Dodaj tę stronę do książki
Pokaż książkę (0 stron)
Proponowane strony| Upiór w Operze | |
| Tytuł oryginalny | The Phantom of the Opera |
| Muzyka | Andrew Lloyd Webber |
| Słowa |  Charles Hart i Richard Stilgoe |
| Na podstawie | Upiór w operze, Gaston Leroux |
| Teatr | Her Majesty's Theatre, Londyn |
| Data premiery |  9 października 1986, |
| Ostatni spektakl |  6 czerwca 2010 |
| Producenci | Cameron Mackintosh |
| Reżyseria | Hal Prince |
| Choreografia | Gillian Lynne |
| Kostiumy | Maria Björnson |
| Światło | David Hersey |
| Obsada | Michael Crawford – Upiór Sarah Brightman – Christine Steve Barton – Raoul Rosemary Ashe – La Carlotta |
Upiór w operze (ang. The Phantom of the Opera) to musical stworzony w 1986 przez Andrew Lloyd Webbera (muzyka) oraz Charlesa Harta i Richarda Stilgoe (libretto). Fabuła musicalu jest osnuta na kanwie powieści Gastona Leroux z 1911 roku i koncentruje się na losach młodej sopranistki Christine Daaé, która staje się obsesją tajemniczego zdeformowanego geniusza muzycznego znanego jako Upiór Opery. Spektakl miał światową prapremierę w październiku 1986 na deskach londyńskiego teatru Her Majesty's Theatre. Jest:
W 2004 roku na bazie musicalu powstał film w reżyserii Joela Schumachera.
Spis treści |
Andrew Lloyd Webber zimą roku 1984 skontaktował się ze swym producentem, Cameronem Mackintoshem (współpracował z nim uprzednio przy Kotach) poszukując inspiracji do nowego, romantycznego musicalu. Wybór padł na Upiora (za czym optowała żona Webbera, Sarah Brightman[3]). Producenci obejrzeli dostępne adaptacje filmowe, lecz zdecydowali się na oparcie akcji o oryginalną książkę Gastona Lerouxa (mieli zresztą kłopoty ze zdobyciem egzemplarza, bo książka od wielu lat nie była drukowana)[4]. Musical jest bardzo odległą od pierwowzoru adaptacją książki, wiele postaci i wątków zostało przemieszanych i zmienionych, bądź opuszczonych.
Pierwszym wyborem Webbera był Jim Steinman z powodu jego mrocznego, obsesyjnego stylu[4], lecz inne zobowiązania librecisty przeszkodziły w przyjęciu oferty. Drugim wyborem był Alan Jay Lerner (autor libretta m.in. do Gigi i My Fair Lady), lecz ten zmarł wkrótce na raka płuc a jego wkład w libretto nie jest odnotowany.
Libretto napisał Richard Stilgoe, który wcześniej już współpracował z Webberem. Kompozytor uznał jednak, że tekst jest nieco zbyt dowcipny i błyskotliwy i zbyt mało romantyczny. Został zatem wynajęty młody pisarz Charles Hart, który przerobił libretto. Część oryginalnego tekstu Stilgoe'a jest nadal obecna w końcowym libretcie[5].
Muzyka Webbera imituje momentami operową, lecz w zasadzie zachowuje strukturę musicalu. Operowe w stylu są:
Tytułowy utwór (Phantom of The Opera) kompozytor określił kiedyś jako rock pod maską opery ("Rock n' roll merely masquerading as opera"). Jest nowocześnie zinstrumentowany (oprócz klasycznych sekcji dętych i smyczkowych występuje również: gitara elektryczna, basowa i rockowa sekcja rytmiczna). Większość ensambli Christine, Upiora i Raoula jest śpiewana nowocześnie, musicalowo. Partia wokalna Christine została napisana specjalnie pod możliwości głosowe ówczesnej żony Webbera, Sarah Brightman. Najwyższą nutę jaki Brightman była w stanie wyemitować (e3)[6] kończy utwór tytułowy.
Za scenografię i kostiumy została odpowiedzialna Maria Björnson. Sama stworzyła ponad 200 kostiumów. Aby stworzyć scenografię odwiedziła paryską operę, aby zainspirować się wnętrzem operowym z końca XIX wieku.
Jako reżyser został wybrany Hal Prince, współtwórca takich spektakli jak Cabaret czy Evita.
