Ulica Chorzowska w Katowicach − jedna z najważniejszych arterii komunikacyjnych w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym. Jest bezpośrednim połączeniem drogowym katowickiego Śródmieścia z miastem Chorzów, od którego wzięła swoją nazwę. Na całej długości jest częścią drogi krajowej nr 79. Szlak w tym miejscu istniał od XVIII wieku. Wzdłuż ulicy przebiegają tory tramwajowe, istniejące tu od 1897. W latach 2002−2007 ciąg alei Walentego Roździeńskiego, ronda gen. J. Ziętka i ul. Chorzowskiej uległ przebudowie w związku z poprowadzeniem tamtędy Drogowej Trasy Średnicowej. Przy ulicy znajdują się wieżowce, biurowce i centrum handlowe.
Ulica rozpoczyna swój bieg przy rondzie generała Jerzego Ziętka (skrzyżowanie alei Wojciecha Korfantego i alei Walentego Roździeńskiego)[2]. Następnie krzyżuje się z ulicą Sokolską[3]. Przy skrzyżowaniu z ulicą Jana Nepomucena Stęślickiego i ulicą Friedricha Wilhelma Grundmanna (tzw. "obwodnica śródmiejska", rejon parku Alojzego Budnioka) znajduje się wyjazd z tunelu pod rondem[2] (są to dwa tunele o długości 672 i 657 metrów, mające umożliwić swobodny ruch tranzytowy na osi zachód-wschód, łączące ul. Chorzowską i al. Walentego Roździeńskiego). Za wyjazdem droga biegnie obok ul. ks. Piotra Ściegiennego, ul. Johna Baildona, ul. Dębowej. Przed skrzyżowaniem z ul. Złotą i ul. Bracką (plac Atrakcji) zlokalizowany jest zjazd na trasę Nikodema i Józefa Renców[4][5] (estakada Orląt Lwowskich[6]). W tym miejscu ul. Chorzowska przestaje być częścią Drogowej Trasy Średnicowej (DTŚ) − drogi szybkiego ruchu mającej połączyć zachodnią i wschodnią część GOP-u.
W dalszym biegu ulica Chorzowska jest granicą pomiędzy Chorzowem i Katowicami oraz jest równocześnie północną granicą katowickiego osiedla Tysiąclecia i południową granicą chorzowskiego Wojewódzkiego Parku Kultury i Wypoczynku. Kończy swój bieg przy granicy miast, obok deptaku do Stadionu Śląskiego, zmieniając nazwę na ulica Katowicka[7].
Od końca XVIII do lat czterdziestych XIX wieku zespoły przemysłowe stanowiły enklawy w krajobrazie, który zachował jeszcze wiejski charakter. Z rozwojem przemysłu wiązały się regulacje niektórych dróg oraz wytyczanie nowych. Miały one znaczenie dla przyszłej kanwy urbanistycznej miasta. Zespoły przemysłowe zaczęły wkrótce znikać z mapy miasta. W rezultacie w jego pierwotnych granicach katastralnych nie zachowała się do dziś żadna huta czy kopalnia. Przyczyną była urbanizacja − funkcja przemysłowa ustępowała funkcjom, typowym dla obejmującego coraz większe obszary dawnej wsi, centrum miejskiego, w którym stopniowo skupiały się ośrodki zarządzania przemysłem. Uregulowane w fazie wczesnoprzemysłowej proste odcinki traktów i dróg wiejskich zachowały się i były włączane w sieć ulic miejskich, a dwie główne osie komunikacyjne − równoleżnikowa (obecnie ulica Chorzowska i dalej ulica Warszawska) i południkowa (obecnie aleja Wojciecha Korfantego, dalej ulica Pocztowa i ulica Tadeusza Kościuszki) − stały się głównymi osiami kanwy urbanistycznej Śródmieścia[8].
