans pocztowy pod Kałuszem,
- 1924 – nieudany zamach bombowy na prezydenta RP Stanisława Wojciechowskiego we Lwowie,
- 19 marca 1925 – napad na pocztę główną we Lwowie,
- lato 1925 – napad na ambulans pocztowy pod Bohorodczanami, napad na urząd skarbowy w Dolinie, napad na urząd skarbowy w Śremie,
- 19 października 1926 – zamordowanie lwowskiego kuratora szkolnego Stanisława Sobińskiego,
- 7 września 1929 – zamach bombowy na budynek dyrekcji Targów Wschodnich we Lwowie; zniszczenie budynku[12],
- 6 marca 1929 – próba rozboju na listonoszu we Lwowie[11],
- 30 lipca 1930 – napad rabunkowy pod Bóbrką, rabunek 26 tys. złotych z transportu pocztowego, oraz morderstwo polskiego policjanta Józefa Molewskiego[11],
- 28 października 1930 – napad na ambulans pocztowy w okolicach Bełza, zrabowano 13.720 zł, zamordowano jedną osobę, a ciężko raniono drugą (konwojenta)[13].
Tadeusz Olszański ocenia, że w czasie samego przebiegu wyborów do Sejmu Polskiego w 1922 roku, UWO i ukraińscy komuniści dokonali około 2300 podpaleń i trzydzieści osiem aktów dywersji na kolei na szkodę państwa polskiego[14].
Członkowie UWO specjalizowali się także w m.in. rozprowadzaniu wśród ukraińskich chłopów nielegalnych broszur instruktażowych w których uczono prowadzenia działalności terrorystycznej i sabotażowej. Ukazywały się one pod zmienionymi tytułami dla zakamuflowania ich treści, np.: Gospodarstwo wiejskie, Gimnastyka i jej wpływ na zdrowie, Żywoty świętych[3]. Ukraińcy z UWO dopuścili się także innych licznych akcji sabotażowych związanych z zrywaniem łączności telefonicznej i telegraficznej, rozsyłania anonimów z groźbami do osób lojalnych wobec państwa polskiego, niszczenie mienia publicznego, znieważanie polskiego godła państwowego, bojkot uroczystości państwowych, kolportaż nielegalnych druków gloryfikujących członków UWO[11].
O terrorystycznym i sabotażowym charakterze UWO świadczą przemówienia działaczy tej organizacji, które pojawiały się w organie prasowym „Surma”, m.in.:
|
Terrorem i sabotażami należy odstraszyć polskie zajdy od wstępowania na nasze ziemie. Niech każdy polski kolonista będzie świadomy tego, że musi stracić ziemię prędzej czy później, czym prędzej pozbędzie się ziemi sam, tym lepiej dla niego, gdyż nie naraża swojego życia i majątku [15].
|
Wcześniej konspiracyjna organizacja o tej samej nazwie została utworzona przez oficerów Legionu Ukraińskich Strzelców Siczowych wiosną 1917. W jej skład wchodzili: Wytowśkyj, Osyp Bukszowanyj, Iwan Syjak i Hryhorij Kossak. Organizacja uległa samorozwiązaniu jesienią 1917 na prośbę Jewhena Petruszewycza i Kostia Łewyckiego[16].
[edytuj] Bibliografia
- Ryszard Torzecki, Kwestia ukraińska w Polsce w latach 1923-1929, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1989, ISBN 83-08-01977-3.
- Roman Wysocki, Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów w Polsce w latach 1929-1939, Lublin 2003, ISBN 83-227-2101-3.
Przypisy
- ↑ Zanim powstała Kultura. Antologia tekstów Adolfa Marii Bocheńskiego poświęconych polskiej polityce wschodniej, opracował Kazimierz Michał Ujazdowski, Lublin 2006, s. 75.
- ↑ Florentyna Rzemieniuk, Unici Polscy 1596-1946, Siedlce 1998, s. 202.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Karol Grunberg, Bolesław Sprengel, Trudne sąsiedztwo, Warszawa 2005, s. 355, 358-359, 372, 422-423.
- ↑ 4,0 4,1 4,2 Ryszard Torzecki, Kwestia ukraińska w polityce III Rzeszy (1933-1945), Warszawa 1972, s. 36-27, 40-42, 63.
- ↑ Także Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów (OUN) cieszyła się m.in. przychylnością czechosłowackiego prezydenta Tomáša Masaryka i ludzi z jego otoczenia. Por. Grzegorz Mazur, Problem pacyfikacji Małopolski Wschodniej w 1930 r., „Zeszyty Historyczne”, nr 135, s. 8.
- ↑ Przedwojenne państwo litewskie wspierało finansowo także OUN, przekazując jej tylko w 1930 roku co drugi miesiąc trzysta dolarów, a także pokrywając koszty utrzymania ich reprezentanta (Josyfa Rewiuka) i lokalu w stolicy Litwy Kownie. Por. K. Grunberg, B. Sprengel, Trudne sąsiedztwo, Warszawa 2005, s. 395.
- ↑ Między innymi Jewhen Konowalec utrzymywał kontakty z kolejnymi szefami Reischwery: pułkownikiem Friedrichem Gemppem (1921-1925), majorem Gunterem Schwantensenem (1925-1929), pułkownikiem Ferdinandem von Bredowem (1929-1932), komandorem Conradem Patzigiem (1932-1934), a od stycznia 1935 z admirałem Wilhelmem Canarisem. K. Grunberg. B. Sprengel Trudne sąsiedztwo, Warszawa 2005, s. 355.
- ↑ Tj. komendanci UWO w Polsce.
- ↑ Władysław Kubów, Terroryzm na Podolu, Warszawa 2003.
- ↑ Swoboda, dziennik ukraiński Jersey City i New York, nr 178, 18 września 1984
- ↑ 11,0 11,1 11,2 11,3 Robert Litwiński, Policja wobec UWO i OUN w II Rzeczypospolitej, Biuletyn IPN, nr 12 (121).
- ↑ Roman Wysocki, Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów w Polsce 1929-1939, Lublin 2003, Wyd. UMCS s. 281.
- ↑ Roman Wysocki, Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów w Polsce 1929-1939, Lublin 2003, Wyd. UMCS s. 283.
- ↑ Tadeusz Olszański, Historia Ukrainy XX wieku, Warszawa 1994, s. 128.
- ↑ Władysław Filar, Ukraińsko-polska konfrontacja zbrojna na Wołyniu w latach II wojny światowej: źródła konfrontacji, przebieg i skutki, [w:] „27 Dywizja Wołyńska AK” Biuletyn Informacyjny, nr 2 (78), Warszawa kwiecień-czerwiec 2003, s. 43.
- ↑ Michał Klimecki – „Polsko-ukraińska wojna o Lwów i Galicję Wschodnią 1918-1919”, s. 30-31.
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