Pokaz przedpremierowy Upiora miał miejsce w rodzinnej miejscowości Webbera na festiwalu w Sydmonton. Przedpremierowym Upiorem był Colm Wilkinson (późniejszy odtwórca tej roli w Toronto w latach 1989-1994), Sarah Brightman jako Kristin (później imię zmieniono na Christine). Pokaz różnił się znacząco od wersji finalnej, wiele utworów miało inne tytuły (np. Think of Me pierwotnie zwał się What Has Time Done to Me). Pełna maska zakrywająca oczy i nos utrudniała śpiew i ekspresję Upiora, została później zastąpiona półmaską.
Pokaz przedpremierowy miał miejsce w dniu 27 września 1986 w Her Majesty's Theatre w Londynie (tam spektakl grany jest po dziś dzień). W dniu 9 października tego roku odbyła się oficjalna premiera z Crawfordem i Brightman w rolach głównych. Ta inscenizacja Upiora jest obecnie drugim (po Les Miserables) najdłużej granym spektaklem w historii West Endu[7]. 10 000 przedstawienie odbyło się 25 października 2010 na przedstawieniu popołudniowym[8]. Spektakl zdobył Nagrodę Oliviera dla najlepszego musicalu w roku debiutu. Nagrodę tę zdobył również Michael Crawford.
Na Broadwayu spektakl miał premierę w dniu 26 stycznia 1988 na scenie Majestic Theatre. Crawford i Brightman ponownie byli premierowymi odtwórcami głównych ról. Spektakl jest rekordzistą Broadwayu , grany nieprzerwanie do dziś[9] zdetronizował 9 stycznia 2006 inne dzieło Webbera, Cats. W 2009 odbyło się dziewięciotysięczne przedstawienie. Spektakl zdobył Nagrodę Tony dla najlepszego musicalu w roku debiutu. Nagrodę zdobył także Michael Crawford[10].
Polska wersja tego musicalu została wystawiona w Teatrze Muzycznym Roma w Warszawie, premiera miała miejsce 15 marca 2008 roku. Była to wersja non replica (z prawem do drobnych zmian w inscenizacji). W dniu 15 listopada 2008 na wieczornym przedstawieniu gościem był sam kompozytor, Andrew Lloyd Webber[11]. W dniu 13 lutego 2010 odbyło się pięćsetne przedstawienie. W dniu 6 czerwca 2010 miało miejsce ostatnie, 572 przedstawienie w Romie[12][13].
Rok 1911. Odbywa się licytacja pamiątek teatralnych w zrujnowanym wnętrzu Opera Populaire. Licytują podeszli wiekiem wicehrabia Raoul de Chagny (kupuje pozytywkę z małpką) i Mme Giry. Ostatnim eksponatem są resztki kryształowego żyrandola. W trakcie jego podnoszenia następuje przejście do retrospekcji (gotycko organowa Overture), otoczenie nabiera blasku i koloru. Akcja przenosi się w czasie kilkadziesiąt lat wcześniej – na próbę spektaklu Hannibal.
Trwa próba generalna w dzień premiery, podczas niej zostają zaprezentowani nowi właściciele teatru (Firmin i André) oraz patron (Raoul). Na primadonnę Carlottę spada fragment dekoracji, obrażona opuszcza teatr. Grozi odwołaniem spektaklu. Jedna z tancerek, Christine Daaé zna partię Carlotty (Think Of Me) i zaczyna ją śpiewać – początkowo onieśmielona, później pięknym czystym głosem. Koniec arii ma miejsce już na samej premierze. Raoul rozpoznaje w Christine swoją towarzyszkę z lat dziecięcych.
Po premierze Raoul odwiedza Christine w jej garderobie (Little Lotte) i chce ją zabrać na kolację. Gdy wychodzi na chwilę, Christine jest przyzywana do lustra przez tajemniczy głos Anioła Muzyki, (który niewidzialny potajemnie dawał jej przez lata lekcje śpiewu). Przez sekretne przejście w lustrze Upiór Opery (to on okazuje się tajemniczym nauczycielem) z maską na twarzy sprowadza Christine do gotyckich podziemi opery (The Phantom Of The Opera). Upiór darzy Christine szczególnym uczuciem – chce być jej mistrzem i mentorem, lecz jednocześnie wielbi ją (ma m.in. jej woskową figurę naturalnej wielkości) i jest śmiertelnie zazdrosny. Upiór przedstawia jej swoje credo artystyczne (Music Of The Night). Zaciekawiona Christine zdejmuje maskę Upiora, który dostaje ataku szału – maska ukrywa jego zdeformowaną twarz. Po chwili Upiór uspokaja się i pozwala Christine odejść na górę, gdzie nadszedł ranek.