Szosa z Katowic do Królewskiej Huty (dzisiejszy Chorzów) była dobrze ukształtowana już w pierwszej połowie XIX wieku; została wytyczona za dawnym stawem hutniczym huty "Marta"[9]. 1 stycznia 1828 przy drodze oddano do użytku drewniany budynek pierwszej szkoły w Dębie (obecnie ul. Chorzowska 153), który w latach czterdziestych XIX wieku powiększono, a w 1856 oddano do użytku nowy murowany budynek, zlokalizowany w miejscu starego[10]. W 1870 spółka Kattowitz−Königshütter Chausee-Aktien Verein prowadziła prace nad ulepszeniem szosy. W 1897 wzdłuż drogi uruchomiono linię tramwajową do Królewskiej Huty. Kursował nią tramwaj parowy[11], a od 1907 tramwaj elektryczny, kursujący do Bytomia[12].
W sierpniu 1920, podczas II powstania śląskiego, na szosie do Królewskiej Huty w rejonie Dębu, toczyły się walki powstańców z Niemcami[13]. Ulica do 1922 i w latach 1939−1945 nosiła nazwę Königshütter Straße, w latach 1924−1939 Szosa Królewsko-Hucka[14]. W dwudziestoleciu międzywojennym pod numerem 179 istniała Wytwórnia Palników do Lamp Karbidowych[15]. W ramach taniego budownictwa socjalnego przy ul. Chorzowskiej 240, 242, 244, 246 w latach 1933−1934 wzniesiono cztery bloki dla bezdomnych[16]. Pod numerem 153 w dwudziestoleciu międzywojennym funkcjonował urząd pocztowo-telegraficzny Katowice 5[17] oraz posterunek policji[18]. W 1939 ulicą do Katowic wkraczały niemieckie wojska.
W czasach PRL patronem ulicy był Feliks Dzierżyński[19][20]. Pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku po północnej stronie ulicy, w rejonie Koszutki, wzniesiono kompleks pawilonów handlowych i budynków mieszkalnych[21], zaprojektowanych przez Stanisława Kwaśniewicza[22]. Osiedle uzyskało imię Juliana Marchlewskiego; jego budowa była związana z wykonywaniem założeń generalnego planu porządkowania urbanistyczno-architektonicznego miasta[23].
W latach 1963−2003 u zbiegu ul. Żelaznej i ul. Chorzowskiej istniała hala sportowa Huty Baildon, z charakterystycznymi pięćdziesięcioma linami, podtrzymującymi dach. Jedna z nich uległa zniszczeniu w 1996. W kwietniu 2003 prywatna firma dokonała rozbiórki obiektu[24].
W latach 2002−2007 ciąg alei Walentego Roździeńskiego, ronda gen. J. Ziętka i ul. Chorzowskiej uległ przebudowie w związku z poprowadzeniem tamtędy Drogowej Trasy Średnicowej[3]. Wzniesiono także estakadę Orląt Lwowskich[6] nad ulicą Bracką, o łącznej długości 592 m i 31,12 m szerokości w kształcie litery "S"[25], łączącą ulicę Chorzowską z trasą Nikodema i Józefa Renców[26]. Dnia 3 sierpnia 2010 ulicą prowadziła trasa trzeciego etapu wyścigu kolarskiego Tour de Pologne 2010, a 2 sierpnia 2011 − trasa trzeciego etapu Tour de Pologne 2011[27].
[edytuj] Infrastruktura
Ulica w zależności od odcinka ma od 6 do 12 pasów ruchu, od 3 do 6 w każdą stronę (liczone są również pasy awaryjne). Najwięcej pasów przebiega w rejonie ronda gen. Jerzego Ziętka, skrzyżowania z ulicą J. N. Stęślickiego i Friedricha W. Grundmanna, skrzyżowania z ulicą Sokolską oraz w rejonie zjazdu Drogowej Trasy Średnicowej do trasy N. i J. Renców (tzw. węzeł Bracka/Bocheńskiego).
