Vicenza

	Vicenza
Państwo	Włochy
Region	Wenecja Euganejska
Prowincja	Vicenza
Powierzchnia	80 km²
Populacja (2004); • liczba ludności; • gęstość	; 106 069; 1325,9/km²
Numer kierunkowy	0444
Kod pocztowy	36100
Kod ISTAT	024116
	Gmina na mapie prowincji Vicenza;
	Położenie na mapie Włoch ; Vicenza
	45°33′N 11°33′E / 45.55, 45.55Na mapach: 45°33′N 11°33′E / 45.55, 45.55
	Multimedia w Wikimedia Commons

Vicenza – miasto i gmina w północno-wschodnich Włoszech, w regionie Wenecja Euganejska, w prowincji Vicenza. Leży u podnóży Alp Weneckich, nad rzeką Bacchiglione w dorzeczu Brenty. Leży w odległości ok. 60 km na zachód od Wenecji i ok. 200 km na wschód od Mediolanu.

W grudniu 2008 Vicenza liczyła 115 000 mieszkańców, a jej obszar metropolitalny 270 000 osób.

Vicenzę rozsławił przede wszystkim XVI-wieczny renesansowy architekt Andrea Palladio. Do jego tradycji nawiązują dzieła Vincenza Scamozzi. Poza ich budowlami istnieje tu wiele innych zabytków sztuki z różnych epok, co czyni miasto celem turystyki kulturalnej.

W Vicenzy znajduje się amerykańska baza wojskowa Ederle.

[edytuj] Historia

Dzieje miasta sięgają starożytności. Pierwsza osada powstała między 11 a 7 wiekiem p.n.e. Obszar ten zamieszkiwali Euganejczycy, później (w III-II w. p.n.e.) przez Wenetów. Kultura Wenetów wykazywała wpływy Etrusków i Greków. Byli oni sprzymierzeńcami Rzymu w walce przeciwko Galom. W późniejszym okresie ulegli romanizacji (latynizacji). W 49 p.n.e. mieszkańcy Vicetii lub Vincentii (nazwa miasta oznacza "zwycięstwo") otrzymali obywatelstwo rzymskie. Miasto leżało przy ważnej drodze z Mediolanu do Akwilei, jednak pozostawało w cieniu Patavium (Padwy). Był tu teatr i akwedukt. Z tamtych czasów pozostały trzy mosty przez rzeki Bacchiglione i Retrone oraz pojedyncze łuki akweduktu obok Porta Santa Croce.

U schyłku cesarstwa zachodniorzymskiego miasto przeżywało najazdy Herulów, Wandalów, Wizygotów i Hunów. Ostrogoci zdobyli Vicenzę w 489. Później przeszła pod panowanie Bizancjum i wcielone do egzarchatu Rawenny. W VI w. (prawdopodobnie w 569) zdobyli je Longobardowie i włączyli do swego królestwa, w którym pozostawało aż do jego podboju przez Karola Wielkiego.

W 899 Vicenza została zniszczona przez Madziarów.

W 1001 cesarz Otton III przekazał władzę nad miastem biskupowi, ale wkrótce Vicenza osiągnęła niezależność. W 1167 przystąpiła do Ligi Lombardzkiej, walczącej z cesarzem Fryderykiem I. Po zawarciu pokoju Liga rozpadła się na zwalczające się frakcje.

W czasie walk reaktywowanej Ligi Lombardzkiej z cesarzem Fryderykiem II podesta Alberico da Romano (wybrany w 1230) raz był po stronie Gwelfów a raz Gibelinów, podobnie jak jego brat Ezzelino III da Romano z Treviso.

W latach 1311-1387 Vicenzą rządził ród Della Scala (Scaligeri) z Werony. Po przejściowych rządach Viscontich z Mediolanu, miasto w 1404 przeszło pod panowanie Wenecji (1404-1797).

W połowie XVI wieku Vicenza była kandydatką na siedzibę soboru, który ostatecznie odbył się w Trydencie.

Również w XVI w. tworzył w mieście i okolicy renesansowy architekt Andrea Palladio.

Po wojnach napoleońskich Vicenza wraz z Wenecją przypadła Austrii. W 1866 weszła w skład Królestwa Włoch.

W czasie I i II wojny światowej w rejonie Vicenzy toczyły się ciężkie walki. W latach 1944-1945 miasto było bombardowane. Zniszczone zostały m.in. dwa teatry. Zginęło 2000 osób.

Po wojnie, w czasie włoskiego "cudu gospodarczego" Vicenza stała się jednym z najbogatszych miast włoskich.

Od 1990 znajduje się tu filia Uniwersytetu Padewskiego - Instytut Inżynierii Zarządzania w Vicenza.

[edytuj] Sławni ludzie związani z Vicenzą

Aulus Caecina Alienus (I w.) - generał rzymski, kwestor Hispania Baetica w 68
Augustyn Luciani (? - † 1493) – biskup czeskich utrakwistów
Niccolò Leoniceno (Nicolo Leoniceno, Nicolaus Leoninus, Nicolaus Leonicenus Vicentinus, Nicolo Lonigo, Nicolò da Lonigo da Vincenza) (1428–1524) - włoski przyrodnik i humanista
Valerio Belli (Valerio Vicentino) (1468–1546) - medalierz, miedziorytnik i twórca intaglio
Gian Giorgio Trissino (1478 – 1550) – poeta i językoznawca
Francesco Chieregati (1479-1539) - nuncjusz apostolski w Anglii, Hiszpanii, Portugalii, biskup Teramo-Atri
Luigi Da Porto (1485-1529) - pisarz i historyk, znany jako autor Romea i Julii, będącej inspiracją dla Szekspira
Antonio Pigafetta (1491–1534) – włoski podróżnik i kronikarz, uczestnik wyprawy Magellana
Andrea Palladio (1508-1580) – architekt
Nicola Vicentino (1511–1575 lub 1576) - kompozytor i teoretyk muzyki
Vincenzo Scamozzi (1548–1616) – architekt
Giacomo Zanella (1820-1888) - poeta
Adolfo Farsari (1841-1898) - włoski fotograf, pracujący w Japonii
Antonio Fogazzaro (1842–1911) – pisarz i poeta
Maria Bertilla Boscardin (1888-1922) - zakonnica i pielęgniarka, kanonizowana w 1961
Tullio Campagnolo (1901-1983) - włoski kolarz, wynalazca i producent rowerów
Roberto Busa (* 1913) - jezuita, ksiądz, pionier użycia komputerów do analizy lingwistycznej tekstu, autor Index Thomisticus
Mariano Rumor (1915-1990) - włoski polityk
Luigi Meneghello (1922-2007) - pisarz i nauczyciel akademicki
Flo Sandon's (Mammola Sandon) (1924-2006) - włoski piosenkarz
Goffredo Parise (1929-1986) - pisarz i dziennikarz
Federico Faggin (* 1941) – fizyk i przedsiębiorca
Sonia Gandhi (* 1946) – indyjska działaczka polityczna
Paolo Rossi (* 1956) - włoski piłkarz
Massimo Biasion (* 1958) - kierowca wyścigowy
Gelindo Bordin (* 1959) – były włoski lekkoatleta, maratończyk
Roberto Baggio (* 1967) - włoski piłkarz
Amy Adams (* 1974) - amerykańska aktorka