Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Ukraiński Cmentarz Wojskowy w Aleksandrowie Kujawskim – cmentarz 17 żołnierzy Armii Czynnej URL osadzonych w grudniu 1920 w Obozie Internowania nr 6 i zmarłych w czasie pobytu w nim (przed rozformowaniem obozu jesienią 1921).
Cmentarz był miejscem uroczystości religijnych i patriotycznych organizowanych przez emigrantów ukraińskich przebywających w Polsce w okresie międzywojennym. Po 1945, gdy ukraińskie społeczności na Pomorzu i Kujawach uległy rozproszeniu, został zapomniany. Jego remont zainicjowali w 1991 historyk zajmujący się społecznością ukraińską w Polsce Emilian Wiszka oraz płk Szymon Smetana. Od 1993 w pierwszą sobotę czerwca cmentarz miejscem nabożeństw ekumenicznych.
Kompleks cmentarny składa się z kurhanu z krzyżem zaporoskim, 21 nagrobków z krzyżami, bez tablic imiennych oraz ogrodzenia z tablicami informacyjnymi.
Spis treści |
Cmentarz zmarłych w obozie żołnierzy armii URL został założony jeszcze w okresie istnienia obozu przez innych internowanych. W 1921 Edward hr. Mycielski-Trojanowski przekazał na ten cel fragment gruntu sąsiadujący z zespołem baraków miejsca internowania[1]. 24 lipca tego samego roku oficerowie przebywający w obozie urządzili wśród osadzonych kwestę na cel urządzenia cmentarza i wzniesienia na nim pomnika[1]. Zebrano wówczas 20 tys. marek polskich, co pozwoliło na uporządkowanie grobów oraz przygotowanie projektu kurhanu pamiątkowego. Prace porządkowe oraz przy usypaniu pomnika wykonali sami osadzeni[1]. Według opisu kurhanu powstałego bezpośrednio po jego powstaniu prezentował się on następująco:
 |
Na przednim stoku kurhanu osadzeni umieścili tablicę z czerwonego piaskowca z napisem w języku ukraińskim Chaj woroh znaje, szczo kozaćka syła/szcze ne wmerła pid jarmom tyrana/szczo kożna stepowa mohyła/ce wiczna niepimszczena rana (pol. Niechaj wróg wie, że kozacka siła jeszcze nie umarła pod jarzmem tyrana, że każda stepowa mogiła to wieczna, niepomszczona rana (tł. Emilian Wiszka)[2].
18 września 1921 do Aleksandrowa Kujawskiego przybył główny kapelan Armii Czynnej URL, ks. Pawło Paszczewski, który odprawił Świętą Liturgię w kaplicy obozowej, po czym poświęcił cmentarz. Na uroczystości obecni byli przedstawiciele władz miasta. Mowy wygłosili jeden z urzędników miejskich, ks. Paszczewski oraz chor. Sołowczuk w imieniu społeczności obozu. Na 17 grobach złożono wieńce, podczas gdy Ukraińcy odśpiewali utwór Testament z tekstem Tarasa Szewczenki[2].
Cmentarz został otoczony drutem kolczastym z betonowymi słupkami z tryzubami, zaś groby przykryto darnią i umieszczono na nich tablice z nazwiskami pochowanych[3].
W dwudziestoleciu międzywojennym aleksandrowski cmentarz ukraiński był miejscem corocznych nabożeństw i uroczystości patriotycznych, skupiających społeczności emigrantów tej narodowości z całego terenie Pomorza i Kujaw. Przez Ukraińców był nazywany Kozacką Mogiłą. 29 maja 1927 po raz pierwszy odprawiono na nim panichidę w intencji Symona Petlury. Nabożeństwo celebrował kapłan z prawosławnej parafii św. Mikołaja w Toruniu Stepan Rudyk. Od tego roku panichidy w intencji Petlury i innych zmarłych uczestników walk o niepodległość Ukrainy stały się w Aleksandrowie Kujawskim tradycją; uczestniczyli w nich Ukraińcy z całego regionu. Po nabożeństwie organizowano akademie okolicznościowe[4]. W 1930 Kozacka Mogiła została odnowiona przez grupę emigrantów pod nadzorem M. Czochy[5]. W 1932 po raz pierwszy połączono ceremonię ku czci Petlury z obchodami rocznicy odrodzenia armii ukraińskiej[6].
Jak wspominał uczestnik uroczystości na cmentarzu w 1939, Wiktor Babicz:
|
|
Wobec rozproszenia społeczności emigrantów ukraińskich na Kujawach i Pomorzu, w tym grup istniejących w Aleksandrowie Kujawskim i Toruniu, cmentarz po 1945 został porzucony[3].
Do jej renowacji przystąpiono dopiero wiosną 1991 z inicjatywy Emiliana Wiszki i płk Szymona Smetany, z poparciem władz samorządowych[3], zwłaszcza burmistrza Aleksandrowa Kujawskiego Zdzisława Nasińskiego i jego zastępcy Stanisława Krysińskiego[8]. Między kwietniem 1992 a wiosną 1993 wykonano prace porządkowe, w czasie których uzupełniono ogrodzenie z wykorzystaniem zachowanych słupków, przygotowano również nową tablicę pamiątkową z pierwotnym napisem, wykonanym w tej samej czcionce[3]. Wykonawcą prac była lwowska firma "Nekropolis"[9]. Patronat nad przedsięwzięciem objął Związek Ukraińców w Polsce oraz ambasada Ukrainy w RP, zaś na czele społecznego komitetu koordynującego prace stał Sławomir Mąkowski[10].
Odnowiony cmentarz otwarto 12 czerwca 1993, gdy duchowni prawosławni, greckokatoliccy, luterańscy i rzymskokatoliccy odprawili przy cmentarzu nabożeństwo ekumeniczne[3]. Wśród nich byli katolicki biskup włocławski Bronisław Dembowski, greckokatolicki metropolita przemysko-warszawski Jan Martyniak, prawosławny arcybiskup łódzki i poznański Szymon oraz duchowny luterański ks. Jerzy Molin. Władze niepodległej Ukrainy na uroczystości reprezentował ambasador Ukrainy w RP Hennadij Udowenko oraz minister obrony narodowej Wołodymyr Mulawa. Burmistrz Aleksandrowa Kujawskiego w swoim wystąpieniu podkreślał znaczenie działań na rzecz upamiętnienia wspólnej historii w kontekście integracji europejskiej. Z kolei przewodniczący Związku Ukraińców w Polsce Jurij Rejt mówił o konieczności pojednania obydwu narodów i zapobieganiu walce między nimi w przyszłości[11].
Nabożeństwo ekumeniczne na cmentarzu odbywa się od tego roku w każdą pierwszą sobotę czerwca[12].