Przy ulicy Chorzowskiej w rejonie budynków centralnej siedziby ING Banku Śląskiego znajduje się tzw. "Brama Zachodnia", będąca jedną z bram obszaru Centrum, która jednocześnie stanowi bramę miasta[28] − symboliczne podkreślenie granic obszaru śródmiejskiego[8].
Z badań, przeprowadzonych w 2007 dla Urzędu Miasta Katowice wynika, że natężenie ruchu w godzinie popołudniowego szczytu na ulicy Chorzowskiej, na odcinku od ul. Piastów do ul. Brackiej, wynosi 3279 samochodów (89,5% to samochody osobowe, 6,4% − samochody dostawcze, 2,4% − samochody ciężarowe, 1% − autobusy), a w rejonie centrum handlowego Silesia City Center − 6245 samochodów (91,8% to samochody osobowe, 3,9% − samochody dostawcze, 1,5% − samochody ciężarowe, 1,3% − autobusy)[28]. Natężenie hałasu w rejonie ulicy Chorzowskiej wynosi od 70,6 dB do 74,3 dB; poziomy dźwięku w rejonie linii tramwajowej przy ul. Chorzowskiej wahają się w granicach od 60,8 dB do 73 dB[29].
Wzdłuż ulicy biegnie wodociągowa magistrala "północna" Dn 800/600 Maczki − Katowice[29] o średnicy 600 mm[30] oraz magistrala ciepłownicza PEC − 2 x Dn 700 i gazociąg średnioprężny Ø 225 mm[31].
[edytuj] Obiekty i instytucje
Bank Pekao SA (ul. Chorzowska 1)
Przy ulicy Chorzowskiej znajdują się następujące obiekty:
- Gmach banku Pekao (ul. Chorzowska 1) − wzniesiony w 1995 według projektu Gabriela Korbutta i Krzysztofa A. Kałużnego z 1992. Obiekt posiada powierzchnię użytkową 3600 m2 i kubaturę 20 100 m3. Za projekt budynku architekci w 1995 otrzymali I Nagrodę Wojewody Katowickiego oraz nagrodę SARP "Architektura Roku 1995"[32].
- Chorzowska 50 − biurowiec klasy "A", położony przy ul. Chorzowskiej 50, wzniesiony w latach 1999−2001; posiada 13 kondygnacji i 68 m wysokości całkowitej oraz 40 300 m2 powierzchni całkowitej. Intensywność zabudowy kompleksu biurowego wynosi 4.15. Obiekt jest traktowany przez miejskie władze jako jedna z "wizytówek miasta". Powierzchnia kompleksu wynosi około 2,22 ha i została włączona do Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 2 listopada 2006 w sprawie Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, Dz. U. z dnia 8 listopada 2006[28][33].
- Zabudowania Huty Baildon − rejon huty, pomiędzy ul. Chorzowską, ul. Friedricha W. Grundmanna, ul. Żelazną, ul. Gliwicką i ul. Feliksa Bocheńskiego, jest obszarem o nieukształtowanej funkcji i strukturze gospodarowania, na którym pierwotna funkcja wygasła i znajduje się w fazie transformacji[28]. W 2011 zmodernizowano kompleks dawnych obiektów biurowych huty (tzw. trzy "kostki"), zlokalizowanych bezpośrednio przy ul. Chorzowskiej. Przekształcono je w biurowce klasy "A"[34].
- Silesia City Center (ul. Chorzowska 107) − kompleks handlowo-usługowy, znajdujący się na terenach dawnej kopalni "Gottwald", oddany do użytku 18 listopada 2005, mieszczący na powierzchni 65 000 m2między innymi takie firmy jak: hipermarket Tesco, Cinema City Silesia, EMPiK, Saturn, "Fun-City". Inwestorem jest węgierska firma TriGranit Development Corporation, która wybudowała także osiedle Dębowe Tarasy[35].
