Umiarkowanie

Umiarkowanie (łac. temperantia) – cnota moralna, która polega na używaniu rozumu dla panowania nad własnymi instynktami i potrzebami. Oznacza umiejętność korzystania z dóbr materialnych zgodnie z ich celem. Zapewnia panowanie woli nad popędami. Stawia pragnieniom pewne granice.

Dotyczy w pierwszym rzędzie panowania nad tymi siłami w człowieku, które mają za zadanie zachowanie życia (głód pokarmu, napoju, instynkt seksualny).

Umiarkowanie jest jedną z czterech cnót kardynalnych w chrześcijaństwie.

Starożytność

O potrzebie cnoty umiarkowania mówili już starożytni filozofowie. Umiarkowanym określali człowieka, który jest panem samego siebie.

Sokrates uznawał umiarkowanie za fundament każdej cnoty.

Arystoteles uważał, bycie umiarkowanym to uporządkowane pragnienie rzeczy, a więc w odpowiedni sposób, w odpowiednim miejscu i czasie. Twierdził też, że oznaką umiarkowania jest brak cierpienia, gdy człowiek nie doświadcza przyjemności. Fundamentalne w etyce Arystotelesa było pojęcie złotego środka, czyli równowagi pomiędzy brakiem a nadmiarem.

Tomasz z Akwinu

Średniowieczny teolog rozumiał cnotę umiarkowania jako wyraz naturalnego upodobania w tym, co piękne, gdyż niesie w sobie zachowanie proporcji oraz zachowuje postępowanie w odniesieniu do pragnień zmysłowych w zgodzie z rozumem, co jest podstawą każdej cnoty. Zachowuje to człowieka od zezwierzęcenia:

Chociaż piękno idzie w parze ze wszystkimi cnotami, ponad wszystko jednak przypisuje się je umiarkowaniu. Z dwóch powodów, po pierwsze z racji ogólnej natury umiarkowania, którą cechuje pewna powściągliwa i właściwa proporcja, będąca podstawową cechą piękna (...). Drugim powodem jest to, że umiarkowanie powstrzymuje człowieka przed tym, co w nim najniższe, co ma cechy natury zwierzęcej (...), i dlatego najbardziej przyczynia się do tego, że człowiek staje się brzydkim

Konkretną formą cnoty umiarkowania w odniesieniu do sfery erotycznej, jest cnota czystości.

Zobacz też

Pozostałe cnoty kardynalne:

• męstwo
• roztropność
• sprawiedliwość