Ustasze

Flaga ustaszy

Ustasz pozujący do zdjęcia wśród ciał więźniów zamordowanych w obozie koncentracyjnym w Jasenovacu.

Ustasze – potoczne określenie członków chorwackiej skrajnie nacjonalistycznej i proniemieckiej organizacji terrorystycznej Ustaša (chorw. Ustaše – powstańcy, buntownicy).

Organizację założył 7 stycznia 1929 we Włoszech Ante Pavelić, zbiegły z Królestwa SHS po objęciu władzy przez króla Aleksandra I. Celem ustaszy była niepodległość Chorwacji, wyodrębnionej ze zdominowanej przez Serbów Jugosławii. Działając z terytoriów Włoch, Węgier i Austrii przeprowadzili wiele akcji terrorystycznych.

Kalendarium

• 1934 – w Marsylii, wspólnie z Wewnętrzną Macedońską Organizacją Rewolucyjną, dokonali zamachu na króla Jugosławii Aleksandra I. Śmierć ponieśli – król i minister spraw zagranicznych Francji, J. L. Barthou.
• 1941 – w czasie najazdu Niemiec i ich sojuszników na Jugosławię, Ante Pavelić proklamował powstanie Niezależnego Państwa Chorwackiego (Nezavisna Država Hrvatska). Liczyło ono ok. 6,3 mln ludności i miało powierzchnię 92,5 tys. km². W państwie tym, poza Chorwacją, znalazły się Bośnia i Hercegowina oraz Srem (Syrmia).
• 1941-1945 – w okresie II wojny światowej współpracowali z III Rzeszą i Włochami. Wprowadzili rasistowskie legislacje na wzór ustaw norymberskich, uznając niektóre mniejszości narodowe (Serbów, Żydów i Cyganów), za niższe rasowo od Chorwatów, mających wywodzić się rzekomo od germańskich Gotów. Ustasze stosowali wobec tych trzech narodowości politykę eksterminacji (zginęło ponad 600 tys. Serbów, 60 tys. Żydów i 26 tys. Cyganów). Tylko w jednym obozie (Jasenovac) zamordowano ok. 120 tys. ludzi. Okrucieństwo Ustaszów przerażało nawet Niemców, którzy – zdarzało się – rozbrajali chorwackie oddziały. Włosi (sojusznicy) na swoim terytorium pomagali nawet Żydom, aby ci nie wpadli w ręce Ustaszów.
• 1945 – w maju komunistyczne oddziały partyzanckie Josipa Broz Tity położyły kres istnieniu Niezależnego Państwa Chorwackiego. Ustasze byli represjonowani po 1945 roku w Jugosławii, zginęło ok. 50 tys. ich zwolenników.
• Ustasze w lipcu 1956 roku odtworzyli swoją organizację na emigracji pod nazwą Chorwacki Ruch Wyzwoleńczy, w oparciu o diasporę argentyńską, amerykańską, austriacką, niemiecką.
• W latach 60. i 70. ustasze dokonali kilkunastu zamachów na dyplomatów jugosłowiańskich – m.in. w marcu 1971 roku w Sztokholmie zamordowali ambasadora Jugosławii.
• 26 stycznia 1972 – w samolocie jugosłowiańskich linii lotniczych JAT wybucha bomba, zabijając 27 z 28 osób na pokładzie. Ocalała tylko jedna osoba – 22-letnia stewardessa Vesna Vulović, która przeżyła upadek z 10160 m.
• Lata 90. – powstanie organizacji odwołujących się do ruchu Ustaszy, co było związane z rozpadem, a następnie wojną domową w Jugosławii. Jeszcze przed wybuchem wojny wzywali do krwawej rozprawy z ludnością serbską.