- Kaplica świętej Barbary na terenie Silesia City Center (ul. Chorzowska 107) − poświęcona i oddana do użytku w 2005. W budynku niegdyś stała maszyna wyciągowa kopalni "Kleofas". Kaplica jest filią parafii św. Jana i Pawła w Dębie[36].
- Obiekty dawnej KWK Kleofas na terenie Silesia City Center (ul. Chorzowska 107): budynek dawnej dyrekcji, wieża wyciągowa szybu "Jerzy"; objęte ochroną konserwatorską[37].
- Katowice Business Point (róg ul. Chorzowskiej i ul. ks. Piotra Ściegiennego) − budynek biurowo-konferencyjny z dodatkową funkcją handlowo-usługową; wzniesiony w latach 2008−2010. Posiada 11 kondygnacji nadziemnych i 3 podziemne, powierzchnię użytkową 17 200 m2 i 200 miejsc parkingowych[38][28]. Obiekt wspólnie zaprojektowały biura architektoniczne Jaspers Eyers & Partners (z Belgii) oraz Konior & Partners (z Polski)[39].
- Silesia Office Towers (ul. Chorzowska 109) − planowane dwa wieżowce biurowo-konferencyjne, obecnie realizacja inwestycji została zawieszona[40]. Pierwsza z wież miałaby posiadać 14 pięter i wysokość 60 m, druga − 34 i 136 m wysokości. Kompleks miałby być połączony naziemnym tunelem z Silesia City Center. Teren na którym kompleks miałby powstać został włączony do Katowickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej[41].
- Budynek administracyjny dawnej huty Baildon (ul. Chorzowska 112), wzniesiony na początku XX wieku w stylu historyzmu oraz wieża wodna (obok numeru 112), wybudowana na początku XX wieku[37].
- Zespół kościoła św. Jana i Pawła Męczenników (ul. Chorzowska 160); został wpisany do rejestru zabytków dnia 20 kwietnia 2004 (nr rej.: A/115/04). Zespół obejmuje budynek kościoła, wzniesiony w 1873, przebudowywany w latach 1901−1902 (według projektu Ludwiga Schneidera) oraz grupę rzeźbiarską "Ukrzyżowanie" z początku XX wieku, plebanię (wybudowana w latach 1897−1899) i cmentarz kościelny (działka w obrębie ogrodzenia)[42][43].
- Zabytkowa kamienica w ogrodzie (ul. Chorzowska 186); wzniesiona w stylu funkcjonalizmu, objęta ochroną konserwatorską[44].
- Zabytkowa hala przepompowni wody ze zbiornikiem wodnym Górnośląskiego Przedsiębiorstwa Wodociągów (ul. Chorzowska 186a)[45]; wzniesiona w stylu historyzmu, objęta ochroną konserwatorską[44].
- Willa w ogrodzie (ul. Chorzowska 188), wybudowana na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych XX wieku[37].
- Zabytkowe kamienice w ogrodach (ul. Chorzowska 200, 202); wzniesione w stylu historyzmu ceglanego pod koniec XIX wieku[37], objęte ochroną konserwatorską[44].
Przy ulicy Chorzowskiej swoją siedzibę mają także[46]: firmy i przedsiębiorstwa handlowo-usługowe, sklepy, Fundacja "Człowiek dla Człowieka", Fundacja Na Rzecz Rozwoju Rachunkowości "Kpda", składy medyczne, filie Urzędu Pocztowego nr 1, wspólnoty mieszkaniowe.
[edytuj] Komunikacja
Ulicą Chorzowską kursują linie autobusowe KZK GOP o numerach[47][48][49]:
- w kierunku miast Sosnowiec, Dąbrowa Górnicza[50]: 40, 154, 800, 801, 805, 807, 808, 811, 813, 814, 815, 817, 818, 825, 831, 835, 906N;
- w kierunku miast Gliwice, Zabrze, Bytom, Chorzów, Tarnowskie Góry: 6, 7, 7N, 23, 48, 820, 830, 830N, 840, 870;
- w kierunku miasta Siemianowice Śląskie: 110, 662;
- w kierunku dzielnic Katowic: 30, 30N, 51, 109, 138, 193, 673, 674, S−10.