Następnego dnia w biurze dyrektorów teatru zbierają się wszystkie główne postaci (poza Christine, która odsypia bezsenną noc). Każdy dostaje list (Notes) w którym Upiór wyłuszcza, czego oczekuje – nową premierą ma być opera Il Muto, w którym Christine zagra główną rolę. To znów doprowadza do szału La Carlottę. Aby ją udobruchać zarząd teatru postanawia zignorować polecenie Upiora (Primadonna) i obsadzić Carlottę w głównej roli.
Trwa przedstawienie Il Muto (Poor Fool, He Makes Me Laugh). Upiór przeszkadza w nim – najpierw werbalnie, następnie przyczynia się w podstępny sposób do niedyspozycji głosowej Carlotty. Podczas przygotowań do kontynuacji spektaklu (Christine ma znów być dublerką) Upiór morduje goniącego go inspicjenta Buqueta. Przedstawienie zostaje zerwane.
Christine ucieka ze sceny z Raoulem jak najdalej od podziemi Upiora, na dach. Tu Raoul zapewnia ją o bezpieczeństwie (Why Have You Brought Me Here), następnie wyznają sobie miłość (All I Ask Of You) i zbiegają na dół. Scenę podsłuchuje Upiór, którym targają sprzeczne uczucia miłości i nienawiści, grozi obu zemstą (All I Ask Of You (Reprise)). Następnie uruchamia mechanizm żyrandola, który z hukiem eksplodując spada na scenę.
Pół roku później. Trwa zabawa karnawałowa (Masquerade) (olbrzymia taneczna scena zbiorowa na schodach). Nagle pojawia się Upiór, przynoszący partyturę swej nowej opery Don Juan Triumfujący! (Christine ma być główną odtwórczynią). Następnie znika.
Trwa próba Don Juana. Wykonawcy nie chcą próbować eksperymentalnego wokalnie dzieła. Nagle pianino zaczyna samo grać. Wszyscy zaczynają hipnotycznie śpiewać.
Christine udaje się na cmentarz, gdzie leży pochowany jej ojciec. Na cmentarzu chce rozstać się z upiorami przeszłości (Wishing You Were Somehow Here Again), lecz Upiór udający Anioła Muzyki (podszywając się pod ducha jej ojca) uwodzi ją głosem. Przeszkadza temu przybywający Raoul. Mężczyźni wdają się w słowną potyczkę, podczas której Upiór wystrzeliwuje w kierunku Raoula ogniste kule ze swej laski. Christine przekonuje wicehrabiego by ten uciekał wraz z nią, na co rozwścieczony Upiór deklaruje że od tej chwili oboje są jego wrogami i wystrzeliwuje ostatnią kulę ognia., stawiając cmentarz w efektownym blasku.
Trwają przygotowania do premiery Don Juana. Raoul chce wykorzystać premierę jako okazję do pochwycenia Upiora (czemu Christine, mająca pełnić rolę przynęty, się sprzeciwia, lecz na końcu ulega namowom) gromadząc oddziały żandarmerii. Rozpoczyna się przedstawienie, Upiór potajemnie morduje Piangiego (manierycznego tenora, wykonawcę roli Don Juana) i przejmuje jego partię (The Point Of No Return w rytmie pasodoble). Znów uwodzi Christine swym głosem i muzyką. Kończąc arię wychodzi z roli wyznając Christine miłość. Ta obudzona nagle z zauroczenia, zdejmuje Upiorowi maskę z twarzy. Zza dekoracji wypada trup Piangiego, Upiór korzystając z zamieszania porywa Christine do podziemi (Down Once More).
W pogoń za nimi udaje się Raoul, lecz jest złapany w pułapkę przez Upiora. Upiór każe Christine wybierać: albo wybierze jego (zostając z nim na zawsze w podziemiach) ocalając Raoulowi życie, albo wybierze Raoula skazując go na śmierć. Christine jest postawiona przed nieludzkim wyborem pomiędzy dwoma mężczyznami, których obu kocha (każdego w inny sposób). Okazuje to uczucie (przemieszane ze współczuciem) Upiorowi całując jego oszpeconą twarz. Ten przeżywa wstrząs moralny, jego wściekłość i żądza mordu mija. Uwalnia Raoula i Christine, każe im uciec prosząc, by nie wyjawili nikomu jego sekretu. Po ich odpłynięciu siada na fotelu i zakrywa szczelnie płaszczem. Do komnaty wbiega Meg Giry (córka Mme Giry). Podnosi płaszcz, lecz na pustym fotelu znajduje tylko porzuconą maskę Upiora.
