Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Kalmarunionen unia kalmarska |
|||||
|
|||||
|
|||||
 |
|||||
| Stolica | Kopenhaga | ||||
| Ustrój polityczny | królestwo | ||||
| Typ państwa | unia personalna | ||||
| Ostatnia głowa państwa | król Fryderyk I Oldenburg | ||||
Unia kalmarska – unia personalna zawarta latem 1397, na zamku w Kalmarze pomiędzy Danią, Szwecją i Norwegią.
Związek powstały, w wyniku zabiegów politycznych królowej Danii Małgorzaty I (1353–1412) jednoczył trzy królestwa pod berłem jednego monarchy. Unia została zawarta w Kalmarze na terenie Szwecji, w pobliżu ówczesnej granicy z Danią. Państwa skupione w unii wybierały wspólnego władcę. Pierwszym królem unijnych państw został wybrany wcześniej na króla Norwegii (1389), Danii (w styczniu 1396)[1] i Szwecji (23 lipca 1396)[2] – Eryk Pomorski[3]. 17 czerwca 1397 Eryk został koronowany na króla Danii i Szwecji. Koronacja Eryka Pomorskiego na króla Norwegii odbyła sie w Oslo w okresie Świąt Wielkanocnych 1392[4]. Wybór wspólnego władcy regulowały wystawione później dokumenty, tzw. list koronacyjny (duń. kroningsbrevet) oraz list unijny (duń. unionsbrevet)[5]. Ten drugi określał każdorazowo obowiązek wyboru wspólnego króla przez przedstawicieli wszystkich trzech królestw. Jednak w przypadku posiadania przez króla potomka w linii męskiej, miał on zagwarantowane pierwszeństwo wyboru[6].
Państwa unijne zobowiązały się do wspólnego prowadzenia wojen. Formalnie zachowały niezależność, lecz decydująca rola przypadła Danii. Był to ówcześnie najpotężniejszy sojusz północnej Europy. Duńskie interesy kierowały się w kierunku Niemiec. Częste wojny w Szlezwiku, Holsztynie, czy na Pomorzu nie były opłacalne dla Szwecji, która handlowała rudami żelaza z państwami południowymi. Jednocześnie urzędnicy duńscy w Szwecji, z dala od swojego kraju, uprawiali własną politykę, często nieprzyjazną wobec Szwedów. Szwecja zaczęła domagać się więc własnego rządu[5].
W 1448 Szwecja, a w 1449 Norwegia, wybrały na króla Karola VIII, ale w Danii wybrano królem Chrystiana I Oldenburga[5].
W Szwecji wybuchły walki o uznanie monarchy. Chrystian II Oldenburg (w Szwecji znany jako Chrystian Tyran), zdołał odzyskać tron szwedzki. W 1520 zorganizował rzeź Sztokholmu, w której wymordowano około stu osób, głównie przeciwników króla, mimo jego obietnicy amnestii. W związku z tym w 1521 doszło do kolejnego buntu Szwedów[5].
Gustaw Waza na początku 1521 stanął na czele powstania przeciw Duńczykom, którego głównymi siłami byli chłopi i górnicy z regionu Dalarna. Jeszcze w tym samym roku powstańcy odnieśli zwycięstwo w bitwie pod Västerås, a Gustaw Waza został wybrany na regenta Szwecji. 6 czerwca 1523 zgromadzenie stanów, zwołane w Strängnäs, ogłosiło Gustawa Wazę królem – ostatecznie zerwano unię kalmarską z Danią i Norwegią[5].
Sama idea unii odżyła jeszcze raz w XVII wieku. Podczas II wojny północnej król Szwecji Karol X Gustaw zerwał pokój w Roskilde i najechał Danię z Norwegią w 1659, w imię zjednoczenia całej Skandynawii. Jego śmierć w 1660 i pomoc Holandii, Brandenburgii-Prus i Rzeczypospolitej uniemożliwiły realizację tego planu.