Ulicą kursują także linie autobusowe PKM Jaworzno, w kierunku Jaworzna: A, E, J[51]. Wzdłuż całej długości ulicy ciągnie się torowisko tramwajowe. Kursują nim tramwaje o numerach: 6, 7, 11, 19, 23[47].
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Skwer Jeńców Ostaszkowa (pol.) www.katowice.eu [dostęp 2012-03-02]
- ↑ 2,0 2,1 Średnicówka na finiszu (pol.). www.katowice.naszemiasto.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ 3,0 3,1 Od dziś ulica Sokolska jest nieprzejezdna (pol.). www.katowice.naszemiasto.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Trasa imienia Nikodema i Józefa Renców (pol.) www.katowice.eu [dostęp 2012-03-02]
- ↑ Katowice - Plan miasta, wyd. Demart SA, Warszawa 2009/2010
- ↑ 6,0 6,1 Estakada Orląt Lwowskich (pol.) www.katowice.eu [dostęp 2012-03-02]
- ↑ Okręg Katowicki − Plany miast, wyd. Demart SA, Warszawa 2009.
- ↑ 8,0 8,1 Urząd Miasta Katowice: Lokalny Program rewitalizacji miasta Katowice na lata 2007-2013 (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta. Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, ss. 64, 65.
- ↑ Urszula Rzewiczok: Dzieje Dębu (1299-1999): monografia historyczna dzielnicy Katowic. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1999, s. 36. ISBN 83-87727-30-X.
- ↑ Lech Szaraniec: Osady i osiedla Katowic. Katowice: Oficyna "Artur", 1996, s. 26. ISBN 83-905115-0-9.
- ↑ Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta. Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 87.
- ↑ Urszula Rzewiczok: Dzieje Dębu (1299-1999): monografia historyczna dzielnicy Katowic. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1999, s. 52. ISBN 83-87727-30-X.
- ↑ Niemiecka mapa Katowic z 1939 www.mapywig.org [dostęp 2012-03-02]
- ↑ Urszula Rzewiczok: Dzieje Dębu (1299-1999): monografia historyczna dzielnicy Katowic. Katowice: Muzeum Historii Katowic, 1999, s. 71. ISBN 83-87727-30-X.
- ↑ Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 35. ISBN 978-83-7729-021-7.
- ↑ Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 47. ISBN 978-83-7729-021-7.
- ↑ Wojciech Janota: Katowice między wojnami. Miasto i jego sprawy 1922-1939. Łódź: Księży Młyn, 2010, s. 67. ISBN 978-83-7729-021-7.
- ↑ Straßenverzeichnis aller Straßen von Kattowitz (niem.). www.grytzka-genealogie.de. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Alle Straßen bzw. Straßennamen von Kattowitz Deutsch – Polnisch (niem.). www.grytzka-genealogie.de. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Szaraniec Lech; Osady i Osiedla Katowic, Oficyna "Artur", Katowice 1996, ISBN 83-905115-0-9, ss. 138, 139.
- ↑ Katowice - Informator, red. S. Adamczyk, wyd. Urząd Miasta w Katowicach, Katowice 1993, s. 26.
- ↑ Katowice 1865–1945. Zarys rozwoju miasta. Red. J. Szaflarski, Śląski Instytut Naukowy w Katowicach, Wydawnictwo "Śląsk", Katowice 1978, s. 25.