|
|
Charakterystyka głównych postaci, oraz nazwiska wykonawców prapremier[14] – londyńskiej (West End) i nowojorskiej (Broadway)
| Postać | Charakterystyka | Obsada Londyn 1986 | Obsada Nowy Jork 1988 |
|---|---|---|---|
| Erik (Upiór) tenor |
Geniusz muzyczny o zdeformowanej twarzy (ukrytej pod maską), mieszka w podziemiach Opery. |
Michael Crawford | Michael Crawford |
| Christine Daaé sopran |
Sierota i tancerka baletu. Pod opieką muzyczną Upiora, w wyniku nagłego zastępstwa staje się nową primadonną. |
Sarah Brightman | Sarah Brightman |
| Raoul de Chagny baryton/tenor |
Wicehrabia, nowy patron Opery, przyjaciel Christine z dzieciństwa. | Steve Barton | Steve Barton |
| Carlotta Giudicelli sopran |
Manieryczna primadonna Opery, zazdrosna o karierę Christine. | Rosemary Ashe | Judy Kaye |
| Madame Giry mezzosopran |
Kieruje baletem, zna sekrety Upiora, matka Meg Giry. | Mary Millar | Leila Martin |
| Meg Giry mezzosopran |
Córka Madame Giry, baletnica, oraz najbliższa przyjaciółka Christine. | Janet Devenish | Elisa Heinsohn |
| Richard Firmin baryton |
Nowy właściciel Opery, nuworysz (były handlarz złomem), zrzędliwy. | Royce Mills | Nicholas Wyman |
| Gilles André baryton |
Nowy właściciel Opery, nuworysz (były handlarz złomem), lekkoduch. | David Firth | Cris Groenendaal |
| Ubaldo Piangi tenor |
Główny tenor Opery, związany z Carlottą. | John Aron | David Romano |
Partia Christine jest bardzo wymagająca. Zarówno wokalnie (jej sopran musi być w różnych ariach: koloraturowy, dramatyczny oraz liryczny) jak również fizycznie – w II akcie praktycznie nie schodzi ze sceny. Dlatego wymagana jest co najmniej 1 dublerka roli (w warszawskim spektaklu są 2 dublerki), aby wiodąca wokalistka mogła oszczędzić głos. Niektóre partie wokalne są wcześniej nagrane i są odtwarzane. Dotyczy to m.in:
Damian Aleksander jako Upiór
Tomasz Steciuk jako Upiór
Paweł Podgórski jako Upiór
Zespół Teatru Muzycznego Roma
Paulina Janczak jako Christine
Edyta Krzemień jako Christine
Kaja Mianowana jako Christine
Wojciech Dmochowski jako Gilles André
Marcin Mroziński jako Raoul
Łukasz Talik jako Raoul
Piotr Domalewski jako Raoul
Barbara Melzer jako Carlotta Giudicelli
Anna Gigiel jako Carlotta Giudicelli
Jan Bzdawka jako Joseph Buquet
Tomasz Jedz jako Ubaldo Piangi, Anna Sztejner jako Madame Giry, Kamila Szmyt jako Meg Giry
Upiór został przetłumaczony na wiele języków i wystawiony w około 20 krajach na 6 kontynentach[15]. W kilku krajach (Kanada, Niemcy) wystawiano go wielokrotnie. Poza dwoma adaptacjami (węgierską i polską) są to produkcje typu replica:
| Kraj | Miejsce premiery | Data premiery | Premierowi wykonawcy Upiór, Christine |
|---|---|---|---|
| Argentyna | Buenos Aires – Teatro Ópera | 19 marca 2009 | Carlos Vittori, Claudia Cota |
| Australia | Melbourne – The Princess Theatre | 1990 | Rob Guest, Marina Prior |
| Austria | Wiedeń – Theater an der Wien[16] | 20 grudnia 1998 | Alexander Goebel, Luzia Nistler |
| Brazylia | São Paulo – Teatro Abril | 22 kwietnia 2005 | Saulo Vasconcelos, Sara Sarres |
| Chiny | Szanghaj – Shanghai Grand Theatre | brak danych | brak danych |
| Dania | Kopenhaga – Det Ny Teater | styczeń 2002 | Peter Jorde, Agnete Munk Rasmussen |
| Hiszpania | Madryt – Teatro Lope de Vega | 2004 | Luis Amando, Felicidad Farag |
| Hongkong | Hongkong – Grand Theatre | 1995 | brak danych |
| Holandia | Scheveningen – VSB Circustheater | 1993 | Henk Poort, Joke de Kruijf |
