Vidiadhar Surajprasad Naipaul

Sir Vidiadhar Surajprasad Naipaul, znany jako V. S. Naipaul (ur. 17 sierpnia 1932 w Chaguanas) – brytyjski prozaik i eseista, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za rok 2001.

Życiorys

Urodził się 17 sierpnia 1932 roku w Chaguanas w pobliżu Port-of-Spain w Trynidadzie i Tobago w rodzinie hinduskich (warna braminów) imigrantów pochodzących z północnych Indii. Jego ojciec, Seeperesad Naipaul, był korespondentem dla "Trinidad Guardian" i pisarzem. Udzielał synowi wsparcia w jego najwcześniejszych literackich wysiłkach i był wzorem dla przyszłego noblisty.

Naipaul kształcił się początkowo w Port-of-Spain w Queen's Royal College, a gdy w 1950 roku wygrał stypendium Oksfordu, wyjechał na studia do Anglii. Dyplom otrzymał w 1953 roku.

Po zakończeniu edukacji, od 1954 do 1956, pracował dla BBC jako prezenter (broadcaster for BBC's Caribbean Voices), a od 1957 do 1961 jako etatowy krytyk literatury beletrystycznej dla "New Statesman".

Mieszkając od 1950 na stałe w Wielkiej Brytanii chętnie wyruszał w rozliczne podróże po Azji, Afryce i po obu Amerykach. Od lat 70. mieszka w Wiltshire opodal Stonehenge.

Zaczynał od powieści na temat brytyjskiej kolonii w Trynidadzie i Tobago, utrzymanych w ironicznym stylu – Masażysta cudotwórca (1957) i Wybory w Elwirze (1958). Międzynarodowy rozgłos zyskał dzięki powieści A House for Mr. Biswas (1961), opisującej Anglię z perspektywy przybysza z kolonii.

Późniejsze utwory Naipaula są w wydźwięku coraz bardziej pesymistyczne. Zawierają zapisy poszukiwania tożsamości po opuszczeniu ojczyzny. Bywają porównywane do twórczości Josepha Conrada (Józefa Korzeniowskiego). Niektóre dzieła, np. Partyzanci (1975), czy Zakręt rzeki (1980) mają charakter polityczny, a ostatnio wydane, np. The Enigma of Arrival (1987), A Way in the World (1994) – autobiograficzny.

Literatura faktu i eseistyka, będące plonem jego podróży, zajmują równie wiele miejsca w twórczości Naipaula co beletrystyka. W latach 80. XX wieku był żywo zainteresowany "Solidarnością" i życzliwie o niej pisał.

Opisując świat rozpadającej się dawnej kultury kolonialnej, Naipaul spogląda z wnikliwością na Europę zarówno z perspektywy kultur Trzeciego Świata, jak i na tamte kręgi cywilizacyjne z punktu widzenia człowieka Zachodu. Jego twórczość nie jest hermetyczna.

Zauważyła to Akademia Szwedzka, przyznając mu w 2001 roku literacką Nagrodę Nobla. Akademia zwróciła szczególną uwagę na: powieść z 1987 roku The Enigma of Arrival oraz książki podróżnicze, w których Naipaul krytycznie ocenia wpływ islamskiego fundamentalizmu na życie społeczne i instytucje polityczne w Indonezji, Iranie, Malezji i Pakistanie Among the Believers (1981) i Beyond Belief (1998). W swoim uzasadnieniu Komitet stwierdził, że przyznał nagrodę "za jednolity punkt widzenia i nieprzekupne badania, które zmuszają nas by dostrzec obecność przemilczanej historii".

Inne nagrody:

• Somerset Maugham Award za zbiór opowiadań Nasza ulica (1961)
• prestiżowa brytyjska Nagroda Bookera za zbiór opowiadań W wolnym kraju (1971),
• T.S. Eliot Award for Creative Writing (1986).

W 1990 roku Naipaul otrzymał tytuł szlachecki.

Jest dobrze znany m.in. w Anglii, USA i Szwecji. Pisze tylko po angielsku. Często cytowane są słowa pisarza: "Prawdziwą moją ojczyzną jest mój język, mój dom to angielszczyzna".

Beletrystyka

• The Mystic Masseur (1957) – Masażysta cudotwórca (1979, Książka i Wiedza)
• The Suffrage of Elvira (1958) – Wybory w Elwirze (1958)
• Miguel Street (1959) – Nasza ulica ([2002, Noir sur Blanc)
• A House for Mr Biswas (1961) – Dom pana Biswasa (2002, Noir sur Blanc)
• Mr. Stone and the Knight's Companion (1963)
• A Flag on the Island (1967)
• The Mimic Men (1967) – Marionetki (1971)
• The Loss of Eldorado (1969) – Utrata Eldorado (1972, Książka i Wiedza)
• In a Free State (1971) – W wolnym kraju (1974)
• Guerillas (1975) – Partyzanci (1980, Czytelnik)
• A Bend in the River (1979) – Zakręt rzeki (1985, Czytelnik; 2002, Noir sur Blanc)
• Finding the Centre (1984) – Rozjaśnić tło (2002, Noir sur Blanc)
• The Enigma of Arrival (1987)
• A Way in the World (1994)
• Half a Life (2001) – Pół życia (2004, Noir sur Blanc)

Reportaże, eseje

• The Middle Passage: Impressions of Five Societies – British, French and Dutch in the West Indies and South America (1962)
• And Area of Darkness (1964)
• The Overcrowded Barracoon and Other Articles (1972)
• India: A Wounded Civilization (1977) – Indie: Zraniona cywilizacja
• A Congo Diary (1980)
• The Return of Eva Perón (1980)
• Among the Believers: An Islamic Journey (1981)
• Finding the Centre (1984) – Rozjaśnić tło (2002, Noir sur Blanc)
• A Turn in the South (1989)
• India: A Million Mutinies Now (1990)
• Homeless by Choice (1992, razem z R. Jhabvala i S. Rushdie)
• Bombay (1994, razem z Raghubir Singh)
• Beyond Belief: Islamic Excursions among the Converted Peoples (1998)
• Between Father and Son: Family Letters (1999, redakcja: Gillon Aitken)

Linki zewnętrzne

• Strona Fundacji Noblowskiej o pisarzu (ang.)