- ↑ Mieliśmy kiedyś cudo i pozwoliliśmy je zburzyć (pol.). www.katowice.gazeta.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ 4PM: Estakada w ciągu Drogowej Trasy Średnicowej nad ulicą Bracką w Katowicach (pol.). www.4pm.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Tramwajowa linia turystyczna: Zobacz dokąd możesz dojechać zabytkowym tramwajem (pol.). www.turystyczna.wpk.katowice.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Tour de Pologne w Katowicach 2011. Zobacz, gdzie pojadą kolarze (pol.) www.katowice.naszemiasto.pl [dostęp 2012-03-02]
- ↑ 28,0 28,1 28,2 28,3 28,4 Urząd Miasta Katowice: Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, Cz. 1, Uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego (pol.). [dostęp 2012-03-02].
- ↑ 29,0 29,1 Raport o stanie miasta Katowice 2005. Urząd Miasta Katowice. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenu położonego w rejonie ulic: Bracka − Chorzowska − Żelazna w Katowicach (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Miejscowy plan ogólnego zagospodarowania przestrzennego miasta Katowice dla terenu położonego w obszarze dzielnicy Osiedle 1000 - lecia - Załęże w rejonie ulic: Bracka - Chorzowska - Żelazna w zakresie wprowadzenia funkcji handlu, usług, administracji i sportu oraz adaptacji istniejącej funkcji przemysłowej (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Tomasz Taczewski: Współczesna architektura Katowic. Katowice: Wydawnictwo GIA, 2002, s. 123, 126. ISBN 83-904135-2-3.
- ↑ Chorzowska 50: Strona główna (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ "Kostki" przy Chorzowskiej wypięknieją (pol.) www.katowice.gazeta.pl [dostęp 2012-03-02]
- ↑ Silesia City Center: Oficjalna strona internetowa (pol.). www.silesiacitycenter.com.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Kaplica św. Barbary: Wycinek historyczny (pol.). www.kaplica.silesiacitycenter.com.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ 37,0 37,1 37,2 37,3 Urząd Miasta Katowice: Wartości dziedzictwa kulturowego (załącznik 1.9) (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Katowice Business Point (pol.). www.urbanity.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Katowice Business Point (pol.). www.muratorplus.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Biurowce jak grzyby po deszczu powstają w Katowicach przy Chorzowskiej (pol.). www.katowice.naszemiasto.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Silesia Towers Katowice (pol.). www.urbanity.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków w województwie śląskim (pol.). www.zabytek.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Parafia św. Jana i Pawła Męczenników w Dębie (pol.). www.parafia-dab.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ 44,0 44,1 44,2 Urząd Miasta Katowice: Ogłoszenie o ponownym wyłożeniu do publicznego wglądu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru Osiedla Tysiąclecia w Katowicach. (pol.). www.bip.um.katowice.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ Urząd Miasta Katowice: Protokół nr 47/10 z posiedzenia Komisji Górniczej Rady Miasta Katowice. (pol.) www.bip.um.katowice.pl [dostęp 2012-03-02]
- ↑ Spis firm na ulicy Chorzowska w mieście Katowice (pol.). www.katalog.pf.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ 47,0 47,1 KZK GOP: Kursy dla przystanku Dąb Kościół (pol.). www.rozklady.kzkgop.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ KZK GOP: Kursy dla przystanku WPKiW Śląski Ogród Zoologiczny (pol.). www.rozklady.kzkgop.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ KZK GOP: Kursy dla przystanku Dąb Huta Baildon (pol.). www.rozklady.kzkgop.pl. [dostęp 2012-03-02].
- ↑ przy ul. Chorzowskiej linie te nie mają przystanku
- ↑ PKM Jaworzno: Przystanek: Katowice Sokolska (pol.). www.pkm.jaworzno.pl. [dostęp 2012-03-02].
[edytuj] Bibliografia
- K. Szaraniec, L. Szaraniec, K. Szarowski, Katowice i Górnośląski Okręg Przemysłowy, Katowickie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, Katowice 1980.
- Lech Szaraniec, Górny Śląsk - Przewodnik, wyd. Muza, Warszawa 1997, ISBN 83-7079-875-6, s. 64.
Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony
Katowice
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
.jpg&filetimestamp=20070914120741)
