Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane stronyNa mapach:
 Warszawa |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ulica | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Żelazna | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Wola | |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Długość: | 1850 m | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 Żelazna pomiędzy Pańską, Sienną i Złotą |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
 Galeria zdjęć w Wikimedia Commons |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Ulica Żelazna – ulica w dzielnicy Wola w Warszawie.
Spis treści |
Ulica rozpoczyna się przy placu Starynkiewicza, odchodząc od Al. Jerozolimskich. Biegnie przez Wolę, przecina Mirów prowadząc w kierunku Muranowa. Tam też, przy Nowolipkach, za skrzyżowaniem z al. "Solidarności", kończy się.
W połowie XVII wieku północna część ulicy była drogą łączącą jurydykę Leszno z Nowolipiem. W 1725 wytyczono odcinek pomiędzy ulicą Chłodną a Lesznem, który pierwotnie biegł wśród pól, a w II poł. XVIII wieku wśród ogrodów. W tym okresie ulica została uregulowana wg planów geometry Deutscha.
W 1770 ulica została przedłużona na południe do zbiegu ulic Twardej i Złotej i otrzymała urzędowo nazwę Żelazna. W 1784 przy ulicy stał pałacyk, 2 kamienice, 6 domów murowanych, 4 dworki, 2 młyny i karczma Żelazna, a poza linią zabudowy ciągnęły się ogrody. W 1805 przy Ceglanej powstały Ogrody Ulrychów, przeniesione później na Górce. W 1810 u zbiegu ulic Żelaznej i Twardej powstał pałacyk Wojciecha Bogusławskiego. W początkach XIX wieku działało tu już 5 browarów.
W 1836 ulica Żelazna została przedłużona do Nowej Drogi Jerozolimskiej czyli Alej Jerozolimskich i w 1845 przecięły ją tory kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. W połowie XIX wieku nastąpił rozwój przemysłu – powstały tu zakłady przemysłowe, garbarnie, wytwórnie cerat, fabryki metalowe, będące miejscem narodzin i rozwoju ruchu robotniczego. Z biegiem czasu przybywało kamienic i zabudowa ulicy stawała się coraz bardziej zwarta. W 1909 poprowadzono linię tramwaju elektrycznego. W okresie międzywojennym powstały nowoczesne domy mieszkalne, świadcząc o dużym znaczeniu ulicy.
W okresie II wojny światowej zabudowa ulicy znacznie ucierpiała, szczególnie w okresie powstania warszawskiego. Po wojnie wiele z budynków zostało rozebranych, a teren przez jaki przebiegała znany był jako tzw. Dziki Zachód, słynący z obdrapanych kamienic, ciemnych podwórek i niezabudowanych placów po rozebranych budynkach. W latach 70. XX wieku powstało tu Osiedle za Żelazną Bramą, które zmieniło charakter ulicy. Od lat 90. zaczęło się stopniowe wyburzanie kolejnych domów, a tylko nieliczne po wojnie zostały wyremontowane. W miejsce starych budynków powstają nowe – pojedyncze plomby, ale i całe pierzeje jak pomiędzy Łucką a Grzybowską.
Nazwa ulicy Żelaznej pochodzi od Żelaznej Karczmy znajdującej się w XVIII wieku w rejonie współczesnej ul. Twardej, przy starym trakcie. "Karczma Żelazna" istniała także w 1831, toczyły się w jej rejonie ciężkie walki z wojskami rosyjskimi, a w dniu 6 września 1831 przy karczmie prowadzono rozmowy kapitulacyjne. Jej kształt architektoniczny jest doskonale widoczny na obrazie olejnym, który namalował A. Kotzebue w 1831 roku p.t. "Rozmowy kapitulacyjne przed karczmą żelazną na Woli, 1831". Obraz znajduje się w zbiorach Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. W Karczmie Żelaznej 2 listopada 1830 żegnano Fryderyka Chopina okolicznościową kantatą skomponowana przez J. Elsnera do słów redaktora Dmuszewskiego, kompozytor wsiadł do dyliżansu jadącego na Ołtarzew do Kalisza, gdy pojazd zatrzymał się przed szlabanem Rogatki Wolskiej dla rutynowej kontroli. Opis epizodu m.in. w zbiorze szkiców Henryka F. Nowaczyka "Chopin na traktach Wielkopolski Południowej", Kalisz 2006, i w "Ruchu Muzycznym", tegoż autora "Między Wisłą, Prosną i Odrą ostatnia podróż Chopina".