| Japonia | Osaka – Shiki Theater (jap. 四季劇場 Shiki-Gekijō?) | 1988 | Masaka Ichimura, Ryoko Nomura |
| Kanada | Toronto – Pantages | 1989 | Colm Wilkinson, Rebecca Caine |
| Meksyk | Meksyk – Teatro Alameda | 16 grudnia 1999 | Saulo Vasconcelos, Irasema Terrazas |
| Niemcy | Hamburg – Neue Flora | 1990 | Peter Hofmann, Anna Maria Kaufmann |
| RPA | Kapsztad – Artscape Opera House | 2005 | Brad Little, Marni Raab |
| Singapur | Singapur – Kallang Theatre | 26 lutego 1995 | brak danych |
| Szwajcaria | Bazylea – Musical Theatre Messe | 1996 | Florian Schneider, Ute Baum |
| Szwecja | Sztokholm – Oscarsteatern | 1998 | Mikael Samuelson, Elisabeth Berg |
| Tajwan | Tajpej – National Theater and Concert Hall | 18 stycznia 2006 | brak danych |
| Węgry | Budapeszt – Madách Theatre[17] | 2003 | Attila Csengeri, Eszter Biro |
Miało miejsce również kilkanaście tournee objazdowych w: Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Wielkiej Brytanii.
W roku 2004 powstała filmowa adaptacja musicalu, w rolach głównych wystąpili:
Producentem filmu był kompozytor, Andrew Lloyd Webber. Jest to najdroższa niezależna produkcja w dziejach kina.
W dniach 2 i 3 października 2011 w Royal Albert Hall w Londynie odbyły się 2 galowe przedstawienia Upiora z okazji jubileuszu 25 rocznicy prapremiery londyńskiej.[18] Koncert był transmitowany w jakości HD w wybranych kinach na całym świecie. Przedstawienie było pełną inscenizacją, unikalna choreografia była dziełem Gillian Lynne.
W głównych rolach wystąpili:
W obsadzie znalazło się blisko 200 wykonawców. W części oficjalnej na zakończenie gali uczestniczyli m.in. twórcy (kompozytor Andrew Lloyd Webber i producent Cameron Mackintosh), pierwsi odtwórcy głównych ról (Sarah Brightman i Michael Crawford) i inni znaczący historyczni wykonawcy.
W listopadzie 2011 zapis koncertu został wydany na DVD oraz Blu-Ray.[19]
Upiór wymaga 27-osobowej orkiestry. Główna część to sekcja smyczkowa, w składzie są także syntezatory.
Przedstawienie wymaga również odtworzenia nagranych wcześniej śladów dźwiękowych:
Są one niezbędne do wykonania Overture i tytułowego Phantom of the Opera.
Zapis oryginalnego spektaklu z West Endu wydany na CD osiągnął 1 miejsce brytyjskiej listy najlepiej sprzedających się albumów (jako pierwszy musical w historii) – w sumie jego nakład w Wielkiej Brytanii i USA przekroczył 40 milionów.
Powstały wersje płytowe spektakli w następujących językach[20]: angielski (spektakl londyński, nowojorski i kanadyjski), niemiecki, japoński hiszpański (Meksyk) holenderski i szwedzki.
W listopadzie 2009 została również wydana CD obsady polskiej inscenizacji (którą wręczono kompozytorowi w czasie jego wizyty w teatrze Roma). Płyta stała się szybko najlepiej sprzedającym krążkiem w Polsce i zyskała status podwójnej platynowej[21]
Soundtrack z muzyką z filmu został wydany w roku 2004 w 2 wersjach – skróconej (1 CD) i pełnej (2 CD).
Andrew Lloyd Webber ukończył w 2009 kontynuację Upiora w operze, zatytułowaną Love Never Dies z librettem pióra Bena Eltona i tekstami piosenek napisanymi przez Glena Slatera. Swiatowa prapremiera miała miejsce 10 marca 2010 roku w Adelphi Theatre na West Endzie[22]. Musical jest swobodną adaptacją powieści Fredericka Forsytha Upiór Manhattanu.
Spektakl zszedł w Londynie z afisza w sierpniu 2011. Od maja 2011 jest wystawiany w Australii w Melbourne.[23]. W styczniu 2012 przedstawienie przeniesiono do Sydney.
|
|||||||||